Deze zeven Friese beelden haalden de '100 beste oorlogsfoto's'

Duitse propagandafoto

Zeven Friese oorlogsbeelden zijn opgenomen in de landelijke tentoonstelling De Tweede Wereldoorlog in honderd foto’s .

Het gaat om foto’s die eerder via een provinciale voorronde op de website van de Leeuwarder Courant konden werden gekozen door Friezen. Dit gebeurde in een samenwerking met het NIOD, Omrop Fryslân, Tresoar, de provinsje Fryslân, het Fries Verzetsmuseum en het Historisch Centrum Leeuwarden.

Later koos een landelijke publieksjury de beste foto’s uit alle provincies. Alle foto’s zijn te zien op de website in100fotos.nl . Friese inzendingen zijn ook te bekijken via een virtuele expositie op de website van het Fries Verzetsmuseum.

Hieronder de zeven Friese foto’s die de landelijke selectie haalden, met daaronder de beschrijving zoals ze hierin zijn opgenomen. Eigenlijk was het de bedoeling dat mensen de foto’s zelf konden bekijken tijdens een bezoek aan een tentoonstelling. Dit gaat nu niet, vanwege de coronamaatregelen.


loading

Augustinusga, 16 april 1945

De Binnenlandse Strijdkrachten Smallingerland hebben op 15 april 1945 Pier Nobach, ‘de Duivel van het Westerkwartier’, gevangen genomen in een woning in de Surhuizumer Mieden. De dag erna wordt deze beruchte Landwachter voorop een auto gebonden en triomfantelijk door Augustinusga gereden. De 62-jarige Landwachter Nobach voerde tijdens de oorlog vanuit zijn versterkte boerderij in Doezum een waar schrikbewind uit in de Fries-Groningse grensstreek. Onderduikers in de buurt en hun helpers liepen groot gevaar. Op 30 oktober 1943 werd er door het verzet een aanslag op Nobach gepleegd. Per vergissing werd niet hij, maar zin 27-jarige zoon geliquideerd. Door het toedoen van vader Nobach werden als vergelding drie bekenden uit de buurt geëxecuteerd en werd een dertiental als gijzelaar naar Kamp Vught afgevoerd. Voor zijn misdaden werd Nobach in 1949 tot een levenslange straf veroordeeld. Na enkele maanden verslechtert zijn geestelijke toestand en wordt hij weer vrijgelaten.

Fotograaf onbekend / Verzameling Vereniging Friesland 1940-1945, Tresoar Fries Fotoarchief

loading

Harlingen, zomer 1942
De achtjarige Benjamin Raphaël en zijn één jaar oudere zus Jansje Pais, beiden met de verplichte Jodenster op hun kleding. Zij wonen met hun ouders Raphaël Pais en Roosje Pais-Minco aan de Noorderhaven in Harlingen. Raphaël Pais is koopman en handelt in tweedehands scheepsartikelen en in olie en verfwaren. Op 12 november 1942 haalt de Harlinger politie Benjamin en Jansje samen met hun ouders uit hun huis en sluiten hen op in het politiebureau aan het Noordijs. De volgende ochtend worden ze afgevoerd naar het doorgangskamp Westerbork. Ze verblijven hier een week: op 20 november 1942 wordt het hele gezin op transport gesteld naar het concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. Hier worden Benjamin, Jansje en hun moeder direct na aankomst vermoord. Vader Raphaël wordt voor dwangarbeid in het kamp geselecteerd. Hij sterft op 28 februari 1943 in Auschwitz. Harlingen telde 47 Joden. Slechts één van hen heeft de bezetting overleefd.

Fotograaf onbekend / Collectie Griet de Jong, Tresoar

loading

Nabij Workum, mei 1942
Op deze Duitse propagandafoto marcheren leden van de Nederlandse Arbeidsdienst (NAD) in een typisch Nederlands polderlandschap naar hun werk. Symbool van de Arbeidsdienst is de spade die wordt gedragen als een geweer en die getuigt van het militaire karakter van de organisatie. De NAD vertoont sterke overeenkomsten met de Duitse Reichsarbeitsdienst en is een voortzetting van de Nederlandsche Opbouwdienst (NOD), die op 15 juli 1940 door de toenmalige, door de Duitsers aangestuurde, overheid was opgericht. De NOD was een overgangsorganisatie ter ontmanteling van het Nederlandse leger, en had als doel de stijging van het werkloosheidspercentage te voorkomen. Land bewerken is één van de voornaamste werkzaamheden van de Arbeidsdienst. Aanvankelijk neemt de bezetter genoegen met vrijwilligers, maar vanaf 1942 worden bepaalde categorieën jongeren verplicht opgeroepen. Al snel raakt de NAD steeds meer onder invloed van het nationaalsocialisme. Deze NAD-leden marcheren langs de Ho-Mole aan de Homolefeart nabij Workum.

Fotograaf onbekend / Fries Verzetsmuseum, NIOD, Beeldbank WO2

loading

Leeuwarden, april 1945
Op 8 december 1944 vindt de succesvolle overval op de Blokhuispoort, het Huis van Bewaring plaats. De KP Friesland bevrijdt 51 verzetsmensen zonder dat er een schot wordt gelost. De afvoerploeg zorgt ervoor dat alle bevrijders een veilig onderdak krijgen. Directe aanleiding voor de bevrijdingsoperatie was de arrestatie van verschillende vooraanstaande verzetsmensen die goed geïnformeerd waren over het verzet. Bij zware verhoren zouden ze kunnen doorslaan. Door zich voor te doen als agenten met een nagemaakt insluitingsbevel en vergezeld door nep-arrestanten wisten verzetsmensen de gevangenis binnen te komen. Alles verliep voorspoedig, ook toen onverwacht leden van de Sicherheitsdienst met werkelijke arrestanten aan de poort verschenen. De verzetsleden wisten hen te overmeesteren. De volgende dag volgden er huiszoekingen, maar die leverden niets op. Ook tijdens razzia’s wist men geen bevrijde gevangen te arresteren. Opmerkelijk is dat de Duitsers geen vergeldingsacties hebben uitgevoerd.

Fotograaf onbekend / Tresoar Fries Fotoarchief

loading

Dronryp, 12 of 13 april 1945
Een groep van veertien gevangen verzetsstrijders is bij Dronrijp door de Sicherheitsdienst geëxecuteerd. Vanuit een woning wordt gefotografeerd hoe hun stoffelijke resten met paard en wagen weggebracht worden. De groep mannen van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (NBS) zat gevangen in het Burmaniahuis in Leeuwarden, dat tijdens de laatste maanden van de oorlog gevorderd was door de Sicherheitsdienst. Als represaille voor sabotage aan de spoorwegtrajecten Leeuwarden-Franeker en Leeuwarden-Buitenpost moeten zij op bevel van de Sicherheitsdienst in Groningen bij Dronrijp geëxecuteerd worden. In wagens, en niet per trein, rijdt men naar de brug over het Van Harinxmakanaal. Een gevechtsgroep van de NBS heeft een bevrijdingsactie van hun kameraden voorbereid. Plotseling verschijnen Engelse jagers boven het dorp, waarop de Duitsers besluiten direct het bevel uit te voeren. Gerard de Jong is de enige die de executie overleeft, door zich dood te houden. Hij maakt, zij het gewond, op 15 april de bevrijding mee.

Fotograaf onbekend / Fries Verzetsmuseum, Beeldbank WO2

loading

Schiermonnikoog, jaartal onbekend
De luchtoorlog die boven de Noordzee en het noorden van Nederland wordt gevoerd, eist veel mensenlevens. Op het kerkhof Vredenhof op Schiermonnikoog worden oorlogsslachtoffers, ongeacht hun nationaliteit, met militaire eer door de bezetter begraven, zoals deze Engelse vlieger. Deze plek werd van oudsher op het eiland als bijzonder beschouwd omdat hier slachtoffers van veel verschillende nationaliteiten begraven liggen. Al tijdens de Eerste Wereldoorlog kregen zowel Duitsers als Geallieerden op dit ‘drenkelingenkerkhof’ hun laatste rustplaats. Een aantal militairen dat tijdens de Tweede Wereldoorlog op Vredenhof werd begraven, kreeg een naamloos graf. Na de oorlog zijn er verschillende pogingen gedaan om de identiteit van deze slachtoffers vast te leggen. In een aantal gevallen is men hierin geslaagd.

Sake van der Werff / Fries Verzetsmuseum, NIOD, Beeldbank WO2

loading

Huizum, 1941
Direct na de Duitse inval in mei 1940 wordt benzine schaars. Het autoverkeer wordt al in juni 1940 aan banden gelegd en particuliere autobezetters door het hele land krijgen veelal geen benzine meer. De voorraden die er zijn, worden opgeëist door de Duitse bezettingsmacht. Om toch met de auto te kunnen blijven rijden, zoeken burgers naar inventieve oplossingen zoals het monteren van gasgeneratoren die gestookt worden met kolen, hout en zelfs turf. Ook de gemeentediensten worden getroffen door de brandstofschaarste en moeten overgaan tot opvallende noodmaatregelen. Ooit was de Ford V8 vuilniswagen op de foto een bezit waar de gemeente Leeuwarderadeel trots op was. De paardenkrachten onder de motorkap, nutteloos geworden door de schaarste aan benzine, worden vervangen door één paardenkracht vóór de motorkap. De vuilniswagen wordt voortgetrokken door de Gymnasiumstraat in Huizum, tegenwoordig onderdeel van Leeuwarden.

Fotograaf onbekend/ Historisch Centrum Leeuwarden

Je kunt deze onderwerpen volgen
Leeuwarden
75 jaar vrijheid