André Buwalda organiseerde eerder een aantal historische projecten rond de grafkelder van officier Schelte van Aysma in Schettens. Dit inspireerde hem tot verder onderzoek naar het Staatse leger in Friesland. FOTO CATRINUS VAN DER VEEN

Friesland had een eigen legermacht, maar wie waren die mannen eigenlijk?

André Buwalda organiseerde eerder een aantal historische projecten rond de grafkelder van officier Schelte van Aysma in Schettens. Dit inspireerde hem tot verder onderzoek naar het Staatse leger in Friesland. FOTO CATRINUS VAN DER VEEN

Friesland kende eeuwenlang een eigen legermacht, die op vele slagvelden streed. Wie waren die mannen eigenlijk? Een vrijwilligersproject brengt hun geschiedenis in kaart.

Friesland tuigde in 1577 een eigen leger op, waarmee het zich tijdens de Tachtigjarige Oorlog losmaakte van Spanje. Onder aanvoering van de Nassau-stadhouders streed dit Friese regiment later tot ver buiten de provinciegrenzen mee, als onderdeel van het Staatse leger.

Wie waren die mannen eigenlijk? Hoe zag hun militaire leven eruit? Die vraag is boeiend, maar lastig te beantwoorden, merkte André Buwalda uit Schettens de afgelopen jaren. Historisch onderzoek bleek schaars toen hij zich verdiepte in Schelte van Aysma, een Staatse kapitein die in de dorpskerk begraven ligt. Buwalda zette met andere vrijwilligers een aantal projecten op rond deze dorpsheld.

Overzicht

,,Dêrnei is it allegear wat út ’e hân rûn’’, zegt Buwalda. De zoektocht naar Scheltes historie leverde namelijk ook bronnen en verhalen op over andere Friese militairen. ,,Wy fûnen sa’n soad ynformaasje dat we tochten: hjir moatte wy mear mei.’’

Samen met conservator Jeroen Punt van het Nationaal Militair Museum in Soesterberg probeerde hij een overzicht te bouwen van alle officieren in het Friese leger. Dit is nog niet klaar, maar wel raadpleegbaar op een website , die deze week online is gezet. Buwalda: ,,Wy hoopje dat mear minsken dit nijsgjirrich fine.’’ Wie interesse heeft, kan zelf de komende tijd helpen om meer informatie aan te leveren op frieseregimenten.nl.

Het Friese regiment had een duidelijke hiërarchie. Het stond onder leiding van de Friese stadhouder, die kapitein-generaal was. Onder hem stonden enkele hoge officieren: vaak een kolonel en een majoor. Zij gaven commando’s aan de kapiteins, die ieder een compagnie van 150 man aanvoerden.

Veel Friese edellieden waren tuk op zo’n kapiteinsrang, zegt Buwalda. Meestal begonnen zij hun militaire carrière als vaandrig (drager van de vlag), waarna ze promoveerden tot luitenant. Hadden ze voldoende ervaring of geld en invloed, dan konden ze opklimmen tot kapitein. Dat was meestal hun eindstation op de militaire ladder.

Friese troepen

Friese adellijke geslachten spreidden hun zoons vaak over het lokaal bestuur en het leger. Werd de oudste zoon bijvoorbeeld grietman (burgemeester), dan was de volgende jongen in het gezin voorbestemd voor de krijgsmacht. De kapiteins kregen na hun dood meestal een graf in de adellijke grafkelders van Friese dorpskerken. Op veel pronkzerken zijn deze kapiteins nog herkenbaar.

Op basis van allerlei bronnen hebben Buwalda en Punt inmiddels veel Friese kapiteins in de zestiende en zeventiende eeuw opgespoord. Ze hopen de komende tijd verder te bouwen aan deze database, die ook veel informatie bevat over Friese families en de oorlogshandelingen waar de soldaten bij betrokken waren. Eind zestiende eeuw hadden de Friese troepen hun handen vol aan de bevrijding van de noordelijke provincies. Toen dit omstreeks 1594 geslaagd was, werden de Friese troepen lange tijd ingezet in Brabant en omstreken. Ze trokken daar samen met de Hollandse troepen op tegen de Spanjaarden.

Ook na de vrede van 1648 moesten de Friezen soms nog vechten, bijvoorbeeld in het Rampjaar 1672. In de negentiende eeuw veranderde de krijgsmacht. Uiteindelijk gingen de Friese soldaten op in de Koninklijke Landmacht. Het regiment infanterie Johan Willem Friso is de huidige ‘erfgenaam’ van de vroegere Friese troepen.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct