In de 4 mei-redes zetten Friese burgemeesters zich af tegen het misbruik van de woorden vrijheid en democratie. Een jaar coronamaatregelen maakten hun toespraken politieker van toon.

Voor de tweede keer sprak burgemeester Roel Sluiter van Harlingen zijn herdenkingstoespraak uit op een lege begraafplaats. In stilte herdenken we, zei hij, in een tijd ,,die ons als groot ongemak overkomt’’. Sluiter stond stil bij de beklemmende, beperkende bewegingsvrijheid. ,,Dat we niet onbekommerd kunnen gaan en staan waar we willen of met wie we willen, doen wat we willen.’’

,,Veel van de onschuld naar elkaar is weg’’, constateerde Sluiter, ,,nu we zo behoedzaam en weinig met elkaar tot fysiek contact kunnen komen.’’ Toch moeten we beseffen, zei de eind deze maand vertrekkende burgemeester, dat ,,wrede dictatuur gericht op onderdrukking en vernietiging iets heel anders is dan vrijheidsbeperkende maatregelen’’.

Met andere woorden: kom niet aanzetten met dat we onze vrijheid verliezen nu we wat minder bewegingsvrijheid hebben. Het was de toon die de meeste Friese burgemeesters aansloegen bij het uitspreken van hun 4 mei-toespraken. De bijdragen waren daarmee een stuk politieker van toon dan vorig jaar, tijdens de eerste coronalockdown. Toen werd vooral het gemis van gezamenlijke herdenkingen aangestipt en kregen de zorgmedewerkers een pluim.

‘Begrip ‘vrijheid’ naar believen en belangen geduid’

Burgemeester Marga Waanders van Waadhoeke stelde dinsdagavond dat ,,juist in een tijd van beperkingen waarin het begrip ‘vrijheid’ naar believen en belangen wordt geduid, juist in een tijd van onzekerheid en grote verandering waarin wij-zij-denken en leugenachtige lariekoek makkelijker gedijen’’, het juist ,,broodnodig is dat we de slachtoffers herdenken van een periode waarin de vernedering, de haat en de moord het voor het zeggen hadden’’.

,,De ander als minderwaardig beschouwen was en is het begin van het moreel failliet’’, sprak Waanders. ,,De ander als dierbaar beschouwen is de opdracht bij het herdenken, dát borgt onze vrijheid’’. Waanders sprak over vrijheid als ,,een opdracht tot medemenselijkheid’’.

Haar collega Jan Rijpstra van Smallingerland stelde in zijn bijdrage een vraag: kunnen we ons voorstellen hoe het is om in een bezet land te moeten leven? ,,Dat elke stap je laatste kan zijn, je geen kritiek mag uiten, je leven door anderen voor jou wordt bepaald en er geen democratie meer is?’’ Nee, dat kunnen we niet, zei Rijpstra. ,,Dan komen we in verzet. Maar het verzet van toen is volstrekt niet vergelijkbaar met het verzet van nu tegen de van buitenaf opgelegde maatregelen om de pandemie in te dammen.’’

Toen, verwees Rijpstra naar de Tweede Wereldoorlog, zorgde de bezetter ervoor dat geen enkel tegengeluid gehoord kon worden. Nu, benadrukte de burgemeester, ,,geven en hebben we de vrijheid om een tegengeluid te laten horen, te demonstreren tegen de maatregelen. Wees blij dat je in een land leeft waar de democratie is bevochten, er geen dictatuur is. Een land waar je in vrijheid kunt leven, kunt zeggen wat je denkt, maar accepteer – hoe vervelend ook – dat we soms met elkaar afspraken moeten maken om te zorgen dat iets niet erger wordt.’’

‘Zorgvuldig omgaan met vrijheid’

Jeroen Gebben van Tytsjerksteradiel stipte aan dat, ook al perkt het coronavirus ons leven in, ,,onze meningen en opvattingen niet worden beperkt. Wij mogen dankbaar zijn over alles wat wij kunnen denken, zeggen en doen.’’ Gebben sprak van een enorm ,,voorrecht’’, maar daarentegen ook van ,,een grote plicht, om op een uiterst zorgvuldige manier met deze vrijheid om te gaan’’.

Hij hecht waarde aan de verhalen van hen die de oorlog hebben meegemaakt – ze moeten verteld blijven worden. Je hoort dan ,,wat de echte waarde van vrijheid is’’, zei Gebben. ,,Daar mogen wij nooit lichtzinnig mee omgaan. Deze reflectie van dankbaarheid over onze vrijheid, zou ik graag wat meer in onze samenleving willen terugzien.’’

loading

‘It begrip frijheid is net samar in losse gjalp’

,,It begrip frijheid is net samar in losse gjalp’’, zei Klaas Agricola, burgemeester van Dantumadiel. ,,It is noch altiten aktueel. Miskien no noch wol mear as oars.’’ Agricola riep op ,,sunich te wêzen op ús frijheid’’.

Voor Sybrand Buma van Leeuwarden verplicht vrijheid ,,tot waakzaamheid’’. Jannewietske de Vries (Súdwest-Fryslân) sprak over vrijheid ,,dy’t wy alle dagen op ’e nij beskermje en fersterkje moatte’’. ,,Vrijheid is nooit een algemeen goed’’, verwoordde Tjeerd van der Zwan van Heerenveen zijn oproep om te blijven stilstaan bij de waarde van vrijheid.

Net als Sluiter sprak ook Van der Zwan over ,,een ongemak’’, nu niet iedereen zich vrij voelt en niet vrij is om alles te doen wat we willen. ,,Maar dat is een heel andere vrijheid. Het valt in het niet bij het leed dat er in de Tweede Wereldoorlog was en de offers die toen werden gebracht.’’

Roel Sluiter vroeg aandacht voor wat we wel hebben, in plaats van wat we nu even niet kunnen. ,,We genieten een ongelofelijke vrijheid – en dat al heel lang. Dat waarderen is even niet denken aan tijdelijk verlies van mogelijkheden, maar werkelijk waarderen van wat we wél hebben, het kostbaarste wat een volk kan verliezen: onze vrijheid.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Tweede Wereldoorlog
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct