FOTO

Zeven plagen en een schaterlach bij Ventura Systems in Bolsward

FOTO NIELS DE VRIES

De wereld holderdeboldert voort. Geopolitieke en economische kwellingen spoelen in golven bij Friese exporteurs aan. Bas de Nooijer en Jan Barkmeijer van Ventura Systems in Bolsward dealen ermee. Lichtvoetig: ,,Soms hebben we ook geluk.’’

De Nooijer en Barkmeijer zijn directeur bij Ventura Systems in Bolsward, een bedrijf dat deursystemen voor stadsbussen maakt. Ze gaan in grote aantallen de wereld over. De onderdelen komen overal vandaan en worden in Bolsward geassembleerd.

Er heerst een ontspannen sfeer in het strak georganiseerde bedrijf. Overal waar De Nooijer verschijnt, echoot een schaterlach. De 180 werknemers bouwen louter op bestelling. Standaard zitten tussen bestelbon en verlading zes weken. Wekelijks gaan er 1000 deurbladen en 500 aandrijvingen de deur uit. Dit jaargemiddelde halen ze nu even niet. Barkmeijer: ,,Je moet het zo zien: Dit is een jaar van tien maanden. Alsof er tijd verdwenen is.’’

Maar eerst over het geluk. Toen de Italiaanse stad Bergamo een brandhaard van corona bleek en op slot ging, knepen de mannen hem. ,,Uitgerekend in Bergamo staat de fabriek waar we onze pneumatiek vandaag halen.’’ Maar, wonder, diezelfde fabriek leverde ook luchtdruksystemen voor beademingsapparatuur. ,,En mocht dus als een van de weinige bedrijven in Noord-Italië doordraaien.’’

Doordat Ventura in zoveel landen positie heeft, zijn de risico’s gespreid. Keerzijde is dat ze ook hun portie krijgen van corona-lockdowns, handelsoorlogen, massaprotesten in Zuid-Amerika en de Brexit.

1. Brexit

,,Wanneer begon het? In 2018?’’ Commercieel directeur Jan Barkmeijer zoekt het op in zijn telefoon. ,,23 juni 2016 was de stemming. Zo lang geleden alweer.’’ Engeland stemde zichzelf los van de Europese Unie. Zou het een hard of een zacht afscheid worden? ,,Wat hebben we ons er druk over gemaakt. Steeds verschoof de einddatum.’’

Het Verenigd Koninkrijk, legt algemeen directeur Bas de Nooijer uit, is een heel belangrijke markt voor Ventura. Niet alleen vanwege de afzet in bijvoorbeeld Londen, maar ook vanwege de wereldomspannende relaties. Door zijn koloniale verleden biedt het land toegang tot andere, echte busregio’s zoals Singapore, Hongkong, Maleisië, Nieuw-Zeeland en Australië.

Uit het Verenigd Koninkrijk kwamen weinig onderdelen, analyseerden ze. ,,Dus qua supply chain (toeleveringsketen, red.) waren er weinig risico’s.’’ Belangijker was voor hen de vraag of hun klanten, de Engelse en Schotse bussenbouwers, zich buiten de EU staande zouden houden. ,,Het zijn vrij traditionele bussenbouwers, uitvoerders. Ze kopen het chassis (onderstel, red.) bij grote bouwers, bestellen motoren en stellen dan het koetswerk samen uit allerlei componenten. Rechttoe rechtaan, weinig innovatief. Hoewel het specialisten zijn op het gebied van dubbeldekkers.’’

Vergelijk dat met de Chinezen, die de bussenbouw compleet anders benaderen. De Nooijer: ,,Die zien bussen als batterijpakketten waar nog wielen onder moeten. China is nummer één in batterijen, en daardoor sterk concurrerend op het gebied van elektrische bussen.’’

Alles overziend concludeerden ze dat elke stad, ook de Engelse, openbaar vervoer nodig heeft. Zolang de overheid grootfinancier is, blijft er handel. Aan het einde van dit jaar zal blijken of de Brexit nodeloze drukte is geweest ze, zeggen ze. ,,Uiteindelijk moeten we extra formaliteiten voor de Douane regelen. Dat is het zo ongeveer.’’

2. Handelsoorlogen

In 2018 begon president Donald Trump met de bouw van een muur aan invoerheffingen. De Amerikaanse industrie moest beschermd en de Amerikaanse banenmachine opgepookt. Europa kreeg ervan langs en later China. Ventura was voorbereid. Het bedrijf voorzag dat Trump nieuw leven zou blazen in de Buy American Act. Volgens die wet mochten buitenlandse bedrijven alleen zaken doen met federale overheden als minimaal 60 procent, en in 2020 zelfs 70 procent van het geleverde van Amerikaanse herkomst was. In de praktijk handhaafden de Amerikanen de protectiewet niet. Het was snel duidelijk dat Trump dit wel zou doen. Ventura reageerde met de bouw van een eigen fabriek in Charlotte, North Carolina, een kopie van de fabriek in Bolsward.

Daarmee was de afzetmarkt veiliggesteld. Toch houden de twee directeuren zorgen. ,,De huidige VS-regering heeft geen focus op een goede relatie met Europa. En ook niet met China. Dat is niet gunstig. Het leidt tot blokkades, tot handelsbeperkingen. Beperkingen en blokkades zijn nooit goed. Ook niet voor degenen die ze moeten beschermen. Protectie prikkelt niet tot innovatie. De meeste kopieën van onze deursystemen komen van onze Amerikaanse concurrenten. Je ziet dat Amerikaanse fabrieken door gebrek aan concurrentie te duur produceren. Het zijn dure banen daar.’’

Het wordt hoog tijd, zegt de Nooijer, dat Europa een antwoord vindt op het protectionisme van zowel China als Amerika. ,,We moeten onszelf als Europa emanciperen. Economisch zijn we een grootmacht, maar in politiek en militair opzicht gedragen we ons als dwergen. Dat maakt ons kwetsbaar.’’

3. Corona-uitbraak

China is geen afzetmarkt voor Ventura. Wel werkt het bedrijf er samen met het merendeel Chinese bouwers van elektrische stadsbussen. Die bussen exporteren de Chinezen naar de rest van Azië, Europa en de VS. Via die contacten en collega’s in Hongkong hadden De Nooijer en Barkmeijer in januari wel een idee wat corona los kon maken. ,,Dachten we. Maar ook wij hebben het onderschat.’’

Toen het virus almaar dichterbij kwam, brak het besef door dat het probleem heel groot zou worden. ,,We waren beducht dat we stil zouden komen te staan en zijn toen heel precies onze supply chains nagelopen. We hebben al onze leveranciers gebeld en hen gevraagd hoe zij en hun eigen leveranciers ervoor stonden. Dan kom je dingen op het spoor als een kabelleverancier die wel ruim in de kabels zit, maar geen stekkertjes meer kan krijgen.’’

Echt hamsteren was het niet, maar het crisisteam van Ventura liet wel een paar keer partijtjes van duizend opzij zetten. Barkmeijer: ,,We hadden één uitgangspunt: geen klant mag vanwege ons stilstaan.’’ De Nooijer: ,,Dan helpt het enorm dat we hier goed management hebben.’’

Een onvoorzien probleem was dat de klanten, bussenbouwers zoals Volvo, Iveco en MAN, onbereikbaar waren. ,,Wij hadden in Nederland de intelligente lockdown, maar in andere landen was die compleet. Daar ging alles op slot. Wij wisten nog maar één ding, namelijk dat ze dicht waren. Ook de receptioniste verbond niet meer door. Op zo’n moment helpt het enorm dat je de president van Volvo persoonlijk kent.’’ 

Op hun beurt konden de bussenbouwers evenmin hún opdrachtgevers bereiken, de regionale en stedelijke overheden. ,,De ambtenaren waren fysiek maar ook geestelijk afwezig. Ze zaten in de tuin. Die hele relatieketen viel droog.’’ Dus waar ze dachten dat de aanbodkant de meeste problemen zou geven, bleek dat in de praktijk de vraagkant te zijn. ,,Zoiets werkt lang door. Aanbestedingen van busvervoer zijn langlopende trajecten.’’

In juni zijn alle Europese en Aziatische bussenbouwers weer opgestart. ,,Zoals het er nu uit ziet, zijn er orders uitgesteld, maar niet afgezegd.’’

4. Rellen in Zuid-Amerika

De afgelopen kwart eeuw heeft Ventura stevige posities opgebouwd in Europa, Azië, Oceanië en Noord-Amerika. Zuid-Amerika stond ook op de wensenlijst. Chili en Brazilië. ,,We hadden er net een partner aangesteld toen in beide landen heftige rellen uitbraken.’’ 

Er was al sociale onrust over de armoede en disfunctionele regeringsleiders, daar kwamen de overheidsmaatregelen (of het gebrek eraan) tegen corona bovenop. ,,We houden contact, maar we stellen onze toetreding even uit. Als corona één ding laat zien, is het dat goede overheden belangrijk zijn.’’ Hoewel het aantal coronabesmettingen er explosief stijgt, is een aantal Amerikaanse bussenbouwers de productie in Brazilië voorzichtig aan het opstarten.

5. Anderhalve meter in het Openbaar Vervoer

Hoe aantrekkelijk blijft openbaar vervoer in coronatijd? ,,Zijn er minder bussen nodig omdat iedereen coronaveilig de auto pakt? Of juist méér omdat men in de bus afstand wil houden?’’ Geen zinnig woord over te zeggen. ,,We kunnen alleen maar zo goed mogelijk inspelen op de gezondheidsvraagstukken.’’

Dus introduceerde het bedrijf antibacteriële folie op glas, antibacteriële coating voor interieuronderdelen, ledverlichting die de passagiers in gescheiden stromen leidt, en een deur die zonder aanraken (maar met een handzwaai) te openen is. ,,En’’, zegt De Nooijer, ,,extra deuren.’’ Een schaterlach: ,,Wij van wc-eend adviseren: meer deuren!’’

Europa, vervolgt hij, had natuurlijk al lang een integraal openbaarvervoerbeleid moeten hebben, waarin modaliteiten zich makkelijk laten combineren. ,,Het is in coronatijd nog logischer geworden dat je je fiets mee wilt nemen in de bus en in de trein. Waarom kan dat niet? Waar blijft het grote concept?’’

Hoe dan ook, Rutte bracht in zijn laatste coronapersconferentie een opsteker: per 1 juli gaat het OV in Nederland weer met volledige capaciteit rijden en is het OV niet meer voorbehouden aan noodzakelijk reizen.

6. Crisis in het touringcarwezen

Ventura Systemens levert geen deuren voor touringcars. De luxe reisbus verschilt net zozeer van een stadsbus als een dressuurpaard van een boerenknol. Maar er zijn wel bussenbouwers die beide in het pakket hebben. Die combibouwers krijgen het heel zwaar nu busreizen vanwege corona uit de gratie zijn. ,,De vraag is: gaan die bouwers het redden?’’

Mogelijk, als overheden blijven investeren in openbaar vervoer. ,,Maar doen ze dat? Alle landen zitten met enorme begrotingstekorten. Dus moeten ze belangen opnieuw afwegen. Stoppen ze geld in openbaar vervoer of in armoedebeleid? Versnellen of vertragen ze de elektrificatie van het busvervoer?’’ Barkmeijer: ,,We weten één ding zeker: Trump wil investeren in infrastructuur. Dat is belangrijk voor zijn herverkiezing.’’ 

En, voegt hij toe, de touringcarindustrie staat bekend als veerkrachtig. ,,Dit gaan ze ook wel weer overleven.’’

7. Nationalisme

,Door de coronacrisis zijn landen meer met zichzelf bezig. Daar komt het geruzie tussen regeringsleiders bij. Ze brengen elkaar constant in diskrediet. Opeens kan een land uit de gratie zijn en een vliegmaatschappij zijn landingsrechten verliezen.’’ 

Voor exporteurs geeft dat een hoop onzekerheden. Dus daar moesten de mannen wat mee. ,,We kiezen meer en meer voor lokale aanwezigheid. We bouwen ter plaatse een identiteit op, een local flavour, werken met lokale partners, en als lokale productie voor ons toegevoegde waarde heeft, zetten we er een fabriek neer.’’

Dit lastige coronajaar bracht toch ook weer profijtelijke inzichten, merken ze tot slot op. Ze hadden al het plan om de mannen van Research & Development van de productie los te weken en op afstand van de fabriek te zetten. Door corona moesten die al eerder de wijk nemen. ,,We zagen dat die afdeling heel goed doorwerkte toen ze door niets meer gestoord werden. Dus: goeie beslissing.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct