Gezicht op Vlieland vanaf het Terschellinger Seinpaalduin. Maaike Bergsma pleit voor een maximumaantal bezoekers voor de Waddeneilanden. FOTO JAN HEUFF

Toerisme-expert vraagt aandacht voor schaduwkanten van ons reisgedrag: 'De gelijkwaardigheid is zoek'

Gezicht op Vlieland vanaf het Terschellinger Seinpaalduin. Maaike Bergsma pleit voor een maximumaantal bezoekers voor de Waddeneilanden. FOTO JAN HEUFF

Vakantie geeft de meeste mensen doorgaans een goed gevoel. Toerisme-expert Maaike Bergsma vraagt nadrukkelijk aandacht voor de schaduwzijde.

Zon, zee, bergen en blije mensen. Het zijn de uitingen waarmee de toerisme-industrie zich graag afficheert. Want natuurlijk, vakantie, dat is toch fijn. Maaike Bergsma, docent International Tourism Management en coördinator duurzaamheid aan NHL Stenden, kijkt daar toch iets kritischer naar. In haar lezing  Toerisme: zegen of vloek , maandagavond in de Pelikaankerk in Leeuwarden, schetst Bergsma de keerzijde van toerisme. Toevallige bijkomstigheid: zondag was het VN World Tourism Day.

Er wordt vaak gedacht dat de toerisme-industrie weinig impact heeft. ,,Die impact is er wel degelijk’’, stelt Bergsma. ,,Ik wil mijn studenten graag het hele plaatje laten zien en ze laten nadenken over de keuzes die zij later als toeristisch manager mogelijk moeten maken.’’ Haar boodschap is een lastige, zo weet ze. ,,Toerisme lijkt alleen nog maar te gaan om economisch gewin. Ik kijk er op een meer filosofische wijze naar.’’

Neo-kolonialisme

Rijke mensen gaan naar arme landen, laten zich graag vertroetelen in resorts die in handen zijn van internationale concerns, die weinig betrokkenheid voelen met de plek waar zij opereren. Personeel wordt weinig ruimhartig betaald en de lokale gemeenschap plukt nauwelijks de vruchten van de aanwezigheid van de vele toeristen. ,,Vaak zijn de voorzieningen in het land beperkt, maar verlangen de gasten wel schoon water, comfort en luxe.’’ 

Bergsma spreekt van uitbuiting en noemt dergelijke praktijken een vorm van neo-kolonialisme. ,,De gelijkwaardigheid is zoek. We gaan in verre oorden naar onbekende stammen kijken, daar worden de mensen letterlijk tentoongesteld. Het is eigenlijk aapjes kijken.’’ De balans in de toerisme-industrie is verstoord, constateert zij. ,,Kijk bijvoorbeeld ook eens naar de behandeling van dieren. Toeristen gaan wandelen met leeuwen. Er gaat achter soortgelijke bedrijvigheid heel veel dierenleed schuil.’’ 

'Tegenwoordig lijkt het alsof alles maar meer moet zijn'

Natuurlijk, ook Bergsma houdt van reizen en ontdekken. ,,Ik ben niet roomser dan de paus. Maar tegenwoordig lijkt het alsof alles maar meer moet zijn. Verder reizen, vaker op vakantie, exotische bestemmingen.''

,,Succesvolle toeristische ontwikkeling werd tot dusver gedefinieerd door meer toeristen en meer economische ontwikkeling. Het idee dat alleen groei tot succes leidt, moeten we achter ons laten. Ik kijk er op een horizontale manier naar: alle aspecten, economie, samenleving en leefomgeving, moeten in balans zijn. We moeten ons nu echt afvragen of we ook ergens grenzen moeten gaan trekken.’’

De coronacrisis dwingt alle partijen na te denken over de toekomst. ,,We mogen toerisme niet los zien van andere vraagstukken in de maatschappij.’’ Bergsma wijst op de Club van Rome, die in 1972 al stelde dat er grenzen aan onze economische groei zijn omdat de hulpbronnen opraken.

Symptoombestrijding

In de toerisme-industrie en politiek wordt de boodschap van Bergsma nog niet omarmd. ,,Een jaar of twee geleden heb ik een groep Kamerleden al eens voorgehouden te denken om een maximumaantal bezoekers voor bijvoorbeeld de Waddeneilanden. Daar werd niet op gereageerd. In Bhutan gebeurt dit wel. Daar mag jaarlijks een vastgesteld aantal toeristen het land binnen en daarvoor moeten ze ook flink betalen. Op die manier is er sprake van balans tussen economie en ecologie.’’ 

Vooralsnog ziet Bergsma de sector en overheden worstelen met kortetermijnoplossingen. ,,Het is vooral symptoombestrijding. Kijk naar de drukte in Amsterdam en Giethoorn. Men denkt dat de toeristen beter over het land kunnen worden gespreid, maar het is dweilen met de kraan open. Alleen met duidelijke politieke keuzes kan aan het marktdenken een einde worden gemaakt, stelt Bergsma.

Wie de lezing wil bijwonen, kan zich vooraf aanmelden via  theologischevorming2.0@gmail.com

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct