De Heerenveense boodschappenaffaire.

Heerenveense boodschappenaffaire: onderzoek bijstand komt twee jaar te laat

De Heerenveense boodschappenaffaire.

De rapportage van de onafhankelijke commissie bezwaarschriften over de boodschappenaffaire maakt het falen van het college van B en W van Heerenveen zichtbaar.

Het ten onrechte terugvorderen van 14.000 euro bijstand na een onzorgvuldig onderzoek. Zo luidde - kort samengevat - het oordeel van de commissie bezwaarschriften in 2019 over het handelen van de gemeente Heerenveen in de boodschappenaffaire.

De gemeente heeft volgens de commissie niet aangetoond dat de als fraudeur aangemerkte en bestrafte vrouw, inderdaad jarenlang alle boodschappen kreeg van haar ouders en zo de regels overtrad.

Openbaar

Het college van B en W van Heerenveen hield het kritische rapport twee jaar lang geheim. Toen de gemeenteraad vorige week dinsdag over de bijstand sprak - na artikelen over de boodschappenaffaire in de Leeuwarder Courant - weigerde het college het rapport aan de raad te geven. Omwille van privacy, aldus wethouder Hedwich Rinkes. Nadat de LC en het Friesch Dagblad vrijdag het rapport publiceerden, maakte de gemeente het alsnog openbaar. Van het privacy-argument bleef niets over: enkel de naam van de vrouw werd één keer weggelakt.

De handelswijze van het college wekt de indruk dat het vooral heeft willen voorkomen dat zichtbaar werd hoe de gemeente Heerenveen om is gegaan met de belangen en rechten van deze vrouw. Uit het nu openbare rapport van de bezwarencommissie doemt het beeld op van een gemeentelijke afdeling die het opsporen van vermeende fraude belangrijker vindt dan het ondersteunen van mensen in de bijstand.

Het rapport beschrijft hoe de afdeling sociale zaken er voor koos om ontlastend materiaal opzij te schuiven. De keuze maakte om bewijzen en verklaringen dat er géén sprake is van fraude, niet verder te onderzoeken. Bankafschriften die aantonen dat de vrouw wel degelijk ook zelf voor boodschappen betaalde, te negeren.

Maximale straf

Om vervolgens wel de maximale straf op te leggen: een terugvordering van ruim 14.000 euro. Ofwel het totale bedrag dat de vrouw in de periode van november 2015 tot juli 2018 volgens het Nibud zou kunnen besteden aan boodschappen.

Hier wordt de overeenkomst met de toeslagenaffaire zichtbaar. Fraudebestrijding is door landelijk beleid belangrijker en belangrijker geworden. Wantrouwen in plaats van vertrouwen is de norm geworden. Als de landelijke overheid er bij controles achter komt dat een gemeente niet voldoende doet aan fraudebestrijding, dan wordt een gemeente bestraft. Dat zou kunnen verklaren dat ambtenaren er bij twijfel toe geneigd kunnen zijn om een zaak toch als ‘frauduleus’ te bestempelen. Uit angst voor sancties tegen de eigen gemeente

Het rapport van de bezwarencommissie laat ook zien hoe het college van B en W heeft nagelaten om in te grijpen terwijl daar wel reden toe was. Het besluit tot terugvordering werd genomen door de afdeling sociale zaken. En kan worden genomen zonder overleg met het college: het besluit is ‘gemandateerd’ aan de afdeling. Maar het college wist er wel degelijk van. PvdA fractievoorzitter Wanda Ottens hield zich er in oktober 2018 al mee bezig en deelde haar grote zorgen met het college. En zij was niet de enige.

In plaats van de zaak daarop zelf te bestuderen en in te grijpen, wachtte het college af of er een bezwaar zou worden ingediend. En daarna op de uitkomst van de bezwaarprocedure. ,,Wij hebben het advies van de commissie opgevolgd”, aldus wethouder Hedwich Rinkes.

Bezwarencommissie

Het onderzoek van de afdeling sociale zaken was gereed op 5 oktober 2018. Op basis van die rapportage velde de commissie bezwaarschriften in februari 2019 haar oordeel dat het onderzoek onzorgvuldig was, de terugvordering onterecht. Die conclusie had het college dus ook zelf kunnen trekken, daar was geen bezwarencommissie voor nodig geweest.

Het college besloot vrijdag alsnog om onderzoek te doen naar de terugvorderingen van de laatste jaren. Maar waarom nu pas? Het college heeft het kritische rapport al twee jaar in zijn bezit. Het terugvorderen van bijstand is sindsdien gewoon doorgegaan. In 2019 en 2020 470 keer, waarbij het in 15 gevallen ging om een bedrag van meer dan 10.000 euro. Het enige verschil is dat er na de publicaties van vrijdag ophef is ontstaan. En de raad nu kennis heeft van het rapport. En kritische vragen stelt.

loading

Een dag voordat de Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad over het rapport van de commissie schreven, verstuurde de gemeente nog een persbericht. In de kritiek dat mensen in de bijstand zich onheus bejegend voelden, herkende de gemeente zich niet, stelde wethouder Hedwich Rinkes. Integendeel: ‘het beleid wordt altijd uitgevoerd met ‘hoofd en hart’, schreef de gemeente. En: ‘we helpen waar het even niet lukt’.

Heerenveense boodschappenaffaire

Maar een groot deel van de raad gelooft dat niet en eist ook een onderzoek naar de manier hoe de gemeente bijstandsgerechtigden bejegent. Begrijpelijk, gezien de tientallen klachten die de PvdA en de SP daarover binnen kregen nadat de Leeuwarder Courant op 2 januari voor het eerst schreef over de Heerenveense boodschappenaffaire. Ook dat staat donderdagavond op de agenda van de raad.

Uit de twee voorgenomen onderzoeken zal duidelijk worden of de boodschappenaffaire een incident was, of dat de afdeling sociale zaken de regels (structureel) te streng interpreteert. En welke maatregelen dan genomen moeten worden om dit soort situaties te voorkomen.

Maar het wordt vooral tijd dat het college van b en w eindelijk zijn excuses aanbiedt aan de vrouw die het slachtoffer werd van de onzorgvuldige handelswijze van de gemeente Heerenveen. Haar is onrecht aangedaan. Daar kan niemand na het onderzoek nog omheen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Heerenveen
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct