Hoe komt een oud-ijsmeester tot een uitspraak dat de kans op een Elfstedentocht gereduceerd is tot nul? Jan Oostenbrug legt het zelf uit.

Allereerst moet ik bekennen dat mijn uitspraak ( Leeuwarder Courant en LC.nl op 9 september ) mezelf waarschijnlijk nog het meest heeft verbaasd. Wij hebben immers jarenlang gestreden voor een betere infrastructuur voor de schaatsrecreant.

Dat is door inspanningen van de vrijwilligers van vooral de ijsverenigingen en organisaties als Bond van IJsclubs en Friesche IJsbond tot op zekere hoogte gerealiseerd.

Bij de eerst verantwoordelijke organisatie De Friesche IJsbond wordt bepaald of de infrastructuur voldoende is om een toertocht te kunnen organiseren. Daarna komen de organiserende verenigingen en de Veiligheidsregio Fryslân met de lokale overheden in beeld om de toertochten veilig te doen plaats vinden.

De regelgeving waar het hier om gaat is de laatste jaren enorm uitgebreid en vergt van de organisatie professionaliteit. Dat is een belangrijk gegeven om voor de eindverantwoordelijken, veelal de burgemeesters van de inliggende gemeenten, groen licht te geven voor het schaatsevenement.

De tijd dat het bestuur zelf kon besluiten een tocht uit te schrijven en te laten verrijden ligt achter ons. De beslisser zit bij de Veiligheidsregio Fryslân die bepaalt of een evenement kan doorgaan of niet. Hierop moet de vereniging anticiperen door een beroep te doen op gekwalificeerde mensen die op het juiste moment elkaars taal spreken en doorpakken.

Daarbij is kennis van zaken, elkaar wat gunnen en het kennen van je vrijwilligers die de klus moeten klaren een eerste vereiste. Koester daarbij het werk van de lokale mensen die vaak van vader op zoon het ijs prepareren en beloon deze vrijwilligers door hen te kennen en je waardering uit te spreken voor hun kennis en inzet!

In de veranderende economie, waarin we het steeds drukker krijgen met zaken die veraf staan van de natuur, en daardoor met jeugd die niet meer de liefde voor het natuurijs door ouders wordt bijgebracht omdat er nauwelijks winters met ijs zijn, wordt uiteindelijk de slagingskans van een Elfstedentocht bedreigd.

Immers, wanneer het gaat vriezen, ja zelfs in de periode daaraan voorafgaand, mag er geen uur voorbijgaan zonder dat er gewerkt wordt aan de optimalisatie van omstandigheden om een ijsvloer van voldoende kwaliteit en dikte te krijgen.

Het is dus sprokkelen, waarbij kleine factoren bepalen of wij op de schaats komen. De volgende klimatologische factoren en instanties spelen een rol. Ik noem de belangrijkste:

1. Het weer. Strenge vorst ’s nachts en minimaal matige vorst overdag voor een aansluitende periode van minimaal veertien dagen zonder sneeuw en met weinig wind. Kortom: een hogedrukgebied zonder storingen en met stabiel weer;

2. Wetterskip Fryslân. ‘Draaiboek vorst’ is van toepassing bij een periode van stabiel winterweer met kans op een ijsvloer waarop geschaatst kan worden.

Wetterskip stemt draaiboek vorst af met peilbeheerders en stopt zover dat mogelijk is de bemalingen en afstroming bij sluizen;

3. Provincie Fryslân. Afstemming met provinciale waterstaat over stremming scheepvaart en ijsvrij houden van economisch belangrijke scheepvaartroutes in de provincie. Overleg met Rijkswaterstaat en afstemming activiteiten;

4. Gemeenten. Zijn verantwoordelijk voor de veiligheid op de ijswegen als zijnde openbare ruimte waar het bevoegd gezag de veiligheid en orde moet handhaven. De gemeente heeft deze taak en kan daarop worden aangesproken;

5. De Friesche IJsbond. Heeft de Friese ijsmeester in haar organisatie die verantwoordelijk is voor de coördinatie van - en het aanjagen van bestuurders en vrijwilligers. Zijn rol is cruciaal voor de optimalisering en preparatie van de ijswegen in Fryslân en is afhankelijk van de slagkracht van de IJswegencentrales.

6. IJswegencentrales. Van oudsher de gemeente, vaak de directeur gemeentewerken, met onderhoud en beheer als verlengstuk. De 24 IJWC’s zijn een onmisbare schakel met de ijsverenigingen en hun vele honderden vrijwilligers om met hun ( lokale) kennis een veilige ijsweg te realiseren;

7. Bond van IJsclubs gewest Fryslân KNSB. De wedstrijdsport en toerschaatsen zijn in Fryslân gescheiden. Samenwerking tussen de Bond van IJsclubs en Friesche Ijsbond is noodzakelijk om de afstemming van de 83 geregistreerde toertochten te doen plaats vinden. Veelal zijn de vrijwilligers in beide organisaties werkzaam;

8. IJsverenigingen. Toertochtorganisatie De Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden is geheel afhankelijk van de Friesche Ijsbond en neemt op enig moment (bij een ijsdikte die naar verwachting zal uitgroeien tot meer dan15 cm) de verantwoordelijkheid over voor de 200 kilometer elfstedenroute en beslist met de 23 rayonhoofden of de ijsvloer veilig is om de circa 26.000 deelnemers te kunnen laten deelnemen. De beslissing ligt bij het Elfstedenbestuur die dit heeft afgestemd met de Friesche ijsbond, advisering aan gemeenten over goedkeuring ijsvloer en de Veiligheidsregio Fryslân;

9. Veiligheidsregio Fryslân. De bepalende factor over wel of niet doorgaan van een Elfstedentocht. Is cruciaal voor het nemen van beslissingen op juiste het moment. Het overleg tussen de verantwoordelijke instanties is daarbij gebaseerd op de expertise van de werkvloer. Deze input is uiteindelijk bepalend of er voldoende borging is voor de veiligheid van deelnemers en publiek;

10. Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden . Bestuurlijk geheel afhankelijk van de ijspreparatie (Friesche ijsbond/IJWC), regelgeving bevoegd gezag (vergunning) en politie (inzet 2700 man/vrouw), brandweer (onder andere. reddingteams), GHOR (onder andere medische hulpdiensten), klimaatverandering, CO2-uitstoot, opwarming aarde, extremisme, aanslagen, kapotte veegmachines, mensen die niet gemotiveerd zijn, vervreemding van de natuur, containerterminal bij Van Harinxmakanaal, passage Sneek met 26.000 schaatsers, antwoorden op alle vragen voorafgaande aan de tocht, voldoen aan alle veiligheidseisen die worden gesteld, het nemen van de uiteindelijke beslissing en de gevolgen daarvan?

De onthulling van het elfstedenmonument in Froubuurt, een initiatief van een oud-werknemer en -collega bepaalde op dat moment mijn gemoedstoestand en deed mij spontaan komen tot het statement dat het niet meer tot een Elfstedentocht komt.

Een ambiance met de winnares van de Elfstedentocht van 1997, een broze initiatiefnemer gezeten naast een fragiele oude toerschaatser, die middag Bilkerts als supporters en sponsoren in een partytent, de molen van Froubuurt als toeschouwer. Dan kom je in een opwelling van emotie tot deze uitspraak.

Hoe mooi zou het zijn dat de tocht binnen afzienbare tijd nog één keer wordt verreden en wij allen daar getuige van zijn! Het blijft vooralsnog wensdenken als we niet gezamenlijk de hype wegnemen rondom deze tocht en vanuit de elementaire beginselen de zaken aanpakken. Wars van franje en eigenbelang, maar voor mensen als op het Bildt die staan voor hun idealen en doorpakken.

Jan Oostenbrug uit Gytsjerk is oud-ijsmeester van Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden en oud-voorzitter van De Friesche IJsbond.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct