Er stroomt veel ondernemersgeld naar het waterschap, maar dat zijn vooral betalingen voor waterzuivering.

Waarom moet de structuur van het waterschap op de schop? En is dat eigenlijk wel nodig?

Er stroomt veel ondernemersgeld naar het waterschap, maar dat zijn vooral betalingen voor waterzuivering. Foto LC

Allerlei belangen doorkruisen elkaar in het bestuur van Wetterskip Fryslân. Het is ouderwets en ondoorzichtig, zo concludeerde een speciale commissie maandag. Hoe zitten de waterschappen in elkaar? En kan het ook anders?

Hoe wordt het algemeen bestuur van het Wetterskip gekozen? Op basis van de meeste stemmen bij de verkiezingen?

Nee. Er zijn overzichtelijker organisaties dan het bestuur van Wetterskip Fryslân. Van de 25 zetels in het algemeen bestuur kwamen bij de verkiezingen in 2019 18 terecht bij 9 verschillende politieke partijen. De 7 andere zijn ‘geborgd’ en zonder tussenkomst van kiezers toebedeeld aan boerenorganisaties (3), natuurbeheerders (2) en bedrijfsleven (2).

Die 3 landbouwvertegenwoordigers zijn gelieerd aan PvdA, CDA en VVD en leveren ook nog een VVD-representant aan het dagelijks bestuur. De 2 afgevaardigden namens het bedrijfsleven zijn niet aan een partij gelinkt, maar hebben wel weer een PvdA’er in het dagelijks bestuur. En de 2 natuurvertegenwoordigers? Die zijn geworteld in PvdA en D66, maar hebben zich aangesloten bij Water Natuurlijk (een verbond van GroenLinks en D66).

Is dit alleen bij Wetterskip Fryslân zo?

Wat in Friesland geldt, geldt ook voor de twintig andere waterschappen: het onderscheid tussen gekozen en aangewezen bestuursleden is vervaagd, sinds politieke partijen in 2008 hun entree maakten. Eigenlijk kunnen die het wel af zonder medebestuurders op geborgde zetels, concludeert een door inframinister Cora van Nieuwenhuizen ingestelde commissie onder voorzitterschap van PvdA’er Jan Boelhouwer. Die adviseert de minister nu de geborgde zetels bij de verkiezingen in 2023 te schrappen.

Waarom zijn die geborgde zetels er eigenlijk?

De waterschappen zijn de oudste bestuurslagen van Nederland. Ze ontstonden al in de Middeleeuwen en het bestuur ervan is gebaseerd op de drieslag belang, betaling, zeggenschap. Vandaar de vaste zetels voor landbouw, natuur en bedrijven. Vooral de eerste twee hebben een groot belang bij het werk van het waterschap, bijvoorbeeld in beslissingen over het waterpeil. Bedrijven dragen veel bij aan de inkomsten van het waterschap, vooral in de vorm van de zuiveringsheffing op hun afvalwater.

Welk probleem heeft de commissie met deze zetels?

De zetels voor het zakenleven zijn volgens de commissie het moeilijkst te verdedigen. Er stroomt veel bedrijfsgeld naar het waterschap, maar dat zijn vooral betalingen – via de zuiveringsheffing – voor het reinigen van afvalwater. De commissie noemt dat ,,een negatief belang’’.

Carl Schultz (geborgd-bedrijven en partijloos) ziet dat anders. ,,Het bedrijfsleven betaalt 30 tot 40 procent van de rekening. Dan is het niet vreemd dat het ook zeggenschap heeft. Als wij vanuit een zakelijke benadering hameren op efficiency, bedrijfsmatigheid en het in de hand houden van kosten, dan is dat ook in het algemeen belang.’’

Wat vinden de bestuurders op de andere geborgde zetels van het rapport van de commissie?

,,It is der net transparanter op wurden. Mar it is tefolle ear om te sizzen dat we dit no oan ússels te tankjen ha’’, zegt Jelle Arjaans. Hij is de D66’er van geborgd-natuur. De ,,grutte belangen’’ die hij vertegenwoordigt rechtvaardigen een geborgde zetel, vindt hij. En dat zegt ook Wigle Sinnema (geborgd-boeren en PvdA).

Schultze en Arjaans signaleren dat de boerensector ook zonder geborgde zetels volop vertegenwoordigd is. Voor bedrijfsleven en natuur geldt dat niet. ,,Ik freegje my ôf hoe goed ús belangen noch woegen wurde as dit oernommen wurdt’’, zegt Jelle Arjaans. Binnen Water Natuurlijk voelt hij zich vrij om afwijkende standpunten in te nemen, al was het maar omdat die partij zelf ook tegen geborgde zetels is.

De commissie adviseert het waterschap in de handen van politieke partijen te leggen. Goed idee?

Nu waterschappen voor grote vraagstukken staan in het licht van de klimaatverandering, is het volgens de adviescommissie beter de discussie in handen van politieke partijen te geven. Wigle Sinnema draait dat liever om. ,,Dat binne opjeften dy’t allegear yn it bûtengebiet oplost wurde moatte. Dan is it skande dat je de partijen dy’t dêr har wurkterrein ha fuorthelje en sizze: rêd jim der mar mei.’’

De bestuursstructuur die nu als ouderwets dreigt te worden weggezet, zou je ook vooruitstrevend kunnen noemen, bedenkt oud-wethouder Sinnema. Want hoe zou het zijn als je in een gemeenteraad niet alleen de politiek een plek geeft, maar bijvoorbeeld ook een vertegenwoordiging van de gezamenlijke dorpsbelangen? ,,Dan hoege je mei besluten net earst nei doarpen ta, mar ha je de belangen drekt fertstjinwurdige oan tafel. Dat soe samar in hiel modern bestel opsmite kinne.’’

De Unie van Waterschappen wil rond de tafel met alle Nederlandse waterschapsbesturen om tot een standpunt te komen. Sinnema, Schultz en Arjaans rekenen erop dat de organisaties die zij vertegenwoordigen ook nog op de trom zullen slaan.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct