Archiefbeeld van een kale cel. We mogen vanwege coronamaatregelen geen nieuwe foto's nemen. FOTO ANP/CATRINUS VAN DER VEEN

Wat doe je als gevangene de hele dag? 'Het is hier geen hotel, want je vrijheid wordt ontnomen'

Archiefbeeld van een kale cel. We mogen vanwege coronamaatregelen geen nieuwe foto's nemen. FOTO ANP/CATRINUS VAN DER VEEN

Honderden criminelen zitten opgesloten in de gevangenis in Leeuwarden. Ze zitten hun straf uit, maar er gebeurt veel meer aan de Holstmeerweg. Een serie over het reilen en zeilen in PI Leeuwarden. Het laatste deel: wat doe je als gevangene de hele dag?

Van tevoren heeft Marco (niet zijn echte naam) zich goed voorbereid op het interview. Onder zijn arm een stapel papieren en een krant die speciaal voor gevangenen wordt gedrukt, op zijn gezicht een vriendelijke glimlach. ,,Goedemorgen.’’ Er volgt een knikje. Marco heeft het verzoek gekregen om te vertellen over het in bajesland fameuze dagprogramma: een strak schema waar gedetineerden iedere dag aan zijn gebonden.

Om alvast iets uit de wereld te helpen: ze moeten gewoon werken (nee, geen wasknijpers maken) en lopen niet in oranje overalls rond. ,,We mogen onze eigen kleding meenemen’’, vertelt Marco. Wel tot een maximum: tien paar t-shirts, sokken en onderbroeken, vier lange broeken, vier paar schoenen (inclusief badslippers en pantoffels). ,,En wat we verder nog nodig hebben, zoals handschoenen en een muts voor in de winter.’’

Persoonlijke spullen

Je mag ook een aantal persoonlijke zaken op cel hebben, zoals een radio, een wekker, een tondeuse, privéfoto’s, boeken en zelfs een spelcomputer. ,,Maar je krijgt niet zomaar een Playstation mee naar binnen. Dat wordt van tevoren allemaal goed nagekeken en verzegeld.’’ Gedetineerden kunnen een televisie huren voor op hun cel. Daarop zitten meer dan vijftig kanalen, variërend van Europese tot Arabische zenders. ,,Als de deur dicht gaat, kijk ik vaak een paar uurtjes tv.’’

Marco volgde het nieuws over het coronavirus op de voet. Hij wilde weten wat er buiten gebeurde. ,,Peter R. de Vries sprak veel over het gevangeniswezen bij RTL Boulevard. Corona leeft hier ook. Wij proberen ook afstand te houden en goed onze handen te wassen. Voor onze veiligheid en gezondheid waren we daar intens mee bezig. Gedetineerden zijn zich wel bewust van hygiëne.’’

Goed, het dagprogramma.

Iedere dag moeten gedetineerden om 7.30 uur wakker zijn. Of beter gezegd: op dat moment gaan ze naar de arbeid. Het is overigens niet zo dat bewaarders zachtjes op de celdeur kloppen en klaarstaan met een ontbijtje - het is immers geen hotel. Je zet zelf je wekker en zorgt dat je op tijd klaar bent.

Arbeid

Er is een houtbedrijf en er zijn verschillende arbeidszalen. Gedetineerden werken nu verplicht 20 uren per week. Bij PI Leeuwarden gaat een pilot van start dat het aantal uren verhoogt naar 32. Een goed idee, zegt Marco. ,,Dan ben je beter voorbereid op een terugkeer in de maatschappij. Je hebt ook gedetineerden zitten die nog nooit hebben gewerkt. Zij blijven lang op bed liggen en zijn weinig gemotiveerd.’’

Marco is zelf reiniger, wat betekent dat hij de hele dag aan het werk is, in plaats van de gebruikelijke vier uurtjes per dag. Hij helpt mee in de keuken en deelt maaltijden uit aan gedetineerden. Wie ‘s ochtends werkt - er zijn ook groepen die in de middag werken - krijgt tussen de middag een maaltijd op cel. De deur is dan een uur dicht.

15 euro per week

Gedetineerden verdienen 3,04 euro per dagdeel en kunnen iedere week rond de 15 euro op hun rekening gestort krijgen - afgezien van geld dat zij via vrienden of familie op de bajesrekening krijgen. ,,En daar doen we dan boodschappen mee. Je kunt hier een lijst invullen met wat je wilt hebben, bijvoorbeeld gehakt, makreel, rijst, groente, noem maar op. Je mag hier zelf koken.’’ Daarnaast is er iedere week nog een zogenaamde weekverstrekking. Die is gratis. ,,Als we bijvoorbeeld koffie, suiker, jam of pindakaas nodig hebben, dan krijgen we dat.’’ Marco geeft zelf iedere week zo’n 50 euro uit aan boodschappen.

loading

Klinkt goed, maar een hotel - zoals door de buitenwacht wel eens wordt gezegd - is het niet. ,,Nee, want je vrijheid wordt ontnomen. Dat begrip van een hotel is gebaseerd op het feit dat je tv kunt kijken en dat alles gestructureerd is. Maar als je alleen op je cel zit, voelt het echt niet als een hotel. Dan zit je opgesloten.’’

Sport en recreatie

Naast de arbeid kunnen gedetineerden, mits dat die dag op het programma staat, ook sporten en is er soms tijd voor recreatie. Op die momenten is de celdeur open en kun je vrij rondlopen over de afdeling. Sommige gedetineerden bellen dan naar huis, regelen wat zaken op het re-integratiecentrum, spelen een potje tafeltennis of gaan voor zichzelf of in een groepje koken. Een uur per dag gaan gedetineerden naar de luchtplaats. ,,Veel te kort natuurlijk’’, grijnst Marco.

Deuren dicht

Iedere dag om 16.45 uur gaan de celdeuren dicht. Vanaf dat moment zijn de bewoners van de PI op zichzelf aangewezen. Sommigen eten dan hun eigengemaakte kostje, anderen gebruiken de door de gevangenis verstrekte kant-en-klaarmaaltijden. ,,Ik eet ze niet en kook liever zelf. Sommigen vinden die maaltijden vies, maar zij zijn denk ik nog nooit in het buitenland in een gevangenis geweest. Als je dat vergelijkt, zijn we hier verwend. Ik vind het bovendien ook leuk om te koken. Dat deed ik thuis ook.’’

Ontwijkend

Het woordje ‘thuis’ valt. Marco hield zich tijdens het gesprek aan zijn eigen plan: het dagprogramma doornemen en verder niet te veel persoonlijks prijsgeven. Hij zit sinds april vast en moet nog twee maanden. Daarna gaat hij naar een open kamp en mag Marco in de weekenden naar huis. Hij heeft twee kinderen en wil na detentie weer zijn oude leven - Marco was werkzaam in de financiële sector - oppakken. Welk delict hij heeft gepleegd, krijgen we niet te weten. Met een vriendelijke en ontwijkende lach: ,,Nee, het was net zo’n leuk gesprek.’’

Liam is geen stereotype crimineel

Nee, Liam, 29 jaar uit de regio Twente, komt niet onmiddellijk over als een bajesklant. Hij kaatst direct terug: ,,Hoe omschrijf je dan wel een echte boef?’’ Er volgt even een stilte. Ja, daar heeft-ie een punt. Met zijn lichaam vol tatoeages en enorme spieren, voldoet Liam qua uiterlijk in ieder geval aan het stereotype crimineel dat je via de televisie krijgt voorgeschoteld. ,,Maar we zijn niet allemaal slechte mensen. Je kunt een goed mens zijn en slechte dingen doen.’’

De welbespraakte twintiger zit nu 28 maanden in de gevangenis. Eerst in Duitsland en sinds oktober in PI Leeuwarden. Volgend jaar september komt hij vrij. Heel misschien mag Liam in november van dit jaar al met een enkelband naar buiten. Mits hij zich goed blijft gedragen en alle afspraken nakomt.

Liam zit vast voor drugshandel en -smokkel in Duitsland. Hij merkt een groot verschil tussen penitentiaire inrichtingen bij de oosterburen en hier in Nederland. ,,Daar hoef je bewaarders niet lastig te vallen met je persoonlijke leven. Je moet niet te veel vragen stellen. Je kreeg ook maar twee keer per maand bezoek of je mocht twee keer bellen.’’

‘Papa is stout geweest’

De Tukker heeft twee zoons, van 6 en 2 jaar. De jongste heeft hij nog niet kunnen zien opgroeien. ,,Het enige wat ik tegen ze kan zeggen, is dat papa wel weer buiten komt. Eerst vertelde ik aan mijn oudste dat ik in de gevangenis zat omdat ik stout was, maar hij wil nu weten waarom ik stout ben geweest. Dat soort vragen is moeilijk te ontwijken.’’ Zijn kinderen zijn er de dupe van dat hij in de gevangenis zit. Liam realiseert zich dat als geen ander. ,,Ik moet straks veel herstellen, als ik vrij kom. Ze zijn een paar keer op bezoek geweest, maar ik weet niet of dat wel goed is.’’

loading

Vadervleugel

Liam is gedetineerd op de vadervleugel, een afdeling waar tot twaalf vaders bij elkaar zitten. Hij heeft zijn kinderen al meer dan een half jaar niet gezien, mede door het coronavirus. Bezoek is, gescheiden door plexiglas, momenteel wel weer mogelijk. Maar daar wil Liam niet aan. ,,Ik kan mijn kinderen dan niet aanraken. Daar sloop je een kind mentaal mee. We hebben wel Skype, maar dat verliest ook aan waarde. Ik wil ze knuffelen.’’

Lees ook [PREMIUM] Papa zit dan wel in de gevangenis, maar voor een kind blijft hij een held

De dagen in de gevangenis komt Liam door met een vast dagprogramma (zie het verhaal van Marco). Hij vult koelkasten en is schoonmaker op de afdeling. Voorheen vouwde hij sneeuwdekens op de werkzaal. ,,Dat was geestdodend, dan duren de dagen lang. Ik ben blij dat ik nu kan schoonmaken, dan ben je meer in beweging.’’

Eten

Met het geld dat hij verdient, doet Liam boodschappen. Hij probeert gezond te eten en kookt vaak zelf. ,,In Duitsland werd vers gekookt voor de gevangenen. Dan kregen we iets dat op aardappelen leek. De maaltijden die we hier krijgen zijn niet vies, maar er zit weinig smaak aan. Er wordt vreselijk veel weggegooid en dat is zonde. Ik snap niet dat ze het niet mogen weggeven aan de voedselbank of daklozenopvang, daar zijn de mensen er wel blij mee.’’ Weggeven van de aangeleverde maaltijden mag niet omwille van hygiënecode HACCP, vanwege voedselveiligheid.

Wanneer hij ’s avonds wordt ingesloten, is Liam aan het gamen op zijn Playstation 2 of aan het lezen. ,,Ik lees veel over psychologie en heb boeken over menselijke evolutie op mijn cel liggen. Het is belangrijk dat je je hersenen blijft prikkelen, ondanks dat je vast zit. Iedereen heeft zo zijn eigen manier om de tijd door te komen. Er is hier verder niet veel waardoor je kennis kunt vergaren en ik wil niet blijven stilstaan in mijn ontwikkeling.’’

Familie

Het is de vierde keer dat Liam vast zit. Eerder was hij verdacht van onder andere diefstal en heling. Spijt van zijn daden heeft hij wel. ,,Maar ja, spijt komt na de zonde.’’ Hij voelt zich schuldig tegenover zijn familie. Zijn moeder van 70 jaar had het allemaal graag anders gezien. ,,Ik bel mijn moeder vaak, ik hou van familie. Ik heb haar al 28 maanden niet gezien, ze is slechtziend en kan niet meer goed horen. Ze is koppig, dus ze zegt van wel. Maar iedereen weet dat het niet zo is. Ik wil haar heel graag zien en zij wil dat ook. Vroeger kwam ik er ook vaak over de vloer.’’

Bad side

Op school deed Liam altijd zijn stinkende best, maar op een bepaalde leeftijd werd er aan hem getrokken. Het beviel hem uiteindelijk net iets meer aan de bad side . ,,Dat was stoerder. Ik was makkelijk beïnvloedbaar.’’ Inmiddels trekt hij zijn eigen plan en wijkt hij niet meer voor de mening van anderen. ,,Ik ga rechtsaf als ik dat wil en niet naar links als iemand dat van mij verlangt. Ik kom ook echt niet weer in de gevangenis voor een misdaad. Ik heb nu kinderen en dat wil ik ze niet weer aandoen.’’ Met volledige zekerheid durft hij het echter niet te zeggen. ,,Je weet nooit hoe het leven loopt. Het kan jou ook overkomen.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct