Ontwerp Lucas Pieters Roodbaard tuinarchitect voor de tuin van Huize Voormeer 
in Heerenveen. Negentiende eeuw. Bron: Tresoar. Foto LC/Erwin Boers

Roodbaards tuinontwerp voor Huize Voormeer gevonden tussen archiefschatten

Ontwerp Lucas Pieters Roodbaard tuinarchitect voor de tuin van Huize Voormeer in Heerenveen. Negentiende eeuw. Bron: Tresoar. Foto LC/Erwin Boers

Dankzij een gift heeft Tresoar een bijzondere verzameling archiefschatten in handen gekregen. Topstuk is het ontwerp van tuinarchitect Roodbaard voor Huize Voormeer in Heerenveen.

,,Kijk, de tuin heeft prachtige kronkelvormen, zoals in een Engelse landschapstuin gebruikelijk is’’, zegt kunsthistorica Rita Radetzky. Ze wijst op de uitrolbare tuinkaart die voor haar op tafel ligt. De handtekening van ontwerper Lucas Pieters Roodbaard staat er leesbaar onder.

Dat de beroemde tuinarachitect actief was bij Huize Voormeer in Heerenveen, werd al veel langer aangenomen. Nu is ineens duidelijk hoe Roodbaard het in de jaren veertig van de negentiende eeuw precies voor zich zag.

,,De kaart was bedoeld als presentatietekening voor de opdrachtgever’’, zegt Radetzky. Dat was de aristocratische familie Van Heloma, die het huis in de achttiende eeuw liet bouwen en generaties lang bewoonde. Het geldt als een van de meest waardevolle rijksmonumenten van Heerenveen.

Gevarieerde documenten

De kaart maakt onderdeel uit van een grotere verzameling documenten, die opdoken bij het opruimen van een nalatenschap in Zuid-Holland. De schenker bracht ze naar de Stichting Oud Ridderkerk. Die benaderde Tresoar in Leeuwarden, omdat de stukken op Friesland betrekking hadden.

,,Wij hebben deze schenking in februari ontvangen’’, vertel Martha Kist van Tresoar. De documenten zijn zeer gevarieerd. Er zit bijvoorbeeld een akte bij uit 1560. ,,Het gaat om de verkoop van twee boerderijen bij Wergea’’.

Opmerkelijk is een door de Friese Staten afgegeven document van de familie Van Heloma uit 1789. Op het bevestigde waszegel staat in duidelijke letters: Vindicat atque polit . Dat is vreemd, want dit Groninger studentencorps werd pas in 1815 opgericht.

,,Er is iets mee uitgehaald’’, zegt Kist. ,,Om de de een of andere reden is het zegel later aan het perkament bevestigd.’’ Verschillende Heerenveense Van Heloma’s studeerden rechten in Groningen. Misschien was een van hen de ‘dader’.

Schildpadsoep en varkenspootjes

Het archief bevat nog meer curiositeiten, bijvoorbeeld de menukaarten van enkele kostelijke maaltijden uit 1860 en 1880. De gasten kregen schildpadsoep, zwezerik-croquettes, spinnekop en getruffeerde varkenspootjes aangeboden. Ook de ragout van hanenkammen was vast niet te versmaden. Tegenwoordig is er veel belangstelling voor oude menukaarten: ze vertellen veel over historische eetgewoonten.

,,De stukken vormen een aanvulling op het familiearchief van de familie Van Heloma. Later dit jaar zijn ze bij ons in te zien’’, zegt Kist. Eerst wil Tresoar de documenten nog verder bestuderen en toegankelijk maken. Voor Radetzky kwam de kaart van Roodbaard precies op het juiste moment, want zij werkt aan een proefschrift over de tuinarchitect.

Ze kon zijn tuinschets ook nog meenemen in de tweede druk van haar boek Stinzen, staten en buitenplaatsen in Friesland, dat nu in de boekwinkel ligt. Hierin staan meer verrassingen, bijvoorbeeld een tot dusver onbekende bouwschets voor Martenastate in Koarnjum.

Architect Hendrik Kramer sloeg in 1888 aan het tekenen voor de eigenaar van dit verwaarloosde kasteeltje, maar tot uitvoering kwam het toen niet. Martenastate ging in 1900 tegen de vlakte, waarna architect Willem Cornelis de Groot het huidige pronkgebouw ontwierp voor deze plek. ,,Het valt op dat er overeenkomsten zijn tussen beide ontwerpen’’, zegt Radetzky.

Stinzen, staten en buitenplaatsen in Friesland , Rita Radetzky, foto’s van Marieke Balk, uitgever: Stichting Staten en stinzen. 24,95 euro.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Leeuwarden
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct