Oosterzee, Gietersevaart. FOTO SIMON BLEEKER

Zieke huisarts zwengelt emotionele discussie aan

Oosterzee, Gietersevaart. FOTO SIMON BLEEKER

Huisarts Arnoud Robbers uit Amsterdam heeft veel reacties losgemaakt met zijn verhaal dat hij denkt bij zijn vakantiehuisjes in Oosterzee ziek te zijn geworden van twee megastallen. Sommige boeren namen het de Leeuwarder Courant kwalijk dat zijn verhaal werd gepubliceerd .

Vooropgesteld, het staat niet vast dat huisarts Arnoud Robbers ziek is geworden door de fijnstof, dode bacteriedeeltjes (endotoxinen) of drijfmestluchten afkomstig van de megastallen in zijn leefomgeving. Gezondheidsbevindingen rond megastallen in Friesland zijn nooit onderzocht. Het jarenlange klussen aan zijn huisjes in Friesland kan ook van invloed zijn geweest, opperen nogal wat lezers.

Wél is bekend dat je ziek kan worden van ammoniak, een stof die voorkomt in drijfmest. Dat kwam recent weer naar voren uit onderzoek in Zuidoost-Nederland. Daaruit bleek ook dat er negatieve effecten zijn van intensieve veehouderijen op omwonenden; de grootste zorgen baren geiten- en pluimveehouderijen.

Terecht wijst boerenbelangenorganisatie LTO Nederland erop dat Zuidoost-Nederland niet vergelijkbaar is met Friesland. In het zuiden is veel meer invloed van (buitenlands) verkeer en industrie en meer andere intensieve veehouderij, zoals grote varkens-, geiten- en kippenstallen.

Huisarts Robbers onderzocht de casus van patiënt Robbers en trok zelf de conclusie dat hij ziek is geworden van zijn verblijf in Friesland. Als arts voelde hij zich verantwoordelijk. Robbers vroeg met zijn verhaal aandacht voor het feit dat volksgezondheid tot voor kort niet of nauwelijks werd meegewogen in ruimtelijk beleid voor de veehouderij. En dat over het hoofd wordt gezien dat niet alleen kippen-, geiten- en varkenshouderijen gezondheidsklachten kunnen veroorzaken, maar ook melkveehouderijen, al zijn die van een andere orde.

Hij stelde vast dat er een ontwikkeling gaande is dat grootschalige melkveehouderijen uit natuurgebieden worden gehaald en dichter richting dorpskernen worden geplaatst. Hij waarschuwde ervoor dat in dit beleid niet alleen de effecten op de economie, het dierenwelzijn en de natuur en milieu zouden moeten worden meegewogen, maar ook de volksgezondheid.

Staatssecretaris Martijn van Dam (Economisch Zaken) deelt die mening en houdt provincies en gemeenten verantwoordelijk voor het meewegen, vooral als het gaat om pluimvee- en geitenhouderijen. De gemeente De Fryske Marren houdt sinds kort al rekening met effecten op de volksgezondheid bij nieuwe verzoeken om uitbreidingen. De discussie was in die gemeente al opgeborreld voor Robbers zijn verhaal in de krant deed, het was ook al bekend dat hij eind september de gemeenteraad toespreekt.

Tot 2009 zijn gezondheidseffecten van intensieve veehouderij op omwonenden in Nederland niet onderzocht. Er was alleen onderzoek gedaan naar de effecten op de dieren en de veehouders, hun medewerkers en hun familie zelf. In de Noord-Brabantse streek De Peel werd daar al sinds de jaren negentig om verzocht. Pas in 2009 kwam er groen licht van het ministerie van Landbouw. Pas in 2016 werden de eerste serieuze resultaten van dit grootschalige onderzoek gepubliceerd. Een maand geleden zijn die na verdiepende analyses nog scherper bevestigd (zie de illustratie).

Door ingrijpende gebeurtenissen, zoals de varkenspest, de vogelgriep en de aan de geitenhouderij gelieerde Q-koorts, is er een maatschappelijke discussie ontstaan over de schaalvergroting in de veehouderij en meer in het bijzonder over de schadelijkheid ervan voor mens en dier. Naar aanleiding van het verhaal van Robbers gaven de boerenbelangenorganisatie LTO Nederland, de provincie Fryslân en de gemeente De Fryske Marren aan dat er behoefte is aan meer onderzoek , in een andere omgeving. LTO Nederland zou zo’n onderzoek niet zelf initiëren, maar vindt zo’n onderzoek wel wenselijk als er onrust is, herhaalt Jeannette van de Ven, portefeuillehouder Gezonde Dieren en deskundige op dit terrein.

GGD Fryslân liet weten dat, ,,zoals uit het artikel ook al bleek”, het een complexe materie is om een ondubbelzinnig verband aan te tonen tussen bepaalde gezondheidsklachten en de intensieve veehouderij. De gezondheidsdienst gaf aan op dit moment geen plannen te hebben om op regionaal niveau onderzoek te doen naar dit verband, aangezien er op landelijk niveau al meerdere onderzoeken lopen. Uit navraag bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu en Economische Zaken blijkt echter dat dit onderzoek zich hoofdzakelijk zal toespitsen op de geiten- en pluimveehouderij. Er wordt wel gezocht naar een ander onderzoeksgebied, met minder achtergrondblootstelling van fijnstof uit verkeer en industrie.

Wat veel en heftige emoties heeft opgewekt, is dat het leek alsof Robbers zijn verhaal zonder enige vorm van hoor- en wederhoor heeft kunnen doen. Dit is beslist niet het geval. Zijn verhaal is vooraf voorgelegd aan LTO Nederland, LTO regio Noord, de provincie Fryslân, de gemeente De Fryske Marren en de GGD Fryslân. Hun reacties gaven geen aanleiding om meteen te publiceren, er werden geen relevante kanttekeningen geplaatst. Alle partijen gaven aan dat het verband tussen de ziekte van Robbers en de aanwezigheid van megastallen in zijn omgeving lastig ondubbelzinnig is vast te stellen en alle partijen gaven aan dat meer onderzoek wenselijk is.

Meteen na publicatie van het verhaal van Robbers trokken buurman Oscar Olsen en voorzitter Trienke Elshof van LTO regio Noord de motieven van huisarts Robbers in twijfel. Bouwvakker Olsen vond de opmerking van Robbers dat zijn twee huisjes en boerderij na vijf jaar klussen op een kwestie van aftimmeren na klaar waren een understatement. ,,Het is daar een grote puinzooi, die man kan er niks van.” De boerderij zou onbewoonbaar verklaard zijn en een van de twee huisjes zou door de gemeente afgekeurd zijn. De gemeente De Fryske Marren kan dit niet bevestigen. ,,Daar vind ik niets over terug in onze systemen”, zegt woordvoerder Jan van der Veen.

Noordelijk LTO-voorzitter Elshof die vooraf op de artikelen had kunnen reageren maar dat niet heeft gedaan, mailde: ,,Het lijkt me goed om u eens te verdiepen in de achtergrond van deze huisarts en de reden waarom hij deze hetze start.” De Leeuwarder Courant is op onderzoek uitgegaan en verder dan geruchten over rechtszaken die de huisarts tegen twee boeren in de omgeving heeft gevoerd, gaan de verdachtmakingen niet. Dat de huisarts in het verleden tegen uitbreidingen van beide boeren bezwaar heeft gemaakt, was en is overigens bekend bij de krant. Huisarts Robbers heeft dat niet verzwegen; voor het artikel leek het niet relevant.

Beide boeren willen de Leeuwarder Courant voorlopig niet te woord staan, op zijn vroegst over twee weken. Een afspraak afgelopen vrijdag met een van de boeren werd kort tevoren afgezegd. Elshof is vrijdag om verduidelijking gevraagd, maar zij wil geen enkele toelichting geven en wil niet geciteerd worden in de krant.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct