Anita Thieme, betachternicht van Domela, met haar exemplaar van 'Van Christen tot anarchist'. FOTO GEERT JOB SEVINK

Wat Domela nog steeds betekent voor zijn nazaten: 'Familie heb je en hou je'

Anita Thieme, betachternicht van Domela, met haar exemplaar van 'Van Christen tot anarchist'. FOTO GEERT JOB SEVINK

Ook nazaten van Ferdinand Domela Nieuwenhuis stellen spullen beschikbaar voor de tentoonstelling ‘Us ferlosser, 100 portretten van Domela’ in Museum Heerenveen.

Ze had het boek het afgelopen weekeinde nog mee naar Bredene. Daar, in België, bij de badplaats Oostende, woonde Anita Thieme (58) uit Groningen het jaarlijkse Manifiesta bij, het solidariteitsfeest van de Belgische PvdA.

,,De partij heet PvdA, maar is vergelijkbaar met de Nederlandse SP’’, verduidelijkt ze. Ze toont twee polsbandjes, die als toegangscontrole dienden. ,,Kijk maar, hierop staat ‘solidariteit. En dat heb ik daar zó gevoeld.’’

Ze reisde er alleen naartoe met de auto. En met de geschriften van Ferdinand Domela Nieuwenhuis dus. Ze had het door de tand des tijds aangetaste boek ‘Van Christen tot Anarchist’ veilig verpakt in een plastic zak en dat weer in een koffertje gelegd. ,,Stel dat het ter sprake was gekomen, dan had ik eruit kunnen voorlezen. Maar dat is niet gebeurd.’’

loading

‘Familie heb je en hou je’

Anita is blij dat Ferdinand Domela Nieuwenhuis er is geweest. De oudste broer van haar betovergrootvader heeft een heleboel in gang gezet en anderen ook weer geïnspireerd.

En ja, die bloedband met de grondlegger van het socialisme is mooi hoor, vindt ze. ,,Familie heb je en hou je. Die kun je verguizen, het blijft familie. Maar er zijn ook mensen die zich als zodanig tot je verhouden. En die zijn niet minder belangrijk.’’ Ook al is haar verwantschap met Ferdinand Domela Nieuwenhuis de aanleiding tot het gesprek, ze wil niet alleen terugblikken op wat hij teweeg heeft gebracht, benadrukt ze. ,,Laten we het vooral ook over nú hebben.’’

Over het nu: de Palestijnse zaak

Over de Palestijnse zaak bijvoorbeeld. Elke twee weken protesteert de internationale beweging Vrouwen in het Zwart op de Grote Markt in Groningen tegen de Israëlische bezetting van Palestijnse gebieden.

De groep is in Nederland actief tegen de Israëlische bezetting en de mensenrechtenschendingen en voor vrede in Israël en Palestina. ,,Als ik kan, dan ben ik daarbij’’, zegt Anita. Dan roepen ze onder meer op tot het boycotten van Israëlische producten.

,,In Zuid-Afrika hebben zwarte mensen dankzij de boycot van wereldburgers dezelfde rechten als de witten gekregen’’, staat vermeld in de folder die ze dan uitdelen. ,,Dat willen we ook voor Palestijnen en joodse Israëli’s zien te bereiken.’’

Geld bepaalt alles op de wereld

Anita kan niet tegen onrecht. Dus werd ze als verpleegkundige lid van de vakbond en zat ze in de ondernemingsraad van het Diakonessenhuis, het latere Martiniziekenhuis in Groningen. Ze zorgde ervoor dat schoonmakers met een nulurencontract vaste uren kregen. ,,Maar zoiets gold dan weer niet voor de nieuwe werknemers’’, huivert ze.

Het stoort haar dat geld alles op de wereld bepaalt. Terwijl iedereen recht heeft op een fijn leven in deze wereld, zegt ze. ,,De hemel op aarde. Niet later maar nu.’’ Elke jehovagetuige die aan de deur komt, krijgt dit van haar te horen.

De dochter van architecten deed behalve verpleegkunde ook de kunstacademie. Tijdens de examens haakte ze af vanwege bemoeienis van docenten met haar werk. En zo komen we toch weer op Domela, die ook niet van dergelijke beïnvloeding hield.

Zijn boek leent ze voor 100 portretten van Domela uit aan het Museum Heerenveen. Met daarbij de omslag met geborduurde kabouters. Wie deze gemaakt heeft en waarom is Anita een raadsel. ,,Het kan zijn dat mijn grootouders het niet openlijk in de boekenkast wilden voor als er bezoek kwam.’’

Buste van Domela waakt over achternicht Vibeke

Vanaf bijna 4 meter hoogte waakt Ferdinand Domela Nieuwenhuis over Vibeke, de achterkleindochter van zijn oudste broer Jacob. Zijn stenen hoofd blikt de woonkamer in van haar appartement in Amsterdam-Oost.

loading

Oom Ferdinand, zoals Vibeke Domela Nieuwenhuis (82) de socialistisch voorman noemt, was het zwarte schaap van de lutherse familie. ,,Zijn vader was hoogleraar theologie, zijn broers deden ook allemaal nette dingen.’’

Maar Ferdinand, aanvankelijk ook dominee, zette zich af tegen het geloof. ,,En dat viel niet goed. Mijn vader is als enige van de familie naar zijn uitvaart geweest.’’

Een ets van Ferdinand hing bij haar ouders thuis in de Pelsterstraat in Groningen in de kamer. ,,Hij was gewoon altijd bij ons. Ik wist wat hij had neergezet. Hij heeft me altijd geïnspireerd.’’

Een soort vaderfiguur op de achtergrond

Ze zag Ferdinand Domela Nieuwenhuis als een soort vaderfiguur op de achtergrond. ,,Dat komt, doordat ik mijn eigen vader op jonge leeftijd verloor.’’

Vibeke was zeven jaar toen haar vader, advocaat en CHU-raadslid Koo Domela Nieuwenhuis, door de Duitsers werd doodgeschoten. ,,Dat was woensdag exact 75 jaar geleden. En ja, daar sta ik dan altijd bij stil.’’

Haar vader was een matras aan het repareren toen er – net na het middaguur, de kinderen waren net thuis uit school – een vrij kleine Duitser binnenkwam. Hij kreeg daar woorden mee en rende vervolgens de wenteltrap af. Hij sprong van hoek naar hoek.

Koo Domela Nieuwenhuis zat in het verzet en wilde vluchten. Vibeke hoorde schoten en plaste in haar broek. ,,Ik heb de hele middag met die natte broek bij onze hulp op schoot gezeten’’, herinnert ze zich.

loading

‘Ik zag me niet op zo’n chique kantoor zitten’

Na de oorlog stapte haar Deense moeder over naar de PvdA. Vibeke heeft de kerk allang losgelaten. ,,Al deed ik wel de eed in plaats van de belofte. Dat zat erin. En ik vond het plechtiger.’’

Ze ging rechten studeren, net als haar vader had gedaan. ,,Dat had ik nadat mijn vader was omgekomen besloten.’’ Vibeke wilde de sociale advocatuur in (,,ik zag me niet op zo’n chique kantoor zitten’’), maar dat bestond toen nog niet.

Ze kwam terecht als jurist bij de vakbond NVV, die later opging in de FNV. En zat onder meer in het hoofdbestuur van het Gemeenschappelijke Administratie Kantoor (GAK) en de Gemeenschappelijke Medische Dienst (GMD). ,,Ik heb nooit last gehad van een glazen plafond.’’

Dat ze zich voor de gewone man inzette, zou haar oom Ferdinand mooi hebben gevonden. ,,Maar hij was natuurlijk geen lid geworden.’’ Hij moest als anarchist niets van dergelijke verbonden hebben.

Dat sommigen hem neerzetten als oproerkraaier doen haar de haren ten berge rijzen. ,,Als ik dat lees, neem ik contact op met de schrijver. Zo’n beschrijving doet mijn oom geen recht.’’

Dankzij haar achternaam werd ze wel eens gevraagd voor openingen. Zo onthulde ze een plaatje op Ferdinands geboortehuis aan de Herengracht in Amsterdam. Vibeke is trots op haar oom. Als ze langs zijn standbeeld loopt, kijkt ze hem altijd even aan. ,,En dan denk ik: ‘zo, ouwe’.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Heerenveen
Domela
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct