FOTO ANP

Waarom Maarten van der Weijden voor de tweede keer voor kankeronderzoek gaat zwemmen

FOTO ANP ANP

Vandaag duikt Maarten van der Weijden weer het water in, voor een tocht van 200 kilometer. Wat drijft de boomlange zwemmer? Portret van een zeldzame eigenheimer die geleerd heeft niet álles alleen te doen.

Toen de 18-jarige Maarten van der Weijden in 1999 in Hawaï zijn eerste WK zwom, was zesvoudig wereldkampioene Edith van Dijk er bij. Het was vóór de leukemie, voor de genezing, voor het wondergoud van Peking en voor de monstertocht door Friesland. De Maarten die toen met haar in het water dook, was gewoon een talentvolle zwemmer. Wat ze zich van die eerste ontmoeting herinnert? ,,Een jong gastje, lang ook.” Heel bijzonder? Neuh.

Lees ook: Waar begint Maarten van der Weijden vrijdag zijn 11stedenzwemtocht?

Wat Van der Weijden al wel had: het karakter van een openwaterzwemmer. ,,Dat zijn solisten, per definitie”, zegt Van Dijk, zesvoudig wereldkampioene. ,,Er zijn er op de hele wereld maar een paar van. Ze móeten wel op eigen houtje te werk gaan.”

Jaap van Goor, zwemtrainer in Hoorn, kreeg Maarten als jonge tiener in zijn bad. Zijn talent viel meteen op, net als zijn drijfvermogen, zoals de coach dat noemt. ,,Als hij op zijn rug in het water lag, bleef hij gewoon kaarsrecht liggen. Anderen zakken meteen naar de bodem. Dat is een fysiek voordeel, puur geluk, waar hij heel veel profijt van heeft.”

Van Goor, die Van der Weijden in aanraking bracht met openwaterzwemmen, trof nog niet de zelfverzekerde, welbespraakte kerel die we allemaal kennen. ,,Hij was op zichzelf, verlegen. Maar wel al heel precies, en kritisch op mijn trainingsprogramma’s.”

loading

De eigengereidheid van de jonge Maarten is deels aangeleerd. Zijn ouders lieten hem en zijn twee jaar oudere zus Etta hun eigen boontjes doppen. ,,Als we een internationaal toernooi hadden, reisden de ouders van teamgenootjes mee”, vertelt Etta. ,,Wij werden afgezet op het station in Alkmaar. Veel plezier jongens, zeiden ze dan. Ik vond dat wel prima. Er spreekt ook vertrouwen uit, toch?”

Het verklaart de onafhankelijke geest die Van der Weijden onmiskenbaar heeft. Als hij denkt dat het voor zijn zwemcarrière goed is om naar Dordrecht te verhuizen, dan gáát hij naar Dordrecht. En als hij vindt dat hij iedere vrije minuut in een zuurstoftentje moet gaan liggen om olympisch kampioen te kunnen worden, dan dóét hij dat. Ook als zijn vriendin op een vrije middag iets leuks wil doen, en ook als zijn onbuigzaamheid hem uiteindelijk zijn relatie kost.

Zijn opvoeding verklaart deels ook zijn werklust. Het schrikbeeld van zijn vader was dat zijn jongen in luiheid zou vervallen. Daarom moest hij alles zelf doen. Precies door dat arbeidsethos werd hij in het water een topper. Want in aanleg was hij wel goed, maar niet de beste. ,,Ik was vaak zesde of zevende bij het WK. Ik moest andere manieren vinden om te kunnen winnen.”

loading

Wat ook helpt, is Maartens competitieve karakter. Etta: ,,Bij het buitenbad waar we vroeger trainden, hing een secondeklok. Hij móest altijd zijn tijd zien. Als die klok een keer kapot was, was hij helemaal onthand. Maarten kan niks zonder richting, zonder tijden, zonder plan. Nog steeds niet.”

Toch is er ook iets wat niet vanuit zijn jeugd kan worden verklaard: de onstuitbare neiging om grenzen te verleggen. Eigenlijk was zijn sprookje al af na zijn historische gouden plak in Peking (‘Hij doet ’t! Hij doet ’t!’). Wat had hij nog te bewijzen? Wie had hem veroordeeld als hij vorig jaar níet het water in was gegaan voor zijn monstertocht door Friesland?

loading

Van der Weijden deed het toch. Hij kreeg massa’s mensen op de been, haalde miljoenen euro’s binnen, en werd na 163 kilometer meer dood dan levend uit het water gevist. Helemaal niemand vond dat hij had gefaald. Van der Weijden had de finish dan wel niet gehaald, maar was veel verder gekomen dan redelijkerwijs voor mogelijk werd gehouden.

,,Pfff…”, zegt collega-marathonzwemster Van Dijk als ze aan de afstand denkt. ,,Het verste wat ik ooit heb gezwommen was 95 kilometer. En dat was stroomafwaarts.” Zus Etta, ook een geoefend zwemster: ,,In wezen is het onmenselijk wat hij wil doen. Het raakt echt aan de grenzen van het menselijk lichaam.”

Lees ook: Waar zwemt Maarten van der Weijden op welk moment?

Maar iets in Van der Weijden vertelt hem dat hij nog verder kan. Dat hij verder móet. En dus probeert hij het nog een keer. Zijn diepe drijfveer kwam vorig jaar aan het licht, vlak voor de Elfstedentocht. Al vaker had hij in interviews gerefereerd aan zijn kamergenoten in het ziekenhuis, mannen die in zijn beleving veel harder vochten dan hij. In 2009 vertelde hij over hen: ,,Piloot Bob zette een fitnessklasje op. Bakker Rob riep: ‘Ik ga het redden, ik wel!’”

loading

Maar Bob en Rob zijn er niet meer, en Maarten wel. Het zadelde hem op met een schuldgevoel. Het kwartje viel toen hij thuis in het Brabantse Waspik naar een documentaire keek met zijn vrouw Daisy (dezelfde Daisy voor wie hij in 2008 zijn zuurstoftentje niet uit wilde komen - het kwam allemaal weer goed). Op het scherm werd het verhaal verteld van twee bergbeklimmers. De een overleed, de ander nam het woord ‘overleversschuld’ in de mond. Daisy zag hoe het Maarten raakte, vertelde ze: ,,Toen de documentaire was afgelopen, zei hij alleen maar: Volgens mij heb ik dat ook.”

loading

De schuld staat nog open, ook achttien jaar na zijn genezing. ,,Elk jaar hebben veertigduizend mensen niet het geluk om te herstellen”, zegt Van der Weijden nu, aan de vooravond van zijn nieuwe poging. ,,Daarom ga ik het weer proberen. Als we maar een fractie ophalen van het bedrag van vorig jaar, dan is het al de moeite waard. Het gaat er hier niet om de beste of de snelste te zijn, het gaat erom dat we geld ophalen. En dat we dit samen doen.”

Zijn antwoord verraadt dat hij niet meer de jongen is die in 1999 aan de start stond in Hawaï. Dat was Maarten de openwaterzwemmer, de pure solist. Nu wil hij Maarten de verbinder zijn. ,,De boodschap van mijn ouders was een individualistische: zorg voor jezelf, wees onafhankelijk, red jezelf”, zei hij vorig jaar. ,,Maar toen ik in het ziekenhuis kwam, realiseerde ik me dat die boodschap niet klopte. Ik heb andere mensen nodig: vrienden, familie, de artsen die me beter willen maken. Ik heb mijn leven te danken aan de inspanningen van de generaties voor de mijne.”

Lees ook: Zo parkeer je zonder problemen bij de doorkomst van Maarten van der Weijden

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
11stedenzwemtocht
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct