Jeugdige Harlingers nemen een duik in de Zuiderhaven.

Harlingen, stad van zee, land en lucht

Jeugdige Harlingers nemen een duik in de Zuiderhaven. FOTO NIELS WESTRA

Harlingen? O ja, dat is de stad waar je de veerboot naar Vlieland of Terschelling neemt. Toch? Jazeker! Maar de levendige stad aan het Wad heeft zoveel meer.

Misschien wordt Harlingen door veel toeristen een beetje miskend. Want de havenstad aan de Waddenzee is een historische, dynamische en prachtige verschijning met maar liefst vijfhonderd monumenten. Prachtige gevels, patriciërshuizen, pakhuizen, grachten, bruggen, sluizen, steegjes en markante doorkijkjes. En een knus, gezellig centrum. Ik kan het weten, want ik ben geboren in Harlingen en heb er bijna 20 jaar gewoond.

Zoals de Harlinger Wiebe van Dijk met zijn Superband ooit zong: wie als Harlinger geboren is, raakt dat ,,gevoel” voor die ,,mooie stad aan het Wad” nooit meer kwijt. Harlingen blijft voor altijd ,,mien stadsje.” En nu ben ik weer even terug, voor een nieuw uitgezette route van anderhalf uur, die langs nautische bezienswaardigheden voert.

loading  

Harlingen (bijna 16.000 inwoners) heeft als havenstad een rijke traditie. Het wordt wel ,,Frieslands poort naar de wereld” genoemd, omdat er al in een ver verleden vrachtschepen uit Rusland, Scandinavië of Engeland aanmeerden. In de twaalfde eeuw ontstond Harlingen als vissers- en handelsbuurt en de eeuwen daarna ontpopte het zich als belangrijke zeehaven.

Niet voor niets noemde de Franse journalist Henry Havard Harlingen in 1874 ,,le grand port de Frise”. Ook werd Harlingen wel de ,,voorstad van Londen” genoemd. De route (en uitspraak!) ,,Harlingen-Londen-Hull’’ is vermaard onder Harlingers, die het hart op de tong hebben en bekend staan om hun rauwe humor. De visserij- en industriehaven zijn vandaag nog van grote betekenis, maar ook veel zeilschepen van de bruine vloot en zelfs cruiseschepen meren aan in de stad.

loading  

De wandelroute begint aan de Westerzeedijk, waar je de Zuiderpier kunt oplopen op weg naar een van de elf Friese fonteinen. Die wandeling over de bij de Harlingers geliefde pier is al een belevenis op zich. Links zie je het Wad dat bij droogval enthousiaste wadlopers trekt. In de verte kruipen driemasters langs de horizon. Rechts zie je de werkhaven, de twee haast even grote torenspitsen van de katholieke en protestantse kerk.

In de verte de bescheiden witte vuurtoren waar je kunt overnachten. Dat geldt ook voor de blauwe kraan in de tegenover gelegen Willemshaven. Al lopend zie je rechts het rode lichtschip. Enkele musjes trotseren de zwoele wind en vliegen op van de basaltkoppen. En dan ineens, hoewel je het weet, duikt daar toch nog onverwachts, de levensgrote potvis op. Hij steekt nu, bij eb, geheel uit het water en om de zoveel tijd spuit hij een metershoge straal zeewater de lucht in.

loading  

Met een levensecht oog kijkt de walvisfontein (gemaakt door de beeldend kunstenaars Jennifer Allora en Guillermo Calzadilla) je indringend en een beetje nieuwsgierig aan. De potvis-fontein refereert aan de tijd waarin de walvisvaart en zeehondenjacht zich concentreerden in Harlingen. In 1825 werd er de Groenlandse en Staatdavidse Vischerij Sociëteit opgericht, die vier schepen, waaronder de galjoot Harlingen, op walvisjacht stuurde.

Als je over de pier terugloopt sla je links af naar de Willemshaven en passeer je visrestaurant Vitamine Zee, de lokale bierbrouwerij Het Brouw Dok, dat ook een café en terras heeft. Verderop zie je het robuuste, nieuwe Badhuus, waar toiletten en douches zijn voor vaarrecreanten en toeristen. Van hieruit vertrekt ook de Jonge Seun, het zonnepontje dat gasten onder andere naar de Zuiderpier vaart. In een oude treinwagon is een foto-expositie te zien.

loading  

Aan de kade zie je een replica van het expeditieschip van Willem Barentsz, de Witte Swaen . Vrijwilligers staken er meer dan 270.000 werkuren in om de walvisvaarder met originele technieken na te bouwen. Het schip heeft een opvallend bescheiden omtrek en lengte. Je krijgt er des te meer bewondering voor zeevaarder en poolonderzoeker Willem Barendsz (1550-1597) voor, die de zeeën tussen Spitsbergen en Nova Zembla bevoer.

Even verderop ligt de legendarische zeesleepboot Holland (1951), die Harlingen als thuishaven heeft. De stoere bergingsjager werd in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw ook wel als extra veerboot ingezet; vandaar ook de sfeervolle salon. Nu is het schip in de oorspronkelijke staat teruggebracht en kun je hem inhuren voor vergaderingen, feesten en jubilea.

loading  

Als je in noordelijke richting loopt kom je over de voetgangersbrug en ben je op de Waddenpromenade. Hier bevindt zich de veerterminal voor de boten naar Vlieland en Terschelling. Er is ook een gezellig Grand Café met uitzicht over het Wad. Je kunt, vanaf de brug, ook naar beneden lopen langs de oudste buitenhaven van Harlingen, in de volksmond het Plankenpad genoemd. Hier liggen historische zeilschepen die Harlingen als thuishaven hebben. De Friese havenstad heeft de grootste bruine vloot van Nederland. Ook in de Zuider- en Noorderhaven, waar eb en vloed heersen, liggen vele van deze authentieke schepen, die zeilvakanties op het Wad aanbieden.

Loop nu over de Prins Hendrikbrug de Prinsenstraat in en sla linksaf de Voorstraat in. Deze knusse en lange hoofdstraat met zijn sfeervolle klinkers telt verscheidene gevels, boetiekjes en cafés. Aan het einde rechts zie je het Hannemahuis, het centrum voor Harlinger cultuur en historie. Het is gevestigd in een monumentaal, voormalig woonhuis, waarvan de oudste delen uit de zestiende eeuw stammen. In het gebouw bevinden zich zowel het gemeentemuseum als het gemeentearchief.

Het museum herbergt talloze prenten, scheepsmodellen en zeegezichten. Ook is er een bijzondere zilvercollectie en kun je zien hoe er in 1760 jenever werd gestookt. Verder zijn er tijdelijke tentoonstellingen, zoals nu ,,Koele wateren”, waarin schilderijen uit het Rijksmuseum te zien zijn.

loading

Ook is er een speciale Vestdijkkamer, want de schrijver Simon Vestdijk (1898-1971) werd in Harlingen geboren en groeide er op. Zijn haast vergeten, maar overigens zeer lezenswaardige roman Terug tot Ina Damman speelt in de stad. Een beeld van zijn romanfiguur en alter ego Anton Wachter staat aan het hoofd van de Kleine Voorstraat. Voor de literatuurminnenden: er is ook een speciale Vestdijk-wandelroute.

We lopen de Kleine Voorstraat door waar rechts de Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek staat. Die werd in 1972 opgericht door het echtpaar Oswald en het aardewerk wordt er volgens een eeuwenoud procedé gevormd en gedraaid. Vervolgens wordt het met de hand beschilderd, zodat elke stuk aardewerk een eigen persoonlijke toets krijgt. De fabriek is op afspraak te bezichtigen.

We slaan nu rechtsaf de Heilige Weg in. Vervolgens links af het Kerkpad in waar je de monumentale Dom van Almenum (de Grote Kerk of Sint Michaëlkerk, anders dan de naam doet vermoeden protestants) ziet staan. De hoge tufstenen kerktoren was in de vijftiende eeuw een baken voor zeevarenden. Volg het kerkpad tot aan de Rozengracht, sla rechts af en loop naar het Zuiderplein.

loading  

Steek de straat over en loop langs de passantenhaven, de Zuiderhaven. Vroeger was dit de vissershaven, waar de Harlinger kotters klaarlagen om uit te varen. Ook scheepswerf Welgelegen lag hier, wat dit deel van de stad veel levendigheid bracht. De naam Welgelegen komt terug in de straatnaam. Via het Werfpad loop je weer naar de Westerzeedijk, waar je in de verte de Stenen Man (Caspar di Robles) ziet waken over de dijk.

Het is waarschijnlijk de enige vijand die een standbeeld heeft gekregen. Caspar di Robles was in de tachtigjarige Oorlog Spaans stadhouder van Friesland. Het is aan hem te danken dat de zeedijken werden gedicht en versterkt na de Allerheiligenvloed van 1570, waarbij 2900 mensen om het leven kwamen. Meer dan 3000 dijkwerkers voerden het werk in 1574 en 1575 uit.

Op de dijk kun je lekker uitwaaien en heb je een prachtig uitzicht over het Wad. Je kunt wat drinken bij strandpaviljoen ’t Zilt, dat een heerlijk terras heeft. Zon, wind en water: midden in de ruimte van zee, land en lucht ligt Harlingen. Dus voortaan nooit meer direct van de veerboot naar de parkeerplaats lopen. Eerst even de stad in!

loading

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct