De veertienjarige Daniel Zoetendal test de Data Detox Kit, een methode bedacht door de bibliotheken om het gebruik van de smartphone te verminderen.

Grip op je online ik met de Data Detox Kit: 'Dit zou een vak moeten zijn op school'

De veertienjarige Daniel Zoetendal test de Data Detox Kit, een methode bedacht door de bibliotheken om het gebruik van de smartphone te verminderen. FOTO NIELS DE VRIES

In een tijd waarin jongeren vastgelijmd lijken te zitten aan hun mobieltje, is het belangrijk dat ook zij zich bewust worden van de digitale sporen die ze achterlaten. Met de Data Detox Kit van de Friese bibliotheken krijgen jongeren grip op hun online ik.

Ze doen backflips en andere moves op TikTok, delen foto’s op Instagram en kijken eindeloos filmpjes op Youtube. Jongeren kunnen zich uren vermaken achter een schermpje. Dat er ook schaduwkanten zijn aan de digitale wereld, dat hun ‘online’ ik na een tijdje een eigen persoonlijkheid krijgt met eigen gewoonten, voorkeuren, afkeuren en geheimen, daar zijn ze in de regel veel minder mee bezig.

Neem de veertienjarige Daniel Zoetendal uit Heerenveen, derdejaars vwo’er op het Fedde Schurer van osg Sevenwolden. Offline doet hij aan toneel, wandklimmen en pianospelen, online gamet hij graag en zou hij – als het van zijn ouders Marc en Carmen mocht – urenlang filmpjes kunnen kijken op Youtube. Maar stilstaan bij de digitale sporen die hij achterlaat? ,,Neuh, dat doe ik eigenlijk nooit.’’

Het is om die reden dat Fers, het samenwerkingsverband van de Friese bibliotheken en andere culturele instellingen, een speciale uitgave maakte van de Data Detox Kit, een achtdaagse kuur waarbij gebruikers hun digitale persoonlijkheid onder de loep nemen. De versie voor tieners is frisser van toon, heeft minder tekst en gebruikt voorbeelden uit het leven van jongeren.

‘Op een laagdrempelige manier bewustwording kweken’

,,Vanuit de bibliotheek vinden wij het belangrijk om iedereen, maar zeker ook jongeren, digitaal weerbaar te maken. En dan niet door steeds met een waarschuwend vingertje te wijzen op zaken als digitaal pesten of grooming (digitaal kinderlokken, red.). Maar door mooie ontwikkelingen te omarmen en tegelijk op een laagdrempelige manier bewustwording te kweken’’, zegt Jeroen de Boer van Fers.

,,Met de Kit zeggen wij: wees je bewust dat als je al die mooie diensten gebruikt, dat je persoonlijke data deelt. Dat het niet jouw schuld is, dat je je telefoon niet weg kunt leggen. Dat alles wat je te zien krijgt, afgestemd is op jouw voorkeuren en zoekgedrag en dat je dus eenzijdige informatie krijgt. Dat er een profiel van je wordt gemaakt, dat zich uiteindelijk misschien tegen je kan keren.’’

De kit, die woensdagmiddag officieel werd gepresenteerd in de bibliotheek van Sint Annaparochie, behandelt vier thema’s: digitale privacy, digitale beveiliging, digitale gezondheid en desinformatie. De opdrachten die erin staan, geven jongeren tools om zichzelf online te beschermen. Daniel nam aan de keukentafel in Heerenveen alvast de proef op de som en deed op verzoek een aantal van de opgaven.


Digitale privacy

De detoxkuur begint met een grote schoonmaak. Door apps te verwijderen kun je datasporen verminderen. Daniel heeft er een stuk of vijftig op z’n telefoon staan. Youtube, zijn lievelingsapp, kan hij op zijn telefoon niet meer gebruiken. ,,Ik was verslaafd dus mijn moeder heeft Youtube via ‘ouderlijk toezicht’ geblokkeerd. Het spelletje Piano Tiles mocht ik houden, maar dat kan ik nog maar een half uur per dag doen.’’

Daniel zat voorheen meerdere uren per dag op Youtube. ,,Wat ik daar deed? Nou, van alles. Maar vooral veel filmpjes over Minecraft kijken.’’ Iets wat zijn moeder niet kan begrijpen: ,,Kijken naar anderen die gamen, wat is daar nu aan?’’ Daniel: ,,Die vraag kan ik ook aan jullie stellen: kijken naar volwassenen die meedoen aan een quiz op tv, daar vind ik dan weer niks aan.’’

Digitale beveiliging

Lang, uniek, willekeurig, veilig en privé, het zijn de vijf basisprincipes voor een veilig wachtwoord. Dat er nog steeds mensen zijn die 1,2,3,4,5,6 als wachtwoord hebben (meest gebruikt!) of het woord ‘wachtwoord’ daar moet Daniel erg om lachen. Maar dat hij zelf voor de meeste spelletjes hetzelfde wachtwoord gebruikt, is ook niet heel erg slim. ,,Ik weet dat dat niet de bedoeling is.’’

Zijn wachtwoorden, die hij noteert aan de binnenkant van een la in een kast in zijn kamer, bestaan uit cijfers en letters. Omdat het vreselijk moeilijk is om willekeurige letter- en cijfercombinaties te onthouden, is het advies om een wachtwoordzin te bedenken. Daniel floept er zonder moeite ‘Krokodil berooFt! donutshop zegt Johannes22’ uit. Leuk bedacht, maar nu niet meer geheim.

Digitale gezondheid

Al die piepjes, lichtjes en meldingen zijn onweerstaanbaar, waardoor de smartphone je leven kan beheersen. Maar je kunt meldingen uitzetten, net als de functies die zo ontworpen zijn dat we extra lang online blijven. Autoplay op Youtube bijvoorbeeld, waardoor de volgende video vanzelf begint. ,,Als je begint stop je niet zomaar: nog eventjes dit filmpje en dan nog één en nog één.’’

Als Daniel zich eventjes verveelt, dan pakt hij z’n telefoon. ,,Omdat ik er aan denk, niet omdat ik hem hoor. Ik heb het geluid altijd uitstaan. Ook omdat hij in de klas zo vaak afging dat een leraar ooit gedreigd heeft om mijn mobiel uit het raam te gooien. Meldingen van berichten staan ook uit.’’ Z’n moeder lacht: ,,Ja, vooral omdat deze je storen bij het spelen van spelletjes.’’

Desinformatie

Dat iedereen andere content vindt als je iets opzoekt op bijvoorbeeld Instagram, dat is nieuw voor Daniel. De uitzending van Arjen Lubach over de ‘fabeltjesfuik’ en het feit dat een algoritme bepaalt wat je online te zien krijgt heeft hij wel gezien, maar niet echt op zichzelf betrokken. Best schokkend zo’n filterbubbel, vindt hij. De kit adviseert: eerst denken dan delen.

Conclusie

Daniel: ,,Er is veel wat ik niet wist. Dat verbaast mij wel.’’ Moeder Carmen: ,,Eigenlijk zou je deze kit mee naar school moeten nemen. Dit zou een vak moeten zijn. Ze zeggen altijd: ouders moeten meekijken. En dat doen wij ook. Maar deze wereld is zo ingewikkeld. Hier ligt ook een taak voor het onderwijs.’’

Dat de kit een boekje van papier is, noemt Daniel als minpunt. Volgens Jeroen de Boer wordt er hard gewerkt aan een digitale variant.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct