FOTO LC

In Skoatterwâld zijn de straten vernoemd naar socialisten maar de bewoners stemmen VVD

FOTO LC

Een deel van de straten in de Heerenveense wijk Skoatterwâld is genoemd naar rode kopstukken van weleer. De buurt stemt echter blauw. Wat zou Domela daarvan gevonden hebben?

Zich omdraaien in zijn graf kan Ferdinand Domela Nieuwenhuis niet. De socialistisch voorman was namelijk de negende persoon die in Nederland werd gecremeerd.

Maar als dat wel mogelijk was geweest, dan zou ‘ús ferlosser’ dat vast niet hebben gedaan vanwege het feit dat VVD’ers de overhand hebben in een wijk, waarin straten naar socialistische strijders zijn vernoemd, vermoedt Caspar van den Berg, hoogleraar bestuurskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Man van tegenstellingen

Want Domela’s leven was zelf vol tegenstellingen. Of, zoals Van den Berg het verwoordt: ,,Er zaten verschillende perioden in.’’

Zo was de man die zich het lot van de uitgebuite arbeiders aantrok, afkomstig uit een welgesteld, intellectueel Amsterdams milieu. En werkte hij aanvankelijk als predikant, maar was de kerk, naast koning, kapitaal, kazerne en kroeg, een van de vijf ‘k’s’ waarvan hij zich later afkeerde.

Terwijl hij namens het district Schoterland, het huidige Heerenveen, als eerste socialist in Nederland een zetel in de Tweede Kamer bezette, moest de latere anarchist niets meer van het parlementaire stelsel weten. ,,Je moet je dan ook afvragen: ‘welke Domela zou er wat van gevonden hebben?’’, stelt Van den Berg.

loading

Adel en socialisme

Begin deze eeuw verrees aan de oostkant van de A32 de Heerenveense wijk Skoatterwâld, naar het ontwerp van stedebouwkundige Ashok Balotra. De buurt ligt ingeklemd tussen ’t Meer – de weg tussen De Knipe en Heerenveen – en Oranjewoud.

De gemeente paste de straatnamen aan op de ligging. De wegen aan de zuidkant van de wijk verwijzen met adressen als Landgraaf, Markies en Regent naar het adellijk verleden van Oranjewoud.

D e noordelijke helft van Skoatterwâld is gelinkt aan de rode geschiedenis van ’t Meer en De Knipe, een streek en een dorp die in de zeventiende eeuw als gevolg van de veenwinning zijn ontstaan.

Historische socialistische grond

Skoatterwâld is gebouwd op voor socialisten historische grond. ’t Meer was op zondag 17 augustus 1890 decor van een massabijeenkomst. ,,De grootste die in deze tijd in Nederland plaats vond’’, aldus Pieter Terpstra in zijn boek ‘ De opkomst van de arbeidersbeweging in Friesland’ .

Vijftienduizend mensen hoorden socialistische voormannen als Vitus Bruinsma, Rindert van Zinderen Bakker, Geert van der Zwaag en Tjeerd Stienstra in het door Piet Haitzes de Vries beschikbaar gestelde weiland pleiten voor algemeen kiesrecht.

,,Uit Amsterdam waren duizend socialisten gekomen met een ekstra trein. Naar het land van de vrijheid, zoals ze zeiden’’, meldt Johan Frieswijk in zijn boek ‘ Socialisme in Friesland 1880-1900’ .

loading

,,Vanaf Drachten en Harlingen reden goedkope trams en tien boten voeren naar Heerenveen. Op het terrein waren drieduizend zitplaatsen gemaakt. Veertien grote konsumptietenten waren in elkaar getimmerd, maar sterke drank werd niet verkocht. Wel stemrechtkoeken, stemrechtsigaren en stemrechtsuikerbollen’’, aldus Frieswijk.

,,De volksbeweging in Nederland beleeft weer een van die dagen, die opgetekend zullen worden in de geschiedenis en die nooit zullen worden vergeten’’, schreef het tijdschrift Recht voor Allen , dat uitgegeven werd door Domela.

H ij was er niet, maar advocaat en SDAP-grondlegger Pieter Jelles Troelstra wel. De bijeenkomst bracht hem nog dichter bij de socialistische beweging, zo valt te lezen in Troelstra’s Gedenkschriften .

,,Deze grote meeting voor het algemeen kiesrecht voltooide verder het innerlijk proces. De indruk was voor mij overweldigend. Hier leerde ik voor het eerst de socialistische beweging kennen in haar revolutionaire vorm.’’

Wijk met jonge gezinnen

In dat betreffende weiland staan nu woningen. Die grond en het hele gebied eromheen werden volgens het bevolkingsregister op 1 januari 2018 door 4065 mensen bewoond. Ten opzichte van het jaar daarvoor betekende dit een stijging van 18 procent.

Het merendeel van de wijkbewoners was toen tussen de 25 en 45 jaar oud. Het op een na hoogste staafje in de grafiek laat zien dat deze groep wordt gevolgd door nul- tot vijftienjarigen. De verhouding man/vrouw bleek met respectievelijk 50,6 tegen 49,4 procent vrijwel gelijk.

H et gemiddelde inkomen per inkomensontvanger bedroeg 40.300 euro. Per inwoner was dat 27.400 euro. 3 procent van de wijkbewoners zat op of rond het minimum. De waarde per onderkomen was in dat jaar 262.000 euro.

Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 werd de VVD de grootste partij in de wijk met 497 stemmen, gevolgd door D66 met 334. 323 kiezers maakten een PvdA-vakje rood. Bij de provinciale statenverkiezingen waren er 528 VVD-stemmers tegen 357 PvdA’ers.

Rode burgemeester en blauw raadslid

Een van de wijkbewoners is burgemeester Tjeerd van der Zwan, een PvdA’er. Hij woont in een rijtjeshuis aan de Henriëtte Roland Holstweg, genoemd naar de socialist en dichter. Haar boeken staan bij hem in de kast. ,,Mijn drijfveer om in de politiek en het bestuur te gaan ligt wel bij denkbeelden waar ook Henriëtte Roland Holst een exponent van is. Ik geef dan ook altijd met trots mijn adres op’’, meldt hij.

Aan de andere kant van Skoatterwâld bewoont VVD-gemeenteraadslid Rolie Tromp een zogeheten ‘kasteelwoning’ in de residence Zwanenwoud. ,,Ik denk dat Domela trots zou zijn op wat er in Nederland door de jaren heen is bereikt. Hij had het mooi gevonden dat zoveel mensen het zo goed hebben.’’

D e Domela uit de begintijd zou inderdaad met tevredenheid naar de wijk gekeken hebben, denkt ook hoogleraar Van den Berg. ,,Dat mensen zo welvarend zijn geworden is het bewijs van zijn succes. Je zou zeggen dat zijn doel bereikt is.’’

Maar de latere Domela zou met al die keurige optrekjes en dito bewoners niets op hebben, vermoedt Van den Berg. ,,Vanuit zijn anarchisme, bijna militantisme verwierp hij alles wat gestructureerd was. Hij stond een maatschappij voor, waarin mensen niet in allerlei verbonden en regels leefden.’’

loading

Verlies van saamhorigheid

En dan komt opnieuw een tegenstelling van Domela aan de orde: ,,Als je vanuit het socialisme doorslaat naar het anarchisme, verlies je ook solidariteit en saamhorigheid. Dat gaat ten koste van de kwesties die Domela in een eerdere periode heel belangrijk vond, namelijk bescherming van de zwakkeren.’’

Maar destijds waren er veel radicale stromingen, zegt Van den Berg dan. ,,En dit geeft aan dat ideologieën ook binnen een persoon door konden schieten.’’ Die tegenstelling van rode straten in een blauwe wijk sluit daar mooi bij aan.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Heerenveen
Domela
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct