Trouwfoto Hendrik Kuiper en Neeltje Westra, 8 mei 1918. FOTO FAMILIE WESTRA.

Waar is Heidenskipster Hendrik Kuiper na de oorlog gebleven?

Trouwfoto Hendrik Kuiper en Neeltje Westra, 8 mei 1918. FOTO FAMILIE WESTRA.

Voor zover bekend is Hendrik Kuiper het enige oorlogsslachtoffer uit It Heidenskip. Tijd voor een herinneringsplaquette van de voormalige veehouder.

Het is goed mis als op die woensdagavond van 16 juni 1943 Frans Lammers het erf aan de Koaidyk 15 in It Heidenskip betreedt. De Bolswarder is een berucht lid van de Sicherheitsdienst, die in opdracht van de nazi’s tegenstanders van het bewind opspoorde en arresteerde. Veehouder Hendrik Kuiper wordt meegenomen op verdenking van het bieden van onderdak aan onderduikers. Het is de allerlaatste keer dat bewoners van het buurtschap Kuiper zien.

Goede schuilplaats

Exact 74 jaar na die noodlottige avond wordt bij het erf en het fietspontje naar Gaastmeer een plaquette onthuld, die de herinnering aan Kuiper, zijn echtgenote Neeltjes Westra en andere dorpelingen levend moet houden. Niet alleen op de boerderij van Kuiper vonden vluchtelingen in de Tweede Wereldoorlog een veilige plek. Ook bij veel andere boeren in de omgeving bleken de uitgestrekte landerijen en lastige te bereiken plekken een goede schuilplaats.

De Werkgroep Lancaster/WO II Workum heeft het initiatief genomen om de plaquette te plaatsen. Volgens Jan Pieter Dijkstra en Johannes Hoekema is Kuiper zeer waarschijnlijk het enige slachtoffer van de oorlog uit It Heidenskip. De buurman van Kuiper, die op dezelfde avond werd weggevoerd, keerde na 1945 wel terug op zijn boerderij.

Onduidelijk lot

Over het lot van Kuiper bestaat nog altijd onduidelijkheid. De oorlogsgravenstichting in Den Haag stelt dat de ‘uiterste datum van overlijden van Kuiper’ wordt verondersteld op 29 april 1945. Maar zijn lijk is nooit gevonden; naspeuringen van het Rode Kruis in de jaren na de oorlog leverden geen informatie op. Getuigen zeggen echter de Heidenskipster in september 1945 nog in het Duitse Erfurt te hebben gezien. Dijkstra hecht daar geloof aan. Kuiper had een spraakgebrek en uitte zich met de nodige armgebaren. ,,Dat foel op fansels.’’

Voor de veehouder in de Duitse stad was, waar de Russen het na de oorlog voor het zeggen hadden, had hij zijn echtgenote uitvoerig geschreven. Westra, die 10 jaar jonger was dan de in 1885 geboren Kuiper, woonde alleen op de boerderij, die ze eerder van Kuipers vader hadden overgenomen. Kinderen had het echtpaar niet. Veel van de correspondentie is bewaard gebleven.

Kuiper kreeg voor het hulp bieden aan onderduikers en het luisteren naar de Engelse radio een maand na zijn aanhouding 2 jaar en 3 maanden celstraf en 1000 gulden boete. Als verzachtende omstandigheid wordt meegewogen dat het echtpaar eind 1942 een Duitse piloot, die was gecrasht in de omgeving, eerste hulp had geboden. ,,Die boete betaal ik niet’’, schreef Kuiper vanuit het Huis van Bewaring in Leeuwarden.

Tientallen brieven

Via Utrecht kwam hij in verschillende kampen en gevangenissen in Duitsland terecht. Ook vanuit Bochum, waar hij in een klompenfabriek werkte. en later in een kamp in Siesburg scheef Kuiper wekelijks. Hij meldde in het Duits dat hij het goed maakte. ,,Naarmate hij langer in Duitsland verbleef, werd zijn Duits beter’’, aldus Hoekema. Via Kassel belandde Kuiper in Frankfurt aan de Main en begin 1945 in Bamberg. Maar brieven leek Kuiper na juli 1944 zelf niet meer te schrijven.

Maar bovenal schreef hij over de werkzaamheden die op de boerderij moesten gebeuren. Of er moest een stier bij de koeien worden gezet, of er moest worden geoogst. Hij had vooral zorgen om zijn zelfgemaakte watermolen. Kuiper zou evenwel niet meer terugkeren op zijn ‘pleats’. Zijn vrouw zette het bedrijf tot haar overlijden in 1967 voort.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct