De strijd tegen telefoons en drugs in de gevangenis blijft een kat- en muisspel

Honderden criminelen zitten opgesloten in de gevangenis in Leeuwarden. Ze zitten hun straf uit, maar er gebeurt er veel meer aan de Holstmeerweg. Een serie over het reilen en zeilen in PI Leeuwarden. Deel 2: beveiligers spelen een constant kat- en muisspel met gedetineerden.

,,Kijk’’, zegt Marcel, teamleider beveiliging bij PI Leeuwarden. Hij pakt een smartwatch van de tafel die bezaaid ligt met bijzondere vondsten. ,,Deze vonden we bij een gedetineerde op zijn cel, in een uitgeholde paprika in de koelkast. Daar stonden we wel even van te kijken. Want normaal vul je zo’n ding met vlees, niet met een horloge...’’

Vanwege de nog altijd strenge coronamaatregelen in de gevangenis vindt dit gesprek niet plaats op de werkplek van Marcel, maar in een kantoorruimte. Daar kan voldoende afstand worden gehouden en is geen (in)direct contact met gedetineerden. Voor de gelegenheid heeft Marcel – uit veiligheidsoverwegingen noemen we geen achternaam – van alles uitgestald. Wat daarbij opvalt, is de penetrante hasjlucht.

Voor ons liggen iPhones, een smartwatch, een geslepen broodmes, telefoonopladers, een flinke hoeveelheid softdrugs en een aantal ‘duimpjes’, minitelefoons die je voor vier tientjes op AliExpress kunt bestellen. ‘Duimpjes’ worden geregeld de gevangenis in gesmokkeld. Ze zijn inderdaad net zo groot als je duim. Er kan mee worden gebeld, maar verder kun je er weinig mee.

loading  

Het is beveiligers een doorn in het oog dat er zoveel contrabande (smokkelwaar) wordt aangetroffen in de cellen. Ze spreken van een kat- en muisspel. En daarbij lopen de beveiligers continu achter de boeven aan, beweert Marcel. ,,De boef heeft 24 uur om na te denken waar hij iets kan verstoppen. Hij benut alle mogelijkheden: achter of in de koelkast, in kleding, in een radio, noem maar op. Het is voor ons altijd een zoektocht om iets te vinden. Wij lopen altijd achter de feiten aan.’’ Marcel pakt er een potje met peper bij. Dat was volgestopt met wiet, dubbel verpakt in plastic. ,,We hadden een drugshond bij ons toen we dit vonden. Die rook het meteen.’’

Reukvermogen

Wanneer beveiligers contrabande op een cel vinden, is er in zekere zin al iets misgegaan. Gedetineerden kunnen bezoek iets laten meenemen of laten opsturen. Als zij bijvoorbeeld schoenen of kleding ontvangen, wordt dat bij het BAD (binnenkomst afdeling delinquenten) gecontroleerd. Af en toe is daar een drugs- of telefoonhond bij. Hun reukvermogen is ontzettend sterk en zij ruiken het direct als er een telefoon in een schoenzool zit verstopt of drugs in een broeksband is gezoomd. 

Voor de uitbraak van het coronavirus en in het verlengde daarvan het bezoekverbod dat in de penitentiaire inrichtingen gold, werd het dak van PI Leeuwarden twee keer per week gecontroleerd op contrabande. Inmiddels gebeurt dat dagelijks, omdat er veel meer pogingen worden ondernomen om vanaf de Holstmeerweg naast de inrichting iets op de luchtplaats te gooien. Meestal lukt dat niet, want de afstand tussen de buitenmuur en de luchtplaats is in Leeuwarden vrij groot.

loading  

,,Vorige maand vonden we nog een colafles op het dak met 79 gram wiet. Die fles was verzwaard met stenen. We vinden ook wel eens tennisballen met wiet erin, of een groen geverfde spons waar drugs en een iPhone met oplader in verstopt zaten.’’ In een paar weken tijd is ongeveer 300 gram softdrugs op het dak gevonden. De laatste weken neemt dat af, waarschijnlijk ook omdat de handelswaar niet aankomt. ,,Hoe meer wij vinden, hoe meer geld zij in principe kwijt zijn.’’

Volgens Marcel is het in potentie gevaarlijk voor beveiligers dat gedetineerden telefoons hebben. Door het bezit van illegale telefoons kunnen eventuele getuigen of slachtoffers onder druk worden gezet of kunnen binnen de muren criminele activiteiten worden voortgezet.

loading  

Met de telefoons kan in een inrichting grof geld worden verdiend. Ze worden onderling voor honderden euro’s verkocht. ,,Soms zijn gedetineerden niet snugger. Dan plaatsen ze met hun iPhone vanuit de cel dingen op Facebook of Instagram. Dat houden we wel in de gaten en dan vinden we ze direct.’’

Bodyscan

De minitelefoons zijn de laatste jaren in opmars binnen de PI, merkt Marcel. Ze zijn ook makkelijker binnen te smokkelen. ,,Je kunt zo’n telefoon inwendig verstoppen als bezoeker en dan kan het voorkomen dat je door de metaaldetector gaat zonder dat die piept. Dat kun je alleen met een bodyscan tegenhouden.’’ In 2018 is al eens een proef gedaan met een bodyscan, zoals je die op Schiphol ook hebt. Die proef mislukte echter.

De invoer van illegale goederen is sinds vorig jaar bij wet verboden. Als een bezoeker wordt betrapt op het binnensmokkelen van bijvoorbeeld drugs of een telefoon, volgt een aangifte bij de politie en een bezoekverbod van drie maanden. Gedetineerden die worden betrapt met contrabande, kunnen twee weken op een isoleercel worden gezet.

loading  

De drugshond die regelmatig langskomt in de PI is van grote toegevoegde waarde. De hond inspecteert niet alleen op cel, maar blijft ook op de gangen alert. ,,We liepen eens langs de sportzaal, waar twaalf mannen aan het volleyballen waren. De hond drukte meteen zijn neus tegen de deur aan. Wat bleek? Een gedetineerde had tien gram drugs in zijn kont verstopt. Hij had het liever bij zich dan dat hij het op de cel zou achterlaten. Dat zijn aparte vondsten.’’ 

Smokkelwaar wordt dus wel over de muur gesmeten en komt ook binnen via bezoek. Het verlof of bezoek zonder toezicht (BZT), bedoeld voor getrouwde stellen om even alleen te kunnen zijn, wordt daar ook wel voor gebruikt. ,,Dan poept de vrouw bijvoorbeeld drugs of een minitelefoon uit en verstopt de man het inwendig bij zichzelf. Als het dan achter de sluitspier blijft, vinden wij het niet bij visiteren. Ze trainen zichzelf daarop om het binnen te houden. We maken ook wel mee dat mensen die op verlof gaan, zich vol stoppen en daarmee hun eigen kluisje gebruiken’’, zegt Marcel, wijzend op zijn achterwerk.

'Contrabande roei je nooit helemaal uit'

Hoewel een goed werkende bodyscan volgens Marcel de ultieme oplossing zou zijn om het smokkelen tegen te gaan, lijkt dat er op korte termijn niet van te komen. Minister Sander Dekker van Rechtsbescherming pleit ook voor muurdetectie, maar ook daar zitten haken en ogen aan. ,,De laatste paar keren dat wij cellen inspecteerden, vonden we niets. Als we veel in beslag nemen, dan winnen wij. Maar ze zullen altijd weer iets bedenken. Contrabande roei je nooit helemaal uit.’’

Dat heeft mede te maken met het karakter van het gevangeniswezen in Nederland. ,,Als je verlof en bezoek zonder toezicht gaat tegenhouden, dan komt dat de re-integratie niet ten goede. Je hebt dan wel minder risico’s, maar zo werken wij niet. Dan krijg je Amerikaanse praktijken en volgens mij ook veel meer agressie. Als iedereen maar in een oranje overall rondloopt in plaats van zijn eigen kleding, wordt dat heel inhumaan.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct