Veteraan Henk Moorlag zit tijdens dodenherdenking gewoon thuis.

Veteraan Henk Moorlag móet naar de Prinsentuin: 'Dan heb ik in ieder geval respect getoond'

Veteraan Henk Moorlag zit tijdens dodenherdenking gewoon thuis. FOTO NIELS WESTRA

Dodenherdenking is ieder jaar weer bijzonder voor oorlogsveteraan Henk Moorlag uit Leeuwarden. Voor het eerst in jaren is hij tot zijn spijt niet present bij de officiële ceremonie, maar vlak daarna snelt hij - in uniform, met een bloemstuk - naar de Prinsentuin om zijn respect te betuigen.

Zachtjes neuriede de verkenner ‘Wat de toekomst brengen moge’. Niet te hard, zodat de Indonesische militairen in het oerwoud hem niet konden horen. Nieuw-Guinea, 1962. Liggend tegen de wortels van een dikke boom, stond dienstplichtig militair Henk Moorlag doodsangsten uit tijdens een vuurgevecht. Zijn munitie was bijna op. Langzaam maar zeker werd de boom, zijn laatste bescherming aan flarden geschoten. ,,Ik, negentien jaar oud, dacht dat mijn laatste uur geslagen had.’’

Achttien was hij toen hij in 1961 werd uitgezonden, na een tropenopleiding van twee maanden, vooral gericht op lichamelijke en geestelijke weerbaarheid. ,,Van Nieuw Guinea wist ik niets. Eigenlijk was ik nog een kind, maar toen zag ik dat anders. Ik was wel avontuurlijk ingesteld en beschouwde het als een mooi reisje naar een tropisch eiland, een paradijs waar de zon altijd schijnt, op kosten van de staat. Een vredesmissie heette het, waarbij de bevolking, de Papoea’s, langzaam maar zeker meer zelfbeschikking zouden krijgen.’’

Verloren strijd

Het eerste jaar verliep relatief rustig. Moorlag kreeg een half jaar verlenging. ,,Toen kwamen de grote Herculesvliegtuigen die Indonesische paracommando’s dropten. Foute boel, dacht ik.’’ Veelal wadend door het water speurden Moorlag en zijn elf dienstmaten naar kampementen van de vijandelijke troepen en openden het vuur. ,,Er zijn doden gevallen door ons toedoen, maar of de fatale kogels van jou of je buurman kwamen wist je niet, of misschien wel, maar dan wilde je het niet weten. Uit zelfbescherming.’’

Nederland wilde het westelijk deel van Nieuw-Guinea niet overdragen aan Indonesië, maar het was bij voorbaat een verloren strijd, beseft de oud-verkenner nu. ,,De overmacht van Indonesië was te groot en op steun van de Verenigde Staten hoefden we niet te rekenen. Daarmee waren de kaarten geschud. Veel later denk je: wat heeft het allemaal voor zin gehad? Niks. Als ik alles van tevoren geweten had, was ik nooit gegaan.’’

Dertig jaar later, tijdens de Golfoorlog, kwamen de beelden in volle hevigheid terug. Op zijn slaapkamer rook Moorlag weer de geur van lijken in ontbinding. Hij zag de dode paramilitairen in de jungle weer half in het water hangen. Jongens nog. Zestien, zeventien, achttien jaar. Hun parachutes waren verstrikt geraakt in de bomen. Tijd om ze te begraven was er niet, maar ze moesten wel ontwapend worden. Levenloze lichamen die ter plekke uit elkaar vielen als ze werden omgedraaid om de pukkels van de ruggen te halen. Een losse hand die aan een geweer bleef kleven.

En dan die ene maat die gewoon bleef staan tijdens een vuurgevecht. Moorlag dook in zijn knieholtes. Hij viel voorover. ,,Dat doe je niet weer’’, had hij later gezegd. ‘Als ik dood wil is dat mijn keuze en niet die van jou’, luidde het antwoord. ,,Als je dit nog een keer flikt, duik ik wéér op je’’, antwoordde Moorlag, ,,maar dan krijg je ook een klap met de geweerkolf op je kop.’’

Beschadigd door oorlogen

Moorlag raakte begin jaren negentig helemaal de kluts kwijt. ,,Maandenlang lag ik op bed. Onbereikbaar voor anderen, zat ik weer helemaal in die oorlog.’’ De benauwdheid waar hij jaren last van had gehad, bleek geen astma, zoals Defensie had gesteld, maar deel van de toen nieuwe term ptss: posttraumatisch stresssyndroom. Dat verklaarde ook de extreme stemmingswisselingen waar hij al langere tijd last van had.

Nu beseft Moorlag maar al te goed dat hij bij de gevallenen had kunnen horen die vandaag worden herdacht. Des te meer voelt hij de drang om hen te eren. ,,De mensen die het hoogste offer brachten’’, zegt hij vanuit zijn fraaie bungalow met uitzicht op het Van Harinxmakanaal en natuurgebied de Froskepôlle. ,,Maar dat’’, vervolgt hij, ,,is misschien niet goed verwoord. Ze hadden het zelf natuurlijk ook niet gedacht of gewild. En het gaat me ook niet alleen om degenen die omgekomen zijn, maar ook om alle mensen die lichamelijk en geestelijk door oorlogen zijn beschadigd.’’

Net als de meeste Nederlanders zal hij de ceremonie deze avond volgen op tv. In zijn gewone kloffie. Daarna schiet hij in zijn uniform. Op naar het Verzetsmonument in de Prinsentuin. Tenminste, dat is het plan. Als secretaris van de Vereniging Oud-Militairen Indië- en Nieuw-Guineagangers (VOMI) – tevens voormalig landelijk voorzitter van de Bond van Nederlandse Oorlogs- en Dienstslachtoffers (BNMO) – kán hij voor zijn gevoel niet anders.

,,Ik wil het vrij snel na de sobere ceremonie doen, maar ik gebruik natuurlijk wel mijn verstand en zal gepaste afstand houden als ik anderen tegenkom die hetzelfde willen. Je kunt er niet allemaal tegelijk zijn, maar waarom zou ik daar niet op eigen houtje bloemen mogen leggen? Dat doen de burgemeester en de commissaris toch ook? Dan heb ik in ieder geval respect getoond.’’

'Vooral de saamhorigheid die je mist'

De veteraan vindt het bijzonder jammer dat hij niet bij de officiële herdenking mag zijn vanwege het besmettingsgevaar. ,,Het is vooral de saamhorigheid die je mist. Het samenzijn met andere veteranen, gelijkgestemden. Gewoonlijk vallen we elkaar om de hals, huilen we met elkaar. En dan al die mensen eromheen, dat geeft toch een warm gevoel.''

,,Aan de andere kant ben ik ook realistisch. Dat kan nu niet. Je kunt geen herdenking houden met het risico van besmetting en nog meer doden. Het geeft maar weer eens aan hoe kwetsbaar we zijn. Tegelijkertijd is het voor mij ondenkbaar dat ik geen bloemen zou leggen.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Leeuwarden
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct