Waarom is stikstof een probleem als je een huis wilt bouwen?

FOTO SHUTTERSTOCK

De stikstofproblematiek heeft door een uitspraak van de Raad van State grote gevolgen voor de landbouw. Maar ook de bouw zit klem bij de constructie van nieuwe woningen, kantoren en wegen. Hoe stoot deze sector stikstof uit? En zijn er oplossingen?

Stenen stoten geen stikstof uit. Waarom heeft de bouw dan toch een stikstofprobleem?

Het probleem voor aannemers zit hem niet zozeer in de huizen of kantoren zelf maar vooral in de bouw daarvan. Daarvoor zijn zware machines nodig zoals kranen en shovels, vrachtwagens rijden materiaal naar de bouwplaats en de timmermannen en metselaars rijden in busjes naar hun werk. Daar komt tijdelijk veel stikstof bij vrij die neerslaat in de natuur. In het verleden mocht die extra stikstofuitstoot in de toekomst gecompenseerd worden (de PAS-regeling) maar door de uitspraak van de Raad van State is deze oplossing verleden tijd.

Hoe zit het met stikstof en de landbouw? Lees het in dit uitlegverhaal: Zes vragen over stikstof en waarom het nu zo’n probleem is

Welke oplossingen zijn er dan wel voor de bouw?

Momenteel weinig. Grote machines op de bouwplaats hebben nog steeds fossiele brandstoffen nodig om de motor te laten draaien, al zijn ze al een stuk minder vervuilend dan vroeger. Elektrische shovels en kranen bestaan nog niet en de elektrische vrachtwagen bevindt zich nog in de pioniersfase. Emissieloos bouwen is dus een utopie. Het opkopen van stikstofrechten van bijvoorbeeld boeren (in beleidsjargon: extern salderen) is een optie maar de recente ophef over de aanpak van het stikstofprobleem in de landbouw laat zien dat ook dat een ingewikkelde optie is. In uitzonderlijke gevallen, zoals grote woningnood, kan de overheid een ontheffing geven aan de hand van de ADC-toets die onder meer kijkt naar of er echt geen alternatieven zijn, of er een dwingende reden is voor algemeen belang en er een manier om te compenseren is. In Friesland zal deze toets echter niet snel een oplossing zijn. In het grootste deel van de provincie is de woningvoorraad groot genoeg.

Betekent dit dat elk bouwproject stil komt te liggen?

Dat valt mee. Projecten die al voor de uitspraak van de Raad van State alle vergunningen rond hadden, kunnen gewoon doorgaan. Projecten die daarna starten moeten aan kunnen tonen dat er niet of nauwelijks door hen uitgestoten stikstof in kwetsbare natuurgebieden terechtkomt. Om dat aan te kunnen tonen is er een door het RIVM gemaakte calculator ( Aerius ) die berekent hoeveel stikstof er in die gebieden terecht komt. Is de uitkomst dat dit nihil is, dan kan het project alsnog doorgaan. Zo niet, dan moeten er compenserende maatregelen getroffen worden.

Wat daarin een groot verschil maakt is hoever een project van een kwetsbaar natuurgebied ligt. Voor woningbouw in Leeuwarden moet bijvoorbeeld rekening gehouden worden met de Alde Feanen. Maar vanaf welke afstand de stikstofuitstoot van een bouwproject een probleem wordt, is niet helemaal duidelijk. Het college van Leeuwarden schreef onlangs in een brief dat het denkt dat woningbouw in Leeuwarden en Grou niet al teveel nadelige effecten zal ondervinden en ook de bouw van het nieuwe Cambuurstadion lijkt niet op de tocht te staan. Wie kijkt naar de ligging van voor stikstof kwetsbare gebieden ziet dat bouwprojecten op de Waddeneilanden en in het zuidoosten van de provincie eerder in de problemen zullen komen.

In het kaartje hieronder is door de provincie aangegeven welke natuurgebieden in Friesland kwetsbaar zijn voor stikstof:

Wat zijn de gevolgen voor de bouwbedrijven?

Het economisch bureau van ABN AMRO maakte een inschatting en kwam op een totale schade van 14 miljard euro in de komende vijf jaar. Daarmee zijn ruim 70.000 banen gemoeid die als gevolg van de stikstofcrisis zouden kunnen verdwijnen. Dat zal niet direct gebeuren, de meeste bouwbedrijven hebben de orderportefeuille nu nog vol genoeg maar projecten die nog ‘in de pijplijn’ zitten lopen vertraging op of gaan zelfs helemaal niet door als de overheid geen oplossing voor de huidige problemen weet te vinden.

En de Friese bouwbedrijven? Wat merken zij van de stikstofcrisis?

Een belronde van brancheorganisatie Bouwend Nederland langs haar leden in Noord-Nederland leverde een oogst van 33 verstilde vergunningaanvragen op: vier utiliteitsbouwprojecten, dertien wegenbouwprojecten en zestien woningbouwprojecten. Het gaat om 475 nieuwbouwwoningen in plaatsen als Sneek, Groningen, Leeuwarden, Burgum, Drachten en Heerenveen, goed voor 523 arbeidsplaatsen. Bouwgroep Dijkstra Draisma uit Bolsward en Dokkum, een van de grotere bouwers van Friesland, meldt dat van de orderportefeuille van 370 miljoen 10 procent ‘on hold’ staat.

Voor de bouwers is het nu vooral zaak om de problemen snel vlot te trekken. Daarbij trekken ze met hun collega’s in de rest van Nederland op. In een gezamenlijke brief aan de regering dringen de NVB (Vereniging voor ontwikkelaars en bouwondernemers) en de NEPROM (Vereniging van Nederlandse Projectontwikkeling Maatschappijen) aan op concrete maatregelen: zoals het instellen van een generieke drempelwaarde voor woningbouw in stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. Als de huidige impasse te lang duurt, voorzien beide brancheorganisaties een halvering van de woningproductie in 2020. Dat gaat tienduizenden banen kosten, zoals ABN AMRO ook al schetste.

Wat moet je als bouwbedrijf doen om te kunnen bouwen tijdens de stikstofcrisis? Lees het in dit artikel: Hoe stikstof de bouw verstikt: duizenden banen op de tocht

Meer lezen over de stikstofproblematiek? Bekijk ons dossier.