Waarom wordt de Groene Draeck, het jacht van de voormalige vorstin Beatrix, nog steeds onderhouden op een militaire scheepswerf? Het onderhoud heeft in de loop der tijd vele tientallen miljoenen gekost. Een last voor de toch al krappe defensiebegroting. Zeker wanneer blijkt dat een civiel bedrijf de klus beter en goedkoper verricht.

Een droom. Zo noemde prinses Beatrix in 1957 het zeiljacht De Groene Draeck als nationaal geschenk voor haar 18de verjaardag. Voor de belastingbetaler werd het een nachtmerrie, want de in thuishaven Muiden liggende lemsteraak heeft inmiddels een fortuin gekost. Na de Piet Hein, het schip van Juliana en Bernhard, kwam De Groene Draeck jaarlijks te gast op de rijkswerf in Den Helder. Niet dat die werf gespecialiseerd is in jachten, maar er kan wel geschipperd worden met de kosten.

Dat op last van de regering een privézeilvaartuig elk jaar weer de reis naar de rijkswerf maakt en daarbij veel civiele onderhoudswerven passeert, is opmerkelijk gezien het tegenovergestelde beleid van de Koninklijke Marine. De zogenoemde kleine vloot wordt sinds vorig decennium niet meer onderhouden op de marinewerf in de Nieuwe Haven, maar even verder op bij de commerciële werf Damen Shipyards Den Helder.

Voor werknemers van de rijkswerf, marinepersoneel en andere inwoners van Den Helder is de 15 meter lange De Groene Draeck een bekend fenomeen. Na elk vaarseizoen verschijnt het vaartuig in de stad om onderhoud te krijgen en te overwinteren. Gemiddeld kost dat 85.000 euro; een enorm bedrag voor een schip dat jaarlijks circa 100 vaaruren maakt. ’De boot wordt op zo’n manier onderhouden, dat het op ieder moment klaar is om uit te varen, zoals een vaartuig van Defensie’, schrijft het vakblad Zeilen in een artikel over De Groene Draeck.

loading

Het stuk vervolgt: ’Ook staan er continu een schipper en een bootsman paraat voor het geval de boot nodig is.’ Marinemensen zijn overigens niet alleen ingezet op het water, maar werkten in het verleden ook als matroos of hofmeester in het vakantieverblijf van de Oranjes in de Italiaanse kustplaats Porto Ercole. Officieel zijn de kosten daarvan nooit bijgehouden of doorberekend, maar er zijn mensen bekend die wel vijftien jaar aan de bemanning van koninklijke schepen verbonden zijn geweest.

Beter en goedkoper

Toen fregat de Piet Hein, na een grondige restauratie bij Willemsoord in Den Helder, in 1980 werd afgestoten, ging alleen De Groene Draeck nog naar Den Helder. Critici in het parlement hielden de stijgende kosten van de lemsteraak wel in de gaten. In 2005 was er een kostenpiek: ruim 3 ton voor onder meer een gasinstallatie. In 2015 werd 51.000 euro begroot met de waarschuwing dat er voortaan jaarlijks 95.000 euro nodig was. Toen barstte de bom en ontstond een Kamermeerderheid die paal en perk aan het hoofdpijndossier wilde stellen. De in 2016 aangenomen motie-Van der Burg dwong premier Mark Rutte een second opinion aan te vragen bij een commerciële werf.

Het bedrijf Dirk Blom Lemsteraken in Hindeloopen kreeg de consultancyopdracht om het onderhoudsdossier tegen het licht te houden. De lemsteraak zelf stond in een loods van de werf om aan een nauwgezet in- en uitwendig onderzoek te worden onderworpen. Het resultaat was een lijvig rapport van 70 pagina’s. De conclusies van Dirk Blom en medeauteur Jelle Douma liegen er niet om. De kenners schreven een vernietigend rapport over de gang van zaken in Den Helder. Alles kon voortaan beter en goedkoper op een civiele werf uitgevoerd worden, was de conclusie.

Premier Rutte besloot echter niets met de aanbevelingen te doen. Hij beloofde het parlement de onderhoudskosten van de Groene Draeck voortaan onder de 425.000 euro per vijf jaar te houden. En de Kamer ging over tot de orde van de dag. Blijkbaar was de verzekering van Rutte dat die kleine half miljoen per vijf jaar niet overschreden zou worden voldoende om het parlement gerust te stellen. Maar de praktijk blijkt weerbarstig; onlangs kwam naar buiten dat er in 2020 toch geen 85.000 euro aan het schip is besteed, maar 106.000 euro. Defensie haastte zich te verklaren dat het totaalbedrag binnen de afgesproken 425.000 euro is gebleven.

loading

Op zich is het begrijpelijk dat in de jaren vijftig gekozen werd voor de Helderse constructie. De houding tegenover het koningshuis was toen heel anders; niet mild kritisch, maar serviel.

Achter een zeiltje

Prins Bernhard droeg op zijn marine-uniform de vier sterren van luitenant admiraal. Als hij iets zei dan sprongen de viceadmiraals in Den Haag en Den Helder in de houding. Wie durfde een opmerking te maken over zoiets triviaals als geld?

Op de rijkswerf zelf werd ook niet opgekeken van de publieke discussie die deze eeuw begon aan te zwellen. Als De Groene Draeck in Den Helder arriveerde om te worden drooggezet, maakten ‘wervianen’ er onder elkaar wel eens grappen over: ’De loods in, opbergen achter een zeiltje en weer werden er wat kosten geschreven op een andere boot’, herinnert een Nieuwedieper (inwoner van Den Helder) zich. Van de andere kant is ook dit vaartuig gewoon werk dat uitgevoerd moet worden en dat de rijkswerf relevant houdt.

De marinewerf is volgens ingewijden al vele tientallen jaren niet meer toegerust op het onderhoud van houten schepen. Consultant Blom opent zijn rapport met die vaststelling: ’Commerciële bedrijven doen het onderhoud vandaag de dag anders, kwestie van ontwikkeling en specialisatie’, schrijft hij. ’Daarom is het Marine Instandhoudingsbedrijf niet meer de aangewezen en logische partij om lemsteraken te onderhouden.’

Volgens de scheepsbouwer is er voor De Groene Draeck een inhaalslag nodig zodat het vaartuig voldoet aan de huidige commerciële maatstaven.

loading

Na het vernieuwen van structurele onderdelen van het schip zullen de periodieke onderhoudskosten stabiliseren. Het reguliere jaarlijks onderhoud wordt daarna op 35.000 euro geraamd door Blom. Scheelt toch een halve ton met wat er nu uitgegeven wordt.

Het bedrag ligt in de bandbreedte die tien jaar eerder door Kersten Experts in Enkhuizen was genoemd. Defensie had Kersten om een inschatting van de kosten gevraagd. Toen kwam de deskundige uit op zo’n 30 mille per jaar. Enkele jaren later deed de expert het rekenwerk over en liep het bedrag op tot bijna het dubbele. De reden was dat de lemsteraak niet standaard was: ’Het behoeft derhalve nauwkeurig onderhoud, iets wat naar mijn mening in het verleden te weinig aandacht heeft genoten’.

Ook dit laatste argument komt overeen met de analyse van Dirk Blom. In woord en beeld doet zijn rapport verslag van de zwakke punten van het schip. Goed mogelijk dat ze inmiddels verholpen zijn, maar de Hindelooper constateerde onder meer lekkende waterleidingen; verkeerde filters; vocht achter hout; roest bij bolders, kluisborden en klampen; te dikke lagen verf; de lijst van kritiekpunten en aanbevelingen is behoorlijk lang.

Aaparte klus

Scheepsbouwer Dirk Blom kijkt anno 2021 met gemengde gevoelens terug op het schouwen van het schip: „Het was een aparte klus. Ik heb een geheimhoudingsverklaring getekend dus ik moet voorzichtig zijn met wat ik zeg. Waarom het onderhoud bij de rijkswerf blijft? Waarschijnlijk is dit zo afgesproken tussen de eigenares en de regering. Een andere verklaring kan ik niet geven. Het blijft een fors bedrag dat telkenmale wordt besteed aan deze lemsteraak.”

Bekend is dat prinses Beatrix strikte wensen heeft over de wijze waarop haar jacht er uit ziet. In 2007 beging een stagiair van de rijkswerf de indiscretie om in een weblog uit de school te klappen over het object: ’Echt een schattig klein bootje. Zodra je binnen bent is het een trip back to the 50’s. De koningin wil dat alles er uit blijft zien zoals ze hem heeft gekregen.’

loading

Zoals een rijkswerf betaamt wordt nauwgezet bijgehouden hoeveel werk er aan De Groene Draeck verricht wordt. Dit is geen openbaar toegankelijke informatie, maar uit een kostenoverzicht van het jaar 2013/14 blijkt dat het de staat 192.611 euro gekost heeft alleen aan onderhoud. Dat bedrag valt uiteen in zeer veel posten. Een paar voorbeelden: het vervangen van delen hout kostte 15 mille aan materiaal en manuren, nieuw dekrubber vergde 25 mille. Daarnaast werden de assen en koppelingen aangepakt. Dat werk moest echter worden uitbesteed aan een civiel bedrijf dat er 27.500 euro voor rekende.

Het uitbesteden roept de vraag op waarom niet al het werk uitbesteed wordt aan werven die zeggen het niet alleen vakkundiger, maar ook nog eens een stuk voordeliger te kunnen doen.

Het is een vraag die woordvoerder Bernd Roelink van de Koninklijke Marine kan beantwoorden. De overste zegt: „Om redenen van beveiliging en privacy wordt De Groene Draeck door het Marinebedrijf onderhouden. Ook daarom is vergelijking met de particuliere markt niet mogelijk.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct