In het zuiden van Friesland zijn (politieke) zorgen over het Deltaplan Noord-Nederland. In dit plan, dat draait om woningbouw, speelt de Lelylijn een prominente rol. Wat vinden de dorpen langs de route?

De FNP slingerde de discussie onlangs aan in provinciale staten en gemeenteraden. ‘De demokrasy stiet bûtenspul’, vindt de partij. Inwoners en raadsleden worden niet betrokken bij het Deltaplan. Het is vooral een spel van het rijk, de provincie en de wethouders van de grotere plaatsen, zo luidde de kritiek. De term ‘achterkamertjes’ viel al. De wethouders zelf noemen hun plannenmakerij slechts ‘een verkenning’.

In het Deltaplan moet het Noorden de woningnood in de Randstad verlichten door 100.000 extra huizen te bouwen. Heerenveen, Drachten en ook Leeuwarden staan in de startblokken en willen graag meewerken, zo blijkt.

Grootste aanjager Deltaplan

Als zuidelijke hoofdplaatsen kunnen Heerenveen en Drachten elk 10.000 extra woningen bouwen, gaven Heerenveen en Smallingerland medio maart aan bij de provincie. Die moet alle Friese opzetjes voor 1 mei doorgeven aan het kabinet. In omliggende gemeenten is bovendien ruimte voor opgeteld 10.000 tot 15.000 huizen. Leeuwarden kan 5000 tot 10.000 extra woningen kwijt.

De mogelijke aanleg van de Lelylijn, een snelle spoorverbinding vanuit de Randstad via Heerenveen en Drachten naar Groningen, is de grootste aanjager van het Deltaplan. Voor de lijn wordt nog volop gelobbyd, vooral in Den Haag. Maar hoe denken de dorpen langs de eventuele spoorroute eigenlijk over alle plannen? En heeft de FNP een punt?

Oudehaske, 1950 inwoners

,,Bij ons in het dorp praat eigenlijk niemand over de Lelylijn’’, vertelt Jan Walrecht, scheidend voorzitter van Plaatselijk Belang. ,,Wel over corona en of iedereen gezond is, en dan ook de bedrijven in het dorp. Over het Deltaplan en de Lelylijn is eigenlijk nog niets bekend. Wij kaarten het wel aan als het iets concreter wordt.’’

Is het dan niet te laat? Walrecht denkt dat dit meevalt. ,,Ik neem aan dat er nog genoeg momenten komen om in te spreken. Het is natuurlijk wel opletten geblazen wat betreft het tracé van de Lelylijn. Maar bij ons komt het spoor waarschijnlijk ten noorden van de snelweg A7 te liggen. Althans, áls het er komt.’’ Die A7 is voorlopig een groter probleem. ,,Het lawaai daarvan wordt steeds luider, maar dat is een ander onderwerp.’’

Oudehaske moest de afgelopen jaren knokken voor extra huizen. Aan de Jousterweg is nu eindelijk een plan voor zo’n vijftien nieuwe woningen, waaronder een seniorencomplex. ,,Dat viel niet mee. Het was een belangrijk onderwerp. We hebben er, richting de gemeente, echt om moeten vechten.’’

Haskerdijken-Nieuwebrug, 615 inwoners

,,Schrikbarend.’’ Zo noemt Berend Mulder, voorzitter van Plaatselijk Belang, de wijze van overleg over het Deltaplan. Of eigenlijk het gebrek aan overleg. ,,Ik mis de communicatie, het democratische gehalte. Deze manier van werken baart mij zorgen. Wees als gemeente en als provincie transparant. Leg de plannen helder uit aan de bevolking.’’

Terwijl door gemeenten in Zuid-Friesland wordt gesmeten met woningaantallen – Heerenveen en Drachten bijvoorbeeld kunnen elk wel 10.000 extra huizen bouwen – vecht het tweelingdorp Haskerdijken-Nieuwebrug al jaren om 6 nieuwe woningen, vertelt Mulder. ,,Wij krijgen ze niet en de ‘steden’ in de buurt gaan massaal bouwen? Dat kan toch niet.’’

Woningen bouwen voor Randstedelingen mag het doel niet zijn, vindt Mulder. ,,Het doel moet zijn: huizen bouwen om bijvoorbeeld de eigen jeugd in het dorp te houden. De Lelylijn is hierbij een hulp, niet meer dan dat. Die lijn moet Friesland versterken. En daarover moeten wethouders overleggen met ons. Heerenveen is niks zonder de dorpen.’’

Luxwoude, 440 inwoners

,,Lelylijn? Lelylijn? Is dat weer actueel dan?’‘, is de eerste reactie van penningmeester Wiemer Haagsma van Plaatselijk Belang Luxwoude. Later laat hij weten dat het dorp geen standpunt wil innemen. ,,Wij hebben altijd gezegd: wij blijven neutraal.’’

In de bestuursvergaderingen is de spoorverbinding eigenlijk ook helemaal nog niet ter sprake gekomen. ,,Wij maken ons drukker over de plannen voor drinkwaterwinning van Vitens bij Luxwoude. Dat is eerder aan de orde dan een eventuele Lelylijn.’’

Bovendien gaat Plaatselijk Belang Luxwoude ervan uit dat áls de Lelylijn er komt, het traject onder Heerenveen gaat lopen. Dan zal Luxwoude er geen overlast van ondervinden, stelt Haagsma. ,,Alles wat er aan trajectonderzoeken ligt stamt uit 2006. Dat moet sowieso worden herzien. Dus het gaat hoe dan ook wel even duren, voordat de Lelylijn weer actueel wordt.’’

Gorredijk, 7420 inwoners

Ook Plaatselijk Belang Gorredijk heeft de Lelylijn nog niet als onderwerp op de agenda gehad. ,,Het is helemaal geen issue voor het bestuur’’, meldt voorzitter Jan Sybrandy. Hij heeft er wel een persoonlijke mening over. ,,Er moet in Friesland eerst maar eens een brede discussie komen: willen we een verlengstuk van de Randstad zijn of willen we een mooie toeristische provincie blijven?’’

Sybrandy vreest dat het door de komst van de Lelylijn een stuk drukker gaat worden in Friesland ten koste van de rust en de ruimte. Daarnaast zal voor de aanleg van de lijn natuur opgeofferd moeten worden. ,,Willen we dit? Of gaan we als we toch zoveel geld te besteden hebben, eerst nadenken of we dit niet beter anders kunnen aanwenden?’’

Beetsterzwaag, 3585 inwoners

,,Dit is bij ons nog geen onderwerp van gesprek”, reageert voorzitter Bas Daanje van Plaatselijk Belang in Beetsterzwaag. De huizenplannen zijn voor hem nog te prematuur, hij kan er alleen op persoonlijke titel iets over zeggen. ,,In Opsterland verschilt de situatie per dorp. In Beetsterzwaag hebben we bijvoorbeeld geen enkele uitbreidingsmogelijkheid. Het dorp is omgeven door bossen en Natura 2000-gebied.”

Het betekent ook dat de komst van de Lelylijn een stuk lokale natuur zal kosten. ,,Ik ga ervan uit dat de lijn de A7 volgt, dus dat kan bijna niet anders. Dat wordt nog wel een punt.” Daanje voelt zich ,,absoluut” niet gepasseerd door de huizenambities van het Opsterlandse college. ,,We zijn altijd goed in gesprek, en nut en noodzaak zie ik wel.”

Boornbergum, 1765 inwoners

,,It spilet hjir yn it doarp noch net sa”, Willem Veenstra. De voorzitter van Dorpsbelangen Boornbergum-Kortehemmen heeft er nog niet met zijn medebewoners over gesproken, maar wacht rustig de ontwikkelingen af. Want het moet allemaal nog wel even gebeuren, stipt hij aan. ,,Earder is der sprutsen oer in hegesnelheidline, der is sprutsen oer in magneettrein. Dy kamen ek net.”

Boornbergum wil volgens Veenstra vooral ‘los’ blijven en niet door nieuwe huizenbouw aan Drachten worden ‘vastgeplakt.’ Volgens hem is de kans dat dit gebeurt klein, wanneer de Lelylijn er echt komt en buurman Drachten wil uitbreiden. ,,Oan de oare kant fan de A7 is noch in soad romte.”

Ureterp, 4815 inwoners

De woningbouw die met de komst van de Lelylijn gepaard zou gaan, past volgens Bote Galema goed bij de wensen van Ureterp. Het dorp is binnen de gemeente Opsterland aangewezen als groeikern, zegt de voorzitter van Plaatselijk Belang. ,,En dat wolle wy ek, groeie. Der is fergrizing en tagelyk binnen der net in soad starterswenningen foar de jongerein.”

Galema heeft niet het gevoel dat hij en zijn dorpsgenoten bij het Deltaplan aan de zijlijn staan. ,,De gemeente wit wat wy as Oerterp wolle. Hjirby binne sy ús ferlingstik.” Maar voorlopig kijkt hij net als zijn collega in Boornbergum de kat uit de boom. ,,Wy binne al wol earder bij Lelyline-plannen belutsen, en doe is it ek op neat útrûn.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Heerenveen
Lelylijn
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct