Nu in Leeuwarden de F-35’s langzaam maar zeker de F-16’s verdringen, wordt steeds duidelijker hoeveel meer lawaai deze nieuwe gevechtstoestellen veroorzaken. Omwonenden vernemen het, onderzoekers bevestigen het. De vliegbasis nadert zijn grenzen.

Twee geluidsexperts deden de afgelopen maanden onderzoek naar de overlast van de vliegbasis. Het verschil tussen het oude toestel, de F-16, dat hier nu nog vliegt, en het nieuwe toestel, de F-35, dat ook al in de lucht is, is groot. Beide deskundigen vragen zich af: kán dit eigenlijk nog wel?

Hun conclusies liegen er niet om. Allereerst maakt de F-35 duidelijk meer herrie dan jaren geleden voorspeld. Defensie mag dus veel minder vluchten maken dan in de F-16-periode, zegt geluidsexpert Rein Muchall. Daarnaast is de huidige isolatie ,,volstrekt onvoldoende’’, aldus collega Ton Tukkers.

Lees ook | Herrie F-35: meer isolatie nodig, minder vluchten: 'Het is een lawine van geluid'

Enorme verschillen

Muchall, die met zijn bedrijf Geluidconsult kantoren heeft in Amsterdam en Amersfoort, maakte voor zijn onderzoek gebruik van data van het bestaande geluidsmeetnet van de vliegbasis. Hij kreeg deze van Geert Verf uit Marsum, een van de voormannen van de bewonersgroepen.

,,Het verschil tussen de toestellen is enorm’’, zegt Muchall. ,,Eén F-35 maakt bij de start evenveel lawaai als drie F-16’s en bij de landing evenveel lawaai als vijftien F-16’s. Dat is echt heel fors.’’

De F-35’s tellen daarom ook zwaarder mee voor de ‘geluidscontour’ van de vliegbasis, geeft Muchall aan. Dat is een technische term voor de totale hoeveelheid herrie die per jaar is toegestaan. Als Muchall alle getallen in de computer zet, rolt er - met een ingewikkelde formule - uit dat er met de F-35’s bij dezelfde contour nog maar 38 procent van het aantal vluchten mogelijk is.

,,Een groot verschil. Defensie gaat alle mogelijkheden benutten om hier onderuit te komen’’, verwacht de deskundige, die eerder dit jaar ook te zien was in het tv-programma EenVandaag . Dat kan onder meer door stiller te vliegen. Als piloten beter getraind raken, valt hier inderdaad nog winst te halen, aldus Muchall. ,,Maar of dat genoeg is… Zoveel decibel, dat lijkt mij lastig.’’

'Geluidscontour is heilig'

Een andere optie is het oprekken van de geluidscontour. ,,Dat is onhaalbaar, denk ik. De staatssecretaris heeft ook gezegd dit niet te willen. Bovendien komt dan de bevolking in opstand. Die contour is heilig. De oplossing is vervolgens om een deel van de vluchten in het buitenland te doen. Dat moet wel. Maar dit is duur en Defensie heeft het al niet breed. Het wordt een groot probleem.’’

Muchalls collega Ton Tukkers deed onderzoek naar isolatie en geluidsdemping door glas. Tukkers woont in Hoevelaken en Elahuizen (vakantiewoning), is oud-directeur van een milieuadviesbureau en sinds drie jaar betrokken bij SATL: de Samenwerkende Actiegroepen Tegen Laagvliegen. SATL, waarvan ook de Stellingwerver groep Laagvliegroutes Friesland Nee deel uitmaakt, protesteert tegen Lelystad Airport en vliegoverlast.

Volgens Tukkers worden de bestaande isolatiemaatregelen in de woningen rond de vliegbasis door de komst van de F-35 zo goed als waardeloos. De geluidsdruk van dit nieuwe toestel is vergeleken met de F-16 veel hoger. Het scheelt op piekniveaus zeker 20 decibel, zegt hij na bestudering van de weinige openbare rapporten die er zijn. Tukkers pakte eveneens het geluidsmeetnet van de vliegbasis erbij.

Klachten van bewoners

,,De klachten van bewoners over het geluid van de F-35 binnenshuis zijn terecht. Zelfs na demping met isolatieglas komen binnen nog altijd geluidspieken voor boven de 80 decibel, bij een F-35 op vol vermogen en met naverbrander’’, aldus Tukkers. Bij een F-16 zonder naverbrander is dit volgens zijn berekeningen 45 decibel, bij een F-35 zonder naverbrander 70 decibel. Veel gemeenten proberen voor lawaai van buiten dat naar binnen komt een norm te hanteren van maximaal 50 decibel binnenshuis, weet hij.

,,Daarnaast is het geluidsspectrum van de F-35 veel breder dan dat van de F-16. Je hebt dus eerder en langer last van de F-35. Bij lagere frequenties bovendien.’’ Die zijn niet altijd hoorbaar, maar wel voelbaar, zegt Tukkers. ,,Laagfrequent geluid heeft erg veel invloed op het zenuwstelsel. Je kunt er ziek en lusteloos van worden. Dat gebeurt bijvoorbeeld ook bij grote windmolens. Je ervaart dan zo’n lage bromtoon. Bij laagfrequent geluid kunnen organen resoneren, zelfs je hart kan gaan trillen. Een F-16 maakt veel minder lage tonen.’’

Bij dit oude toestel is er binnen weinig aan de hand. ,,Het bestaande glas is prima voor de F-16. Over die 45 decibel hebben de omwonenden geen klachten. Nu, bij de F-35, breekt de hel los.’’ Wat de oplossing is? ,,Het glas veel dikker maken. Dat zou kunnen. En in Noorwegen hebben ze muren gemaakt van 1 meter dik. Tja, technisch kan het allemaal. Maar het is wel enorm duur. Wat voor gedrocht van een huis heb je dan? En je wordt verbannen naar binnen hè. Buiten wil je echt niet zijn.’’

'De trillingen voel je in je lijf'

Geert Verf is blij met Tukkers’ onderzoek. Volgens hem bevestigt het wat de omwonenden merken en voelen. ,,Het geluid van de F-35 wordt als meer laag frequent ervaren dan dat van de F-16. Het geeft meer trillingen. Dat voel je in je lijf, maar ook zal het invloed hebben op de geluidsisolatie.’’

Verf merkt nog op dat een landelijke stuurgroep, met mensen uit de buurt van de vliegbases Leeuwarden en Volkel en van Defensie, momenteel bekijkt of de huidige isolatie nog voldoet aan de normen.

loading

loading

'Je kunt hier straks niet meer wonen'

Buiten rommelt het, binnen steekt Nico Groenewegen zijn wijsvinger in de lucht. In een flits draait hij zijn rechter oor iets naar het raam. ,,Moet je horen, dit is een F-16 die laag overkomt en gaat landen’’, zegt hij in de voorkamer van zijn woonboerderij aan de Skierhusterwei in Jelsum, 650 meter ten oosten van de landingsbaan van de vliegbasis. ,,Prima te doen eigenlijk. Hier heb ik niet zoveel problemen mee.’’

Zijn dorpsgenoot Rudy Mayr, die even verderop aan de Tsjessingawei woont en nu bij Groenewegen in de kamer zit, knikt. ,,Zeker niet met landen. Dan zweeft de F-16 bijna. Bij de F-35 is dat wel anders. Dat toestel is zwaarder en moet ook tijdens de landing flink wat power leveren.’’

'Als je fietst, val je zo van je fiets af'

Een paar minuten later veranderen de tevreden blikken. Het gerommel, voorafgegaan door een soort piep, is veel luider. ,,Dit is een F-35. Wat een verschil hè’’, zegt Mayr vanuit zijn stoel. ,,Eerst een fluittoon en dan een veel harder gedonder. Buiten doe je als reactie meteen je vingers in je oren. Als je fietst, val je zo van je fiets af, als je niet oppast.’’

Volgens de beide mannen (Mayr woont al bijna 45 jaar in Jelsum, Groenewegen 1,5 jaar) is een straaljager die op zo’n 70 meter hoogte overkomt nooit prettig. ,,Maar bij de F-35 gaat het om een heel ander geluidsspectrum’’, weet Mayr. ,,Het geluid dringt veel meer door, ook binnen merk je dat. En buiten kun je eigenlijk niet meer zitten. In de tuin doet dit je zeer aan de oren. Deze lawine van geluid is echt iets van de laatste tijd, met de F-35. Defensie kan zeggen dat het meevalt, maar ik weet heus wel wat ik hoor.’’

'Update' nodig van isolatie

De isolatie, bij Groenewegen uit de jaren tachtig en bij Mayr uit de jaren negentig, is niet meer wat het geweest is, zeggen de twee. ,,Ook dubbel glas heeft een bepaalde levensduur’’, vertelt Groenewegen. Hij wijst naar een bovenraam. ,,Kijk, dat lekt.’’

Bij Mayr trillen zijn kozijnen en ramen als er een F-35 overvliegt, net als zijn servieskast. ,,De kopjes gaan heen en weer. Dat is bij de F-16 niet zo.’’

,,Het is tijd dat de isolatie een update krijgt’’, concludeert Groenewegen. In 2013 is in een Haagse motie (motie Eijsink) ook vastgelegd dat er, naast het geluidsmeetnet, een onderzoek komt naar betere demping, mocht het nieuwe vliegtuig luidruchtiger zijn. ,,Dat onderzoek moet nog plaatsvinden. Het is toch ook logisch?’’, zegt Mayr.

Afvoerputje

Groenewegen: ,,Je moet hier iets mee. In het gebied waar ik woon, dient de isolatie 40 decibel te dempen. Dat is de norm. Het dempt nu 26 decibel, dat kan ik zelf meten met mijn geluidsapparaat. Niet in orde dus.’’

Mayr heeft sterk het gevoel dat de bewoners vergeten worden. ,,Ik ben bezorgd. Wij zijn het afvoerputje. Ik heb nooit echt zitten klagen, die 45 jaar dat ik hier woon. Nu wel. Defensie heeft grote plannen: de F-35, de uitbreiding van het militaire luchtruim. Maar ze vergeten de impact voor de mensen hier. De herrie wordt boven ons hoofd uitgestort. Als de pre-corona-vliegactiviteit straks terugkeert, vol gas met de F-35, kun je hier eigenlijk niet meer wonen.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Leeuwarden
Vliegbasis
F-35
Instagram
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct