Janny en Tiny Winkels. FOTO LC/JAAP RUURD FEITSMA

Zusjes woonden in station Jelsum, tot de bom viel

Janny en Tiny Winkels. FOTO LC/JAAP RUURD FEITSMA

Janny en Tiny Winkel woonden in het station van Jelsum, totdat dit in 1944 verwoest werd bij een bombardement. Hun moeder was op dat moment alleen thuis.

‘Het voelde voor ons als een paleis’’, vertelt Janny de Vries-Winkel (85) lachend, ,,maar we waren natuurlijk kinderen.’’ ,,Het was heel groot’’, herinnert haar zus Tiny Bosma-Winkel (82) zich, terwijl ze in gedachten door het oude stationsgebouw loopt. Halverwege de oorlog kwamen ze wonen in het sierlijke gebouw langs de spoorlijn van het Dokkumer Lokaaltje (Leeuwarden-Dokkum).

,,Er wordt soms gezegd: die mensen die in het station woonden, leven niet meer. Maar we zijn er nog, we kunnen ons alles nog herinneren’’, zegt Tiny. Daarom willen ze graag hun verhaal doen, zeker nu er plannen zijn om een theehuisje op deze plek te plaatsen. De LC nam de zussen mee naar de fundamenten van het station, die weer zichtbaar zijn geworden bij graafwerkzaamheden. ,,Dit doet me wel wat’’, zegt Tiny.

Vermoedelijk in 1943 verhuisde het gezin per trein naar het Jelsumer station. ,,Wij woonden eerst bij pake in Westernijkerk, dat was klein. Onze vader kreeg ander werk bij de spoorwegen. Zijn standplaats werd Leeuwarden en daarom moesten we naar Jelsum, want dan kon hij op de fiets naar het werk.’’

Passagierstreinen reden er al niet meer. De wachtkamer en het kaartjesloket hadden geen functie meer. Toen het stationsgebouw in 1901 werd gebouwd, was een groot deel al ingericht als woning voor spoorpersoneel. Dit werd het nieuwe thuis voor de Winkels.

,,De verhuizing met de trein was heel bijzonder, zoiets gebeurde eigenlijk nooit’’, vertelt Janny. Alle meubels en andere spullen werden op het station van Westernijkerk in een goederenwagon gezet, met het gezin erbij in. Tiny: ,,Er was wel een deur, die open kon. Ik was heel nieuwsgierig en zo ben ik bij het station van Stiens nog uit de trein gevallen. Toen stond hij gelukkig wel stil.’’

Er stopte praktisch nooit een trein in Jelsum, maar die dag dus wel. De meubels van de familie werden op het perron gezet en daarna het station in gedragen. Als Tiny nu over de fundamenten wandelt, kan ze de meeste ruimtes nog aanwijzen, van de woonkamer tot de grote keuken, van waaruit een trap naar de bovenverdieping liep.

Op de begane grond waren ‘alkoven’ om te slapen, maar boven was ook een slaapkamer: ,,Daar sliep onze oudere broer.’’ Janny: ,,Die zolder was zo groot, daar kon je wel fietsen.’’ Ook de in onbruik geraakte wachtkamer was groot, weten de zusjes nog. Hun broer maakte zijn huiswerk in de loketruimte. Buiten was nog een washok.

Als ‘wegwerker’ moest hun vader het spoor in goede staat houden. Dat deed hij vanuit Leeuwarden, maar tegen het Jelsumer station stond ook een een groot hok met hierin zand en ander spoormateriaal voor als er sneeuw lag. Hier stonden ook konijnen van een andere Jelsumer, ,,van Poortman.’’ Geregeld kwam er een trein langs. ,,Wij legden wel spijkers op het spoor, dan kwamen ze er plat weer vanaf’’, weet Janny nog.

loading

De kinderen zaten in Jelsum op school. ,,Van Duitsers merkten we eigenlijk niets.’’ Er kwamen wel geregeld geallieerde vliegtuigen over, die een keer,,zilverpapiertjes’’ uitwierpen om de Duitse radar te misleiden. De kinderen verzamelden de sliertjes. Maar wat er precies op het nabijgelegen vliegveld gebeurde? ,,Dat konden we niet zien.’’

,,Als het luchtalarm afging, moesten we naast onze banken gaan zitten. Dat werd ons geleerd.’’ Zo ging het ook op 25 januari 1944, toen een zwerm geallieerde vliegtuigen de vliegbasis met bommen begon te bestoken. Hun broer zat in Leeuwarden op school en hun vader was aan het werk in de stad. Alleen hun moeder, Lokke Winkel-van Slooten, was thuis toen de vliegtuigen naderden.

Tiny: ,,Ze heeft ons later verteld dat ze eerst naar de kelder is gegaan om te schuilen. Maar daar is ze weer uit gegaan, want ze vertrouwde het niet.’’ Ze was bang dat ze zou verdrinken als de waterleiding sprong. ,,Ze is naar de wc gegaan.’’ Deze was inpandig, tegen de buitenmuur aan de rechterzijde. De zussen kunnen de plek precies aanwijzen.

Daar brak de hel los, toen er bommen neerkwamen. Mogelijk werd het gebouw omver geblazen door een explosief dat aan de zuidwestkant viel. Hun moeder zag hoe een enorme stenen plaat boven de wc-ruimte neerstortte, maar werd niet geraakt. Ook toen de rest van het gebouw instortte, kwam ze er vrij goed vanaf. ,,Ze had een engeltje op haar schouder, heeft ze ons later verteld.’’

De familie Bonnema van de boerderij aan de overkant van de Brédyk zag wat er gebeurde en schoot haar te hulp. ,,Ze hebben onze moeder uit de puinhoop getrokken, maar toen zagen ze opnieuw vliegtuigen overkomen. Toen zijn ze samen gaan schuilen tegen de onderwal.’’ Dit is bij de nog bestaande sloot aan de noordoostzijde. Toen de vliegtuigen vertrokken waren, namen de Bonnema’s hun moeder mee naar de boerderij, waar ze op bed werd gelegd om bij te komen. ,,Ze zat van top tot teen onder de blauwe plekken, maar verder had ze niets.’’

Tiny: ,,Die dag werden wij in de klas naar voren geroepen. Via de tamtam wisten ze op school blijkbaar wat er was gebeurd. We moesten eerst maar even mee met juf Huizinga naar huis. Het station lag plat, maar met ons mem was het goed, werd ons verteld. Later zijn we naar de boerderij van de Bonnema’s gebracht.’’

Janny weet nog dat ze het dak van het station zag liggen, alsof het een ingezakte tent was. Een taxi bracht de kinderen met hun moeder naar Holwerd, waar ze voor tien weken introkken bij hun oom en tante. Later in de oorlog kreeg het gezin een woning in de Leeuwarder wijk Huizum-West toegewezen. Het gezin zou daarna altijd in Leeuwarden blijven, waar hun vader tot zijn pensioen bij de spoorwegen bleef.

Hun moeder herstelde lichamelijk goed van de klap, maar psychisch had zij er nog lang last van. ,,Na de oorlog mocht ze naar Nijmegen om op te knappen. Zo kon ze even weg van het gezin.’’ De spoorwegen hadden een tehuis om overspannen of overbelaste werknemers en familieleden op te vangen. ,,Ze bleef later nog heel bang voor onweer. Dan moesten wij in de kelder zitten.’’

,,We hadden bijna niets meer’’, zegt Janny. Een paar bruikbare spullen werden nog uit de puinhoop gesleept. ,,De rest is bij elkaar geveegd en in een gat gestort.’’ Dat moet een bomkrater zijn geweest. Hun vader is er nog wel geweest. Verschillende spullen met emotionele waarde moeten achtergebleven zijn. ,,Mijn mooie poesie-album ligt er nog’’, verzucht Janny. Na de oorlog mocht de familie er niet graven.

In het dorp is nog een inzameling geweest om het gezin te helpen. Om huisraad aan te schaffen, kreeg het gezin een bedrag van 3000 gulden toegewezen. ,,Maar dat moesten mijn ouders na de oorlog terugbetalen. Dat was heel erg’’, zegt Tiny. Nog tientallen jaren zuchtten de Winkels onder deze schuld, ook al waren ze slachtoffer van de oorlog. ,,Ik ben daar nog boos over’’, zegt Tiny.

Er zijn ideeën om het station ooit te herbouwen. De grond is eigendom van Chris Rijff, die met zijn bedrijf Rail Pleasure plannen maakt. ,,Ik ben heel blij met dit verhaal’’, zegt Rijff, die de zussen niet kende. Dankzij hun herinneringen wordt nu duidelijk hoe het gebouw er van binnen uitzag, hoe het gebruikt werd en welke bijgebouwtjes er gestaan hebben. Daarvoor zijn bijna geen andere bronnen meer. Zelfs foto’s van het station zijn zeldzaam.

Rail Pleasure wil in eerste instantie een nagebouwde spoorwagon op de grond plaatsen, die dienst kan doen als kleinschalig theehuisje binnen een zogeheten Rustpunt-route. Ondanks provinciale subsidie steunt de gemeente het plan nog niet. Het zal een hele klus worden om het vergunningstechnisch in orde te krijgen. Voor de voorbereidingen was graafwerk nodig. Vandaar dat de fundamenten bloot kwamen te liggen. Voor de gezusters Winkel is dit bijzonder. Tiny: ,, Och, als onze ouders ons nu hier toch hadden kunnen zien, 75 jaar later.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct