.

Hoe Ameland werd bevrijd

.

Net als de andere Waddeneilanden beleefde Ameland een soort schemermaand, het halfduister tussen de bevrijding van de vaste wal en het eiland zelf.

Al sinds 4 mei, de dag voor de bevrijding van de vaste wal, wordt gesproken over de capitulatie van de Duitsers op Ameland. De onderhandelingen gaan tussen de leiding van de Binnenlandse Strijdkrachten (BS) op Ameland en Inselkommandant Ringersdorff. De Duitsers willen zich wel overgeven, maar enkel aan de geallieerden en niet aan de BS.

In het Duits gestelde pamfletten, met oproep tot overgave, worden vanaf de Friese vaste wal naar Ameland geschoten. Die nacht worden Duitse stellingen op Ameland vanaf de vaste wal onder vuur genomen: vier Duitsers komen om. Achteraf bezien mogen de eilanders van geluk spreken dat de Duitsers die slachtoffers niet gewroken hebben. De dag erna is Nederland officieel bevrijd

Duitsers op het eiland

Op 8 mei geeft NSB-burgemeester Boudewijn Bakker Amelanders toestemming te vlaggen vanwege de bevrijding van de vaste wal. Dat zorgt uiteindelijk voor een historische foto (hier schuin boven): Frans Kienstra met een enorme Nederlandse vlag op de toren van Nes. Het dundoek heeft evenwel niet lang gewapperd: men was toch enigszins benauwd om de Duitsers te provoceren. Bij Hotel de Boer in Nes wordt bescheiden feestgevierd.

Voor eilanders en Duitse soldaten breekt een vreemde tijd aan. Duitsers op het eiland beginnen pakjes shag en tabak te ruilen voor fietswielen. Daarvan maken ze kleine karretjes, waar ze hun bezittingen op denken te kunnen laden. Ze gaan er immers vanuit dat ze marcherend terug naar hun thuisland kunnen.

loading  

De bevrijding hangt dan wel in de lucht: Ameland zal er nog een dikke drie weken op moeten wachten. De Canadezen hebben al half april besloten om via Nederland snel richting Bremen op te rukken. De Waddeneilanden en zelfs het strategisch nog belangrijkere gebied van Emden en Wilhelmshaven besluiten ze vooralsnog eerst met rust te laten.

Er breken weken van Waffenruhe aan, zoals dat op Terschelling genoemd wordt. De oorlog is op Ameland al relatief rustig verlopen, en deze blessuretijd van de Tweede Wereldoorlog is zo mogelijk nog rustiger. Op het eiland zijn twee burgerdoden gevallen: Minne Keestra (24) en de vierjarige Afie de Boer. Keestra is door een Duitse soldaat doodgeschoten omdat hij de locatie van een geheime radio weigert te verklappen. De kleine Afie komt om als haar huis wordt gebombardeerd. Haar moeder en zus raken zwaargewond.

Bevrijding

Op 2 juni weten de Amelanders dat hun bevrijding dan toch echt aanstaande is. Een handvol Canadezen komt met een motorjacht naar Ameland om de formele Duitse overgave af te handelen.

Een dag later, op 3 juni, vertrekt het Duitse garnizoen dan echt van Ameland. Na de lunch, welteverstaan. Amelanders die begin mei zijn gearresteerd worden vrijgelaten, en de nieuwe burgemeester Roel Walda en een groep BS’ers stappen op de boot naar het eiland. De feestelijkheden hebben naar verluidt wel een week geduurd.

loading  

Bijna gaat het nog even mis, die zondag. Terwijl het schip Duitsers langzaam in de verte richting Terschelling verdwijnt, komt er op het postkantoor in Nes een telegram binnen dat het vertrek van de bezetters nog even moet worden uitgesteld. De telegrafist besluit nog even te wachten met het inlichten van de telegrambezorger, tot de boot niet meer in zicht is.

Dominee

De Amelander stichting ‘D’Ouwe Polle’ heeft de huidige editie van het donateursblad Pôllepraat aan de bevrijding van Ameland gewijd. Daarin staat een verhaal over Jan Jansen, tussen 1942 en 1946 dominee op Ameland.

loading  

,,In zekere zin kun je zeggen dat Ameland drie keer bevrijd is. Natuurlijk dringt op het eiland door dat de Duitse troepen in Nederland zich officieel op zaterdag 5 mei 1945 hebben overgegeven. Voor dominee Jansen een mooie gelegenheid om op zondag 6 mei op drie plekken op Ameland te preken. Kern van de preek is ‘Eben Haëzer’ ofwel de steen die hulp geeft. En hij gebruikt een beeldspraak die voor de Amelanders heel herkenbaar is: van een gehavend schip dat die steen nodig heeft om de woelige baren te overleven.’’

loading  

,,Zijn tweede bevrijdingspreek kan hij op Hemelvaartsdag (10 mei) houden. Op die dag neemt de staf van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (waar hij zelf deel van uitmaakt) officieel het bestuur over op het eiland. Bestuurlijk is Ameland dan bevrijd. Een vreemde dag, zo houdt hij zijn gemeente voor, met tegengestelde gevoelens: de herinnering aan 10 mei als begin van de oorlog en nu dan als dag van bevrijding en dan ook nog eens Hemelvaart.’’

Duitse troepen verlaten Ameland

,,De echte bevrijding van Ameland volgt op zondag 3 juni 1945 als de Duitse troepen eindelijk het eiland verlaten. In Jansens preken van 3 en 10 juni zijn niet echt duidelijke verwijzingen naar de gebeurtenissen op Ameland te vinden.’’

En toen was Ameland dan toch echt bevrijd. Al keerden de eerste Duitsers in de zomer van ’46 alweer terug, maar dan als toerist.

Met dank aan Stichting d’Ouwe Pôlle, amelanderhistorie.nl

loading  

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct