Voor het eerst in bijna 800 jaar staan Jupiter en Saturnus bijna op dezelfde plek: maar waar moet je kijken?

De samenstand van jupiter en saturnus weergegeven in het Planetarium in Franeker FOTO COMBI HOMMEMA  

Tussen 17.00 en 18.00 uur maandagavond lekende planeten Jupiter en Saturnus vanaf de aarde bijna op dezelfde plek in het heelal te staan. Het was weer voor het eerst in bijna 800 jaar.

Kan je de samenstand een beetje goed zien vanuit de tuin of het balkon?

,,Het is prima buiten te zien’’, zegt directeur Adrie Warmenhoven. De vele bewolking maandag hoeft daarbij geen roet in het eten te gooien. ,,Maandag was de nauwste stand geschat tussen 17.00 en 18.00 uur, maar deze planeten bewegen zo langzaam dat het vandaag en morgen ook nog goed te zien is.’’

Wie een glimp van het verschijnsel op wil vangen, moet in de richting van het zuidwesten kijken. De twee planeten bewegen zich sinds vorig jaar naar elkaar toe. De climax daarvan was maandag op de kortste dag.

Het gaat bij deze samenstand wel om een schijnbare samenstand. In werkelijkheid bevinden Saturnus en Jupiter zich honderden miljoenen kilometers van elkaar. De samenstand zorgt er wel voor dat het lijkt alsof ze samen één grote ster vormen.

En als ik het gemist heb, moet ik dan 800 jaar wachten?

Jupiter draait in zo’n 12 jaar rond de zon, Saturnus doet er bijna 30 jaar over. Een gewone samenstand vindt elke 20 jaar plaats. Dan staan beide planeten in ongeveer dezelfde richting. Pas in 2080 staan de planeten weer zo dicht als maandag het geval was.

Is de samenstand ook te zien in het Planetarium?

Ja. Al moest het Planetarium er dit jaar een foto de wereld voor insturen om het bewijs te leveren. Vanwege de coronamaatregelen mag het museum niet open.

Overigens is een andere samenstand van planeten de directe aanleiding geweest voor Eise Eisinga om het Planetarium te bouwen. In 1774 was er een samenscholing van de planeten Mercurius, Venus, Mars en Jupiter wat tot paniek onder de Friese bevolking leidde. Dat bracht Eisinga ertoe het zonnestelsel na te bouwen zodat hij de mensen kon laten zien hoe de loop van de hemellichamen was. ,,Hij had al eerder plannen. Dit was het zetje om er echt mee aan de gang te gaan’’, zegt Warmenhoven.

Zorgt deze samenstand ook voor paniek bij mensen?

Paniek niet. Maar al sinds dit soort verschijnselen zich in het heelal voordoen, zijn er groepen die hier voortekenen in zien of allerlei theorieën aan verbinden. Onlangs, toen het museum nog open was, sprak een bezoekster Warmenhoven aan over de komende samenstand. ,,Zij geloofde dat het in elkaars nabijheid zijn van deze twee planeten allerlei energieën los zou maken.’’