War Room (schatkamer) van Willem Lodewijk bij het HCL.

Willem Lodewijk (Us Heit) was een belangrijke strateeg, maar neefje Maurits kreeg alle eer

War Room (schatkamer) van Willem Lodewijk bij het HCL. Foto: Niels Westra

De Friese stadhouder Willem Lodewijk (Us Heit) was misschien wel de belangrijkste strateeg van de Tachtigjarige Oorlog. Zijn ‘Hollandse’ neefje Maurits kreeg echter alle eer. Hoog tijd om dit onrecht te herstellen.

Iedereen kent Willem van Oranje, vader des vaderlands. Toen hij in 1584 werd vermoord, moest iemand zijn taak overnemen in de strijd tegen de gevreesde Spaanse koning Philips II. Dat was prins Maurits, zo leren onze geschiedenisboekjes. Hij versloeg de Spanjaarden in de Tachtigjarige Oorlog en bracht ons land zelfstandigheid.

Achteraf gezien kreeg de ‘Hollandse’ Maurits te veel eer, vinden hedendaagse historici. Veel strategie werd bedacht door graaf Willem Lodewijk van Nassau, stadhouder van Friesland. Us Heit, zoals hij wel genoemd wordt, overleed 400 jaar geleden. Het Historisch Centrum Leeuwarden wijdde een schatkamer (war room) aan Willem Lodewijk, met brieven, documenten, oorlogstuig en een maquette van zijn schansenkrijg bij Coevorden.

,,Willem Lodewijk is een waanzinnig interessante man’’, zegt Nassau-kenner Bearn Bilker. ,,Hij is veel te onbekend, terwijl hij in de Tachtigjarige Oorlog juist degene was die het allemaal bedacht heeft.’’

De Friese Staten maakten zich in 1580 los van de Spanjaarden en kozen vier jaar later Willem Lodewijk als stadhouder. Het grootste deel van de Nederlanden werd nog door de katholieke vijand beheerst. Samen met zijn jonge neefje Maurits moest hij aan het werk om de bezette gewesten te bevrijden. De graaf blies tactieken van de Romeinen nieuw leven in en vroeg hulp van hulp van moderne wetenschappers.

loading  

,,Willem Lodewijk zette in op discipline’’, zegt historicus Rutger Hoekstra, een van de rondleiders in de schatkamer. Hij liet zijn mannen eindeloos oefenen, iets wat in die tijd heel bijzonder was. Hij bedacht verschillende inventieve aanvalsmethoden, bijvoorbeeld het continu vuren. ,,Zijn mannen vuurden om de beurt en draaiden daarna hun rug naar de vijand om te herladen.’’ Dat werd in die tijd bizar gevonden, maar bleek zeer effectief.

Heel belangrijk was ook het schepje dat wiskundige Simon Stevin ontwikkelde voor het front, zegt Hoekstra. Iedere soldaat droeg er eentje bij zich om loopgraven en schansen mee aan te leggen. Hiermee konden de troepen vijandige steden heel dicht naderen, zonder geraakt te worden.

Willen Lodewijk kende de gevaren. In 1580 trof een enorme kogel zijn knie bij Coevorden. Hij liep de rest van zijn leven mank, maar bleef actief aan het front. Bij zijn troepen had hij veel gezag, mede vanwege de trouwe betaling van soldij.

Willem Lodewijk wist in 1592 vanuit Friesland de vestingen van Coevorden en Steenwijk te veroveren, met hulp van Maurits. Met een gewone aanval kon je daar weinig uitrichten, maar de graaf omsingelde beide steden en wachtte daarna tot de vijandige troepen door hun eten en kogels heen waren. Ze gaven zich uiteindelijk over.

Met zijn schansenkrijg sloot Us Heit de belangrijkste landroutes af naar Groningen, waar de katholieke Spanjaarden lange tijd de baas bleven. Die stad dwong hij in 1594 op vergelijkbare wijze tot overgave. De tactiek kostte relatief weinig mensenlevens, maar was wel bijzonder tijdrovend. ,,Daarom duurde de Tachtigjarige Oorlog ook zo lang’’, vertelt Hoekstra.

Willem Lodewijk was geen calvinistische scherpslijper, zoals Maurits. Hij bleef tamelijk tolerant tegenover katholieken, zo lang ze hem niet tegenwerkten. Hij investeerde in de ontwikkeling van zijn gebied. Niet alleen Franeker kreeg onder zijn bewind een universiteit, maar ook Groningen.

loading  

Waar andere Nassaus bekend stonden om hun vele vrouwen, was Willem Lodewijk opvallend trouw aan zijn echtgenote Anna van Nassau, de dochter van Willem de Zwijger. Anna kreeg een miskraam, bleef ziekelijk en stierf nog geen jaar na hun huwelijk in Franeker. Daarna probeerden anderen de graaf aan een nieuwe echtgenote te koppelen, vertelt Bilker, maar hij wilde er niets van weten. Willem Lodewijk bleef alleen en kinderloos.

De schatkamer van Willem Lodewijk is gratis te bezichtigen op aanvraag. Meer informatie is te vinden op historischcentrumleeuwarden.nl . Daar vandaan worden ’s zaterdags ook Oranje-Nassauwandelingen georganiseerd. Ook Open Monumentendag is dit jaar aan Us Heit gewijd.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct