Na 25 jaar als directeur, en 40 jaar als medewerker, vertrekt Joop de Jong bij de Amelander Musea. We spreken hem op de eerste dag van de totale lockdown. Niet bepaald het gedroomde afscheid.

Als je Joop de Jong (64) chagrijnig wilt hebben, moet je de musea op Ameland ‘slechtweervoorzieningen’ noemen. ,,Dat werd vroeger enigszins denigrerend regelmatig gedaan. Inmiddels kunnen we met cijfers laten zien dat dat niet klopt.’’ Ook als de stranden vol liggen met bakkende en poedelende badgasten vinden bezoekers de weg naar de Amelander Musea.

Voor de goede orde: dat zijn het Landbouw-juttersmuseum Swartwoude in Buren, korenmolen De Phenix in Nes en molen De Verwachting in Hollum, het Natuurcentrum in Nes, de vuurtoren, het Bunkermuseum, het Maritiem Centrum Abraham Fock – inclusief paardenreddingboot – en het cultuurhistorisch museum Sorgdrager in Hollum en het brandspuit-huuske in Nes.

De Jong verkeert nu officieel in het vagevuur van zijn werkzame leven. Op de deur van zijn kantoor hangt een plakkaat dat hem een goed pensioen wenst, en in het kantoor zit zijn opvolger William Beijaard (36) gebogen over papieren. Het afscheid is pas echt op 1 januari, maar Joop de Jong staat al met één been buiten. Hij had zich vast een ander afscheid voorgesteld.

In de musea zag hij wel wat

,,Ik hoef niet op een schild rondgedragen te worden. Ik vind het vooral heel sneu voor de instellingen.’’ En ook zijn opvolger had hij een vrolijker begin toegewenst, met musea waar bezoekers door de gangen dwalen. Nu is het overal muisstil. ,,Gelukkig gaan de normale werkzaamheden enigszins door. We hebben nog altijd 25 mensen aan het werk. Behalve wat flexcontracten van zomerkrachten hebben we niemand hoeven wegsturen.’’

Veertig jaar geleden stapte hij voor het eerst het museum in Nes binnen, als beheerder/conservator. Hij had de pabo gedaan, maar voor de klas staan bleek niet zijn roeping.

In de musea zag hij wel wat, met toenemende bezoekersaantallen. Hij zou er blijven, tot hij in 1994 directeur werd van de organisatie waar alle Amelander musea vanaf dat moment onder vielen. ,,Het is een beetje toeval dat ik hier weer geland ben toen. Maar ik ging steeds meer inzien dat het op het eiland toch ook heel mooi is.’’ Hij ging cultuurgeschiedenis studeren en mocht cursussen volgen aan de Reinwardt-academie voor cultureel erfgoed.

‘Museaal ondernemer’

De Jong komt uit een ondernemersfamilie – vader was bakker. ,,Ik voel me museaal ondernemer. Dit voelt een beetje als mijn bedrijf.’’ Met enige trots vertelt hij dat slechts tien procent van de exploitatie bestaat uit gemeentegeld. ,,Ik moet er niet aan denken dat ik aan een leiband moet gaan werken. We proberen hier alles, niet alles gaat via de geëigende weg. Er mislukt ook wel eens wat.’’

De ondernemersgeest van De Jong laat zich gelden. In De Verwachting wordt mosterdzaad tot mosterd gemalen, waarvan de inkomsten voor de musea zijn. De ecologen van de musea zijn in te huren voor allerlei onderzoeken en proeven waarvoor de stichting geld ontvangt. En er wordt gewerkt aan het verwerken van oliehoudende zaden in molen De Phenix, om er zeep van te maken.

Succes kent vele vaders

Anno nu trekken de Amelander Musea tussen de 230.000 en de 250.000 bezoekers per jaar. Het succes van de musea, benadrukt De Jong, kent vele vaders. We doen het met z’n allen. De vijf besturen, onze 25 medewerkers en een flinke lijst vrijwilligers. De mosterdmakers, inpakdames die de mosterdpotjes vullen, de gastheren en -vrouwen en de vrijwilligers van de paardenreddingboot.’’ De Jong voelt dat de musea ‘gedragen’ worden. ,,Er is veel betrokkenheid. Ook in deze beroerde tijd krijgen we veel steun. Er zijn medewerkers die uren willen inleveren om te zorgen dat de boel blijft draaien.’’

De musea vertellen gezamenlijk zo goed mogelijk het ‘verhaal’ van Ameland. Toch is er een deel van dat verhaal dat De Jong bewust een beetje onder de pet houdt. De Sunneklaas-traditie, waarbij Amelanders begin december in bont versierde pakken door de aardedonkere straten van het eiland trekken.

,,Daar besteden we in het cultuurhistorisch museum summier aandacht aan. Niet te veel. Het is natuurlijk een prachtbeeld voor een museum. Maar je moet het niet doen. Je moet ons ook wat gunnen. Het eiland is al zo veranderd.’’ Amelanders zijn zuinig op de traditie, waarbij mensen vanaf de vaste wal niet welkom zijn. De Jong geeft toe dat het wat schuurt om als museumdirecteur een deel van de Amelander folklore bewust deels onderbelicht te houden. ,,Dat is wel zo ja.’’

Canon van Ameland

Een ander verhaal, de geschiedenis van boeren en landbouw op Ameland, zou wat hem betreft nog wel wat meer aandacht verdienen. ,,Veel Amelanders hadden lange tijd nog een klein boerderijtje terwijl ze zelf al op zee voeren. Dan hielden de vrouwen dus het gezin én de boerderij draaiende. Als emancipatie uitgevonden had moeten worden, is die hier op natuurlijke wijze begonnen.’’ De Canon van Ameland, waaraan op dit moment gewerkt wordt, is volgens De Jong nog zo’n ander belangrijk project om de verhalen uit de geschiedenis van Ameland naar voren te brengen.

Als museum is het volgens De Jong belangrijk dat je je bewust bent van je omgeving. Zo is een deel van de musea op Ameland inmiddels ook ingericht als beleefinstelling, met behulp van moderne technologieën. Apps en virtual reality hebben ook in de Amelander musea hun intrede gedaan.

Niet dat je De Jong zelf zo snel met een VR-bril door het museum zal zien gaan. ,,Het zal wel met de leeftijd te maken hebben, maar ik voel me de laatste jaren steeds meer thuis in het cultuurhistorisch museum. De schatkamer van Ameland noem ik het wel eens. Ik kan heel erg gelukkig worden als je mij daar een paar dagen tussen laat pielen. Ik ben heel erg gecharmeerd van de werken van Tames Oud (de op Ameland geboren en getogen visser annex kroegbaas annex kunstschilder, red.).’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Ameland
Musea
Waddengebied
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct