Bettie Visser kan op de Safe Door zien wat zich voor hun huis afspeelt. Met behulp van technologische hulpmiddelen hoopt ze zolang mogelijk met haar man Bernard zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen. FOTO MARCEL VAN KAMMEN

Zo redden we ons: Angst voor het rusthuis

Bettie Visser kan op de Safe Door zien wat zich voor hun huis afspeelt. Met behulp van technologische hulpmiddelen hoopt ze zolang mogelijk met haar man Bernard zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen. FOTO MARCEL VAN KAMMEN

Iedereen moet sinds drie jaar langer zelfstandig thuis blijven wonen, met hulp van mantelzorgers en de gemeente. De Leeuwarder Courant kijkt in 2018 hoe kwetsbare Friezen zichzelf redden. Vandaag deel 11: Bettie en Bernard Visser uit Dokkum. ,,Wie weet kan robot Lea helpen.”

,,Hij moest zo nodig een dode duif redden”, schampert Bettie Visser. Een plagerig appje met foto van Bernard Visser met de arm in mitella stuurde ze naar de kinderen. Er lag wat op het zonnescherm en Bernard wilde het er per se af hebben. Met een wandelstok pookte hij onder het scherm. ,,Doe foel ik, en bruts myn earm.”

Dat kon er nog wel bij. Bernard is ziekelijk. Dertig jaar geleden is hij al afgekeurd vanwege de ziekte van Raynaud, zeg maar chronische winterhanden en -tenen. Inmiddels heeft hij ook een herseninfarct en een paar tia’s (mini-beroertes) achter de rug en kampt hij met hartproblemen en zenuwpijn als gevolg van gordelroos. Op haar beurt is Bettie gezond, maar lichamelijk beperkt. Haar stem klinkt vlot en krachtig, haar lichaam oogt broos en fragiel. Een gevolg van polio toen ze anderhalf jaar was. Dankzij een operatie kon ze weer lopen en heeft ze naar eigen zeggen alles kunnen doen: werken op Nieuw Toutenburg, op haar achttiende het rijbewijs halen en twee kinderen krijgen en opvoeden. Aan één kant is ze verlamd door de polio, in de loop der jaren is door overbelasting het post-poliosyndroom gaan opspelen. ,,Een normaal verschijnsel.”

Zendamateur

Door de gebroken arm van Bernard komt het echtpaar, ze zijn allebei 75 jaar, de deur vrijwel niet meer uit. Voorheen ging Bernard nog wel op zijn scootmobiel van de gemeente naar de Dokkumer Ie, boten kijken. Bettie blijft normaliter binnen. De dag ziet er meestal zo uit: ‘s ochtends en ‘s avonds helpt een thuiszorgmedewerker Bernard met aan- en uitkleden. Bettie zet koffie en rijdt met behulp van haar trippelstoel (een stoel met wieltjes waarop je door huis kunt lopen) twee keer naar de keuken. ,,Meer dan één kopje is te zwaar voor mijn rechterarm.” Tussen de middag kookt Bettie nog altijd zelf: aardappelen, vlees en groente. De keuken heeft twee aanrechtbakken. ,,Een teiltje kan ik niet tillen.”

In de kamer en in de keuken staat de radio de hele dag op Omrop Fryslân.’s Avonds wordt er televisie gekeken. Eerst een uur Omrop Fryslân en daarna op zoek naar informatieve programma’s als Kassa, Radar, Meldpunt!, Help, Mijn Man Is Klusser of Uitstel Van Executie, somt Bettie op. ,,Van zulke programma’s blijven we een beetje bij. Bernard kan geen Engelstalige programma’s verstaan en de ondertiteling niet zo vlug lezen.”

Bezoek is er van dochter Janneke en zoon Roelof, de vijf kleinkinderen en kennissen. Voor de rest onderhoudt Bettie de sociale contacten vooral via de sociale media, zoals Bernard als zendamateur contact had met Nederlanders over de hele wereld, totdat een paar jaar geleden de zendmast bij een van de laatste grote stormen van het dak viel. Op Facebook heeft Bettie dertig vrienden. ,,Sommige van die Facebook-vrienden hebben we later in het echte leven leren kennen. Iemand uit Feanwâlden die ik via via kende, wilde Facebook-vriend worden, maar wilde eerst een keer kennismaken, zo is dat begonnen”, vertelt Betty. Op dezelfde manier ontmoetten ze de zoon van een vroegere kennis. Die man heeft een computerwinkel en helpt hen nu met alle computerproblemen. ,,Als we hem nodig hebben, komt hij meteen. Voor hun kinderen zijn wij beppe Bettie en pake Bernard, hartstikke leuk.”

Hulpmiddelen

Bettie kijkt ondeugend. ,,Wij moeten voor onze hulp toch investeren in jonge mensen? Dat zei de minister toch?” Ze zegt het smalend. De verwachtingen die de overheid van mantelzorg uit de buurt heeft zijn veel te hoog, vindt ze. Ze mogen niet klagen. Dochter Janneke uit Dokkum doet de boodschappen, de buren zetten de container bij de weg, kennissen houden een oogje in het zeil en doen hand- en spandiensten, maar verder? ,,Iedereen heeft zijn eigen drukke leven. Er is wel eens een vrouw aan de deur geweest, die wilde wel een keer wat doen. Maar je hebt er niets aan als iemand één keer komt ramen lappen, dat moet structureel worden bijgehouden, dat hebben ze niet in de gaten.” Van vrienden en kennissen moet ook niet teveel verwacht worden. ,,Sinds de ziekte zijn veel vrienden afgehaakt, daar houden ze niet van”, zegt Bettie. En Bernard: ,,Se litte je falle, hear.”

Meer heil verwacht Bettie van technologische hulpmiddelen. Via een prijsvraag het platform Gezondheid Expertise & Educatiecentrum Friesland (GEEF) in de Dockumer Courant won ze een Safe Door. Daarmee kan ze zien wie er aan de deur is. Is het een onbekende, dan kan ze een foto maken. Is het een bekende dan kan ze van afstand de deur openen, tenminste zodra alle technologie het doet. ,,Ze wilden weten wat jij belangrijk vindt om mensen langer thuis te houden. Nou, dat we van afstand onze deur kunnen openen, daar won ik de derde prijs mee.”

GEEF strikte haar meteen als een soort ambassadrice. Ze heeft al meer dan honderd folders uitgedeeld over ‘Slim en snel. Ideeën voor zelfstandig thuis wonen’. ,,Niemand wist wat GEEF was, geen van de thuiszorgers die bij ons over de vloer komen. Als ze de folder zien, worden ze heel enthousiast”, zegt Bettie. Dat is ze zelf ook. Ze wil graag afstandbediening voor de gordijnen en de lampjes. Of wat te denken van Lea, een gloednieuwe digitale rollator met baanbrekende technologie, die donderdag in Leeuwarden wordt gepresenteerd aan zorgprofessionals en studenten. ,,Het zou wat zijn als je die robot kan vragen de koffie voor ons uit de keuken te halen.”

Schrikbeeld

Bettie is zich verder aan het oriënteren op bestellen via internet bij Jumbo of Spar. ,,Die zetten de boodschappen bij je op het aanrecht, makkelijk hoor.” Want Bettie en Bernard willen zo lang mogelijk blijven wonen waar ze nu zitten. In de twee-onder-een-kapwoning in een rustig wijkje in Dokkum (zie kader), die ze 32 jaar geleden betrokken vanwege de stoeltjeslift die op de trap geplaatst kon worden. ,,Als ik het eerlijk moet zeggen: we willen het wel, maar ik denk niet dat we hier tot het einde kunnen blijven.”

Vanwege haar beperking heeft Bettie er altijd rekening mee gehouden dat ze in een verpleeghuis terecht zou komen. Nu dat moment dichterbij komt, hoopt ze zo’n verhuizing zo lang mogelijk te kunnen uitstellen. ,,De huisarts zei altijd dat ik met achttien in een rolstoel zou zitten, en kijk: ik loop nog. Niet goed, maar ik loop nog”, zegt ze monter. Tot begin dit jaar reed ze zelfs nog auto. Het rusthuis, zoals ze het zelf noemt, is een schrikbeeld. ,,Je kijkt er uit op auto’s op een parkeerterrein en je bent er je privacy kwijt. Hier rijdt en loopt ten minste van alles langs, hier is levendigheid, zijn kinderen. Nee, ik heb er geen verkeerd beeld van. Bernard zijn moeder zat in dat rusthuis en er is sindsdien weinig veranderd.”

Met hulp van de thuiszorg, huishoudelijke hulp en een paar mantelzorgers redden ze het, maar het is een wankel evenwicht, besluit Bettie. ,,Op papier kan alles. Dat was al zo toen Bernard afgekeurd werd, alles is goed geregeld tot er wat mis gaat, bijvoorbeeld een lekke band. Zo is het nu ook. Nu Bernard zijn arm gebroken heeft, ben ik helemaal de motor waar alles op draait. Dat gaat, ik kan bijspringen, zolang ik verder gezond ben.”

Huis vol verhalen

Het huis zit vol verhalen. Over allerhande voorwerpen weten Bettie en Bernard anekdotes te vertellen. Een zilveren schaats, een teerpot uit het schip van pake (,,oan de brune tarre koest rûke oft it waar omslaan soe”), rouwkettingen (,,die droeg je de rest van je leven als je partner was overleden”) en veel spullen uit de Tweede Wereldoorlog. Zoals verduisteringslampen, een kogel die nog uit de balken van vader’s groentewinkel aan de Korenmarkt is gehaald en een ontvanger die gebruikt is voor de dropping van wapens voor de overval, vertelt Bernard. ,,Allemaal verhalen die straks niet meer verteld worden”, mijmert Bettie.

Het bekendste verhaal binnen de familie gaat over tante Itie. ,,Haar man Andries was door de Duitsers opgepakt en afgevoerd naar Assen. Ze wilde hem op de fiets ophalen over de Stroobossertrekweg. Daar doemde een man op uit de mist, die zei: ‘wêr sille jo hinne frou?’. Hij waarschuwde dat er een razzia gehouden zou worden en dat ze een andere route moest nemen. In Assen werden de gevangenen net gelucht toen tante Itie aankwam.

Oom Andries zag haar, kon achterop springen en zo is hij gevlucht. Thuis hoorde ze dat er inderdaad een razzia was geweest. Bij het opruimen van haar huis, toen ze was overleden, vonden we een brief van een onbekende vrouw uit Sint Annaparochie, die het hele verhaal bevestigde. Die brief hebben we hier aan het museum geschonken. Zo gaan we overal zorgvuldig mee om.”

Wmo in Dongeradeel

Inwoners zijn in de eerste plaats verantwoordelijk voor hun zelfredzaamheid en participatie. Inwoners die een beperking, een lichamelijk, een psychisch of een psychosociaal probleem ervaren en dit naar hun idee niet zelf of in eigen omgeving kunnen oplossen, kunnen zich melden bij de gemeente. Deze melding gaat vooraf aan een eventuele aanvraag en is het eerste contact met de gemeente.

- In Dongeradeel krijgen 254 inwoners een vorm van huishoudelijke hulp, die (groten)deels wordt vergoed door de gemeente. Dat is 1,1 procent van de bevolking.

- In Dongeradeel krijgen 1405 inwoners een vergoeding voor collectief vervoer, zoals de Wmo-taxi. Dat is 5,9 procent van de bevolking.

- In Dongeradeel hebben 272 inwoners ondersteuning gekregen voor een woonvoorziening, zoals een traplift of een kleine woning-aanpassing en 231 inwoners de beschikking gekregen over een rolstoel.

- In Dongeradeel hebben 582 inwoners begeleiding gekregen van de gemeente. Dat is 2,4 procent van de bevolking.

- In 2017 had Dongeradeel een geraamd budget van 1,87 miljoen euro voor Wmo-voorzieningen.

- Dat jaar is 2,71 miljoen euro uitgegeven. Dat is gemiddeld 114 euro per inwoner.

Noot: Deze cijfers zijn op verzoek verstrekt door de gemeente. Er is gevraagd naar de meest recente gegevens die beschikbaar zijn.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct