Theo Hiddema over zijn jeugd in Holwerd: ,,Ik lag op dat kale land naar de horizon te staren, beneden gebeurde niet veel. Ik was juist avontuurlijk ingesteld. Daar, achter de horizon, dáár zal het wel wezen, dacht ik.''

Voor Theo Hiddema is zijn deelname aan Forum voor Democratie 'een vorm van therapie'

Theo Hiddema over zijn jeugd in Holwerd: ,,Ik lag op dat kale land naar de horizon te staren, beneden gebeurde niet veel. Ik was juist avontuurlijk ingesteld. Daar, achter de horizon, dáár zal het wel wezen, dacht ik.'' FOTO SHODY CAREMAN

Het was een vorm van therapie, Forum voor Democratie. Na de dood van zijn vrouw belandde Theo Hiddema ‘in een wolk van verdriet’ en vereenzaamde hij. De partij van Thierry Baudet werd een reddingsboei. Nu verknoopt de zelfverklaard solist zijn politieke lot aan dat van Baudet. ,,Als hij stopt, stop ik ook.”

En toen stond Thierry Baudet ineens op zijn stoep, eind 2016. Of Theo Hiddema toch niet (en zo ging het echt) alsje-alsje- alsje-alsjeblieft bij Forum voor Democratie wilde.

Strafrechtadvocaat Hiddema (76) was niet lang ervoor zijn vrouw verloren, ‘of zeg maar rustig mijn hele wereld’, dus eigenlijk wel toe aan een nieuw begin. ,,Ik liep in een wolk van ongeluk.’’

En wat bleek: zijn politieke loopbaan is bijna vier jaar later in alles zo therapeutisch gebleken als hij hoopte, concludeert Hiddema. ,,Het was wel shocktherapie van jewelste. Ik werd het land ingesleurd door zo’n stokebrand als Baudet. Al die zaaltjes, al die mensen. En ineens heb je overal een stoet camera’s en microfoons voor je neus. Maar hij was een vrolijke noot en die zoek ik altijd.’’

Dus is de strafrechtadvocaat/BN’er/provocateur nu beroepspoliticus. De helft van de tweemansfractie in de Tweede Kamer namens Forum voor Democratie. En hij staat op de kieslijst voor de volgende verkiezingen. ,,Ik begeef mij nog fris en fruitig op de werkvloer.’’

Op het Binnenhof oogt Hiddema soms wat verdwaald. Dan drentelt hij door de gangen, in eigen tempo, niet zelden richting het wat verscholen rookhok. Hij lijkt soms een toeschouwer tussen deelnemers. In de vergaderzalen beperkt hij zich tot onderwerpen die zijn ‘affiniteit’ hebben, zoals strafrecht en immigratie. Zo mist hij nogal eens een debat. ,,Ik weiger plechtige teksten te uiten over onderwerpen waarvan ik de materie nauwelijks machtig ben en waarvoor ik mij niet gekozen weet.’’

En hoewel hij en Baudet soms twee koppen aan één dier lijken, is Hiddema toch vaak alleen te zien. ,,Ik ben tot afzondering voorbestemd. Dat is mijn biologische behoefte. Baas op eigen erf. Ik ben geen mensenmens. Ik kan in groeps­verband functioneren, maar ben op mijn privacy gesteld. Dat valt nu niet meer mee. Mensen schieten me aan. Maar ze moeten niet aan mij komen. Niet te dicht op me. En dat doen ze zelfs nu wel. Massaal. Klap op de schouder, selfies. Ik kan daar niet tegen.’’

Hoe gaat u daar mee om?

,,Nou, niet gepast. Ook tegen mensen die mij waarderend willen toespreken. Dan zie ik er een in mijn ooghoek en kijk ik al met zo’n blik van ‘o, daar heb je er weer een’. Doe nou even aardig, leg ik mezelf dan op. Maar vaak mislukt dat in een reflex. En dan heb ik spijt. Ik wil die mensen niet als minderwaardig sujet van me afschudden.’’

U wordt ook enigszins beveiligd?

,,Ja, kijk, daar hangt de camera’’, zegt hij wijzend naar de hoek van zijn huiskamer. ,,Ik mag niet meer voor mijn raam staan thuis, maar dat verdom ik. Ik heb mij de pleuris gewerkt om dit mooie huis te kopen, zo aan de Amsterdamse gracht. Een plek waar je gedachten tot rust kunnen komen. Die sfeer van reflectie. Dit is de kroon van waar je kunt wonen als mensenkind. Dan wil ik mijn raam niet kwijt. En dik glas gaat niet, want dat mag niet van de linkse vereniging van eigenaren.’’ Met een lachje: ,,Aardige mensen hoor.’’

Bent u weleens bang?

,,Sodemieter op. Die eenzame gek houd je toch niet tegen.’’

Het was zijn echtgenote Gerrie die hem op het spoor van Baudet zette. ,,Da’s een leuk joch, Theo’’, had ze eens opgemerkt. Hiddema: ,,En hij woont om de hoek, hè?’’ Hij was eens gaan luisteren bij een van zijn discussieavonden in het grachtenpand­keldertje waar Forum werd geboren als denktank en later partij werd. Zo kwam hij ‘langzaam in het net terecht’.

In zekere zin is het een reddingsboei geweest. In 2016 had hij maandenlang zijn liefde Gerrie verzorgd, die leed aan kanker. Haar dood sneed de weg terug naar de fulltime advocatuur af, zegt hij. Zijn carrière als monomaan strafrechtadvocaat stierf tegelijk met Gerrie. ,,Ik kan geen onbenul meer verdragen.’’

loading

Hoe bedoelt u?

,,Na haar dood kon ik niet meer het hele land door reizen en tegenover een cliënt gaan zitten die zat te zeuren. Dat het eten in de bajes vies is. Dat-ie naar een andere gevangenis wil. Dat de tv het niet doet. Ik kon dat na de ziekte van mijn vrouw allemaal niet meer doorstaan. Die ditjes-­en-datjeszorgen.’’

Hij noemt haar sterven een ‘onaangekondigde wolk van verdriet’. Een totale trance. ,,Dan was ik op weg naar huis en stond ik ineens tientallen meters verder dan mijn deur.’’

Heeft u die wolk van verdriet kunnen verdrijven?

,,Nou, daar heb ik verschillende vormen van therapie op losgelaten. Haar dood was een mentale knock-out van hier tot gunter. Aanvankelijk heb ik de totale afzondering verkozen. Ik heb haar verzorgd in ons huis in Maastricht, maar dat ben ik de dag na de begrafenis ontvlucht. Toen ben ik hier in Amsterdam neergestreken, vrij van levende herinneringen. Hier heeft de dood nooit tussen de gordijnen geloerd. En van hier kon ik naar zee, naar Zandvoort. Want het weer was prachtig. Ik ben daar gewoon een half jaar in coma geweest. En toen kwam Forum. Dat was de shocktherapie.’’

Niet dat het alles verhielp. Opera’s kan hij sinds Gerries dood ‘niet meer verdragen’. Maria Callas, dat gaat net. ,,Maar dan alleen via mijn mobieltje. Als ik dat op de speakers zet, druipen de tranen mij langs de kin. Ik bescherm mezelf een beetje. Probeer mij nu te omringen met fijne boeken, de Franse radiozender FIP, beschaving bestaat! En Horowitz, dat gaat ook goed. Naar de NPO kijken lukt mij niet. Dat drijft op nepemotie en leedporno, alsjeblieft zeg.’’

Bent u eenzaam geweest?

,,Ik voelde plots verwantschap met de zwervers hier verderop, ineengedoken bij de Albert Heijn, in natte kleren tegen elkaar. Die eenzaamheid herkende ik ineens. Mijn vrouw en ik waren veel en graag samen.’’ Hij wijst naar zijn kater: ,,Nu heb ik Bram, dat is een zegen.’’

U heeft ook een dochter uit een eerder huwelijk.

,,Jáááá, nou en?’’

Hoe belangrijk is zij voor u? Hoe is uw band met haar?

,,Nou, gewoon. Niet intens hoor, ik ben geen groot pedagoog. Ik... euh... dit moeten we niet doen. Wil je nog koffie?’’

Zonder het antwoord af te wachten, loopt Hiddema naar de keuken. Dan toch: ,,We hebben elkaar een tijd niet gezien na de scheiding van haar moeder. Ze was 3 of 4 jaar. Hoop gedoe. Maar ze woont hier in Amsterdam, ze komt tegenwoordig wel weer eens langs met haar tweeling. Maar we lopen niet de deur plat bij mekaar.’’ Zegt dan: ,,Nou, hier zullen uw lezertjes van smullen.’’

U lijkt het ongemakkelijk te vinden hierover te praten.

,,Ja, ik ben vader, ik ben opa. Maar ik zal eerlijk zijn: er is geen groot opvoeder aan mij verloren gegaan. Ik ben geen gezinsman. Aan de vormende fase heb ik niet bijgedragen. Ik heb geen geduld. Maar dit raakt ook haar privé, hier moeten we het maar bij laten.’’

Het solitaire zat er van meet af aan in, stelt Hiddema. Als kind in Holwerd was hij de verre nakomer in een boerengezin. ,,Mijn jongste broer was twintig jaar ouder, ik was veel alleen. Ik lag op dat kale land naar de horizon te staren, beneden gebeurde niet veel. Ik was juist avontuurlijk ingesteld. Daar, achter de horizon, dáár zal het wel wezen, dacht ik. Dáár zal het wel gebeuren.’’

loading

U bent goeddeels in kostgezinnen grootgebracht.

,,Op mijn 11de kwam ik in mijn eerste kostgezin. Mijn ouders hadden mij voor­bestemd een opleiding te volgen, dus hebben ze mij naar Leeuwarden gestuurd, naar de Franse school. Op mijn 15de kwam ik eruit. Ik was helemaal verwilderd, totaal een stadsjongen geworden. Dus stuurden ze me naar een christelijk lyceum, want iemand die ze kenden had twee jaar over zijn hbs gedaan. Een wonderschool, dachten ze. Ik heb er acht jaar over gedaan.’’

Kreeg u dan de wind van voren?

,,Nou, mijn ouders zaten er niet op te wachten verzeild te raken in opvoe­dings­problematiek aangaande het puberschap. Maar ik heb geen trauma in mijn jeugd opgelopen. Dat ik nu buitenissig bezig ben met mijn parlementaire avonturen, heeft geen jeugdige verklaring.’’

Miste u uw ouders?

,,Op de kostschool heb ik heel wat jongetjes zien jammeren. Je mocht eens in de drie weken naar huis, tenzij je je misdroeg, dan hielden ze je zes weken. Maar ik kan mij niet heugen dat ik wanhopig tegen de deur stond te krabben van: ik wil naar pap en mam. Neuh. Er was een mooie tennisbaan en je kon hockeyen. Ik heb nooit heimwee gehad. Wel ontwikkelde ik een heel fijn gevoel voor autoriteit en hoe je eraan kunt ont­komen.’’

Waar komt uw hang naar afzondering vandaan?

,,Ach jongen, ik weet het niet. Zou het je graag vertellen. Ik ben maar één keer bij een psychiater geweest. In mijn kindertijd. Ze wilden weten waarom ik allemaal enen haalde op school. Ze konden niets vinden, dus was het oordeel: hij is lui. Nou, dat klopt ook wel. Ik werk heel hard om af en toe lui te mogen zijn. Mijn vader was ook een einzelgänger van jewelste. Dat heeft zijn werkzame leven wel bewezen. Het was een pure imperialist. Trots op zijn producten. Aardappels, paarden, koeien. Echt een monomane, betrokken boer. Hij wilde ook geen ‘landbouwer’ in zijn paspoort zoals de gemeente dat wilde. ‘Boer’ moest erin. Zo’n type.’’

Hiddema las als kind graag. ,,Vooral de Russen. Naturalisten. Allemaal predes­tinatie. Het loopt altijd slecht af met de hoofdpersoon, in het strafrecht ook. Die psychologie sloeg zich op in mijn kindergeest. Dat wilde ik weleens zien.’’

Dus ging hij in zijn studententijd bij strafzaken kijken. ,,Ik dacht: als advocaat kan ik dat beter. Ik had kennelijk uitein­delijk zo veel zelfvertrouwen, dat ik bij de grote Max Moskowicz ging solliciteren. En dan val je met de neus in de boter. Ik heb nooit geleden aan zelftwijfel. Ik heb geen missie in het leven, maar ik wil mij een beetje onderscheiden, meer is ’t niet. Dat ik niet overal als bevrijder word ingehaald snap ik dan ook wel weer, hoor.’’

Tegelijk zegt u als politicus dat u en Baudet het land ‘moeten redden’.

,,Nou, ach, Baudet is een druistig intel­lectueel. Hij noemt dat het land redden. Ik zit een beetje laconieker in elkaar. Daar ben ik te lang advocaat voor geweest. Mijn mensbeeld is iets anders.’’

Hoe dan?

,,De hebbelijkheden en onhebbelijkheden van mensen zijn vandaag hetzelfde als die van gisteren en die van morgen. Hebzucht, bloeddorst, wraak.’’

Dat is wel een donker mensbeeld.

,,Er zijn gelukkig heel veel mensen over wie je nooit iets negatiefs zal horen. Dat kabbelt gewoon voort. Maar de Heer heeft rare kostgangers. Dat trok mij aan als advocaat. Die menselijke naaktheid in de rechtbank. De diepste driften van mensen kun je niet beïnvloeden. Ik ben geen mis­sionaris. Je kunt het hooguit allemaal een beetje reguleren. Met een goede rechtsstaat bijvoorbeeld. De goedwillende mensen kun je helpen. Zorgen dat hun stem niet verkruimelt in Brussel, de migratie in­tomen. Maar de mens redden, nee, dat lijkt mij ondoenlijk en onnodig.’’

Zijn eigen rol is vooral ‘politiek gepar­fumeerde lulkoek ontmaskeren’, meent hij. ,,Ik ben daar helemaal op ingericht. Minister van Justitie zijn lijkt mij dé hél. Ik zou het wel kunnen hoor, zeker als je kijkt wat voorgangers ermee hebben klaargespeeld. Maar zo’n ministerie aansturen, in het vak van het kabinet zitten, interesse veinzen, pfff, ik zou mij stierlijk vervelen.’’

Hiddema is toch al niet erg te spreken over het ‘handwerk’ dat de Tweede Kamer biedt. ,,Ik heb daar vier, vijf minuutjes. Contrasten aangeven, tegenstrijdigheden blootleggen, meanderende gedachten: daar kom je niet aan toe. Altijd weer dat lullige klokkie van mevrouw Arib (Tweede Kamervoorzitter, red.) die de tijd bewaakt. Nee, het blijft bij opzichtige propaganda van partijen die hun standpunt al hebben bepaald. Al die plannetjes brengen vaak nog geen rimpeling in de maatschappij teweeg. Soms vertrek ik gewoon, hop naar het station, dan houd ik het niet meer uit.’’

Maar niet genoeg om te stoppen?

,,Nee, zo gemakkelijk laat ik mij niet ontmoedigen.’’

En als Baudet stopt?

,,Mijn politieke lot is aan het zijne verbonden. Als hij stopt, ik ook. En laat het land zich dan in de handjes knijpen dat ik mijn beste kracht aan de mensen heb gewijd.’’

loading

Heeft u er wel schik in, politicus zijn?

,,Nou, er wordt veel plechtstatigheid geacteerd. Als je daar in de Tweede Kamer je oor te luisteren legt, denk je dat er een gekwelde samenleving is van gebochelde mensen vol armoedzaaiers en bedelaars. Maar dan kom je buiten en zie je de mensen met een goed glas zitten op het Plein.’’

Uw partij is ook nog geen machtsfactor in de Tweede Kamer.

,,Nee, het zou wel fijn zijn als we daar met een man of twintig binnen lopen. Maar nu met corona liggen we aan de ketting, onze grote events in het land gaan niet door. De mensen van Delfzijl tot Terneuzen moeten nu in de mainstream media lezen wat we doen, en dat is niet altijd vleiend voor Baudet. De kranten lijden onder het columnitis-virus. Iedere tuttebel krijgt tegenwoordig een paar kolommen om lelijk te doen over hem. De mensen lezen dat dus wel.’’

Baudet noemde andere partijen inwisselbaar, spreekt van een kartel. Dan maak je samenwerking toch bijna onmogelijk?

,,Dat lot is ons toch wel beschoren. Er zijn partijen die niet met ons geafficheerd willen worden. C’est la vie.’’

Daar komt nog bij dat de partij racisme en discriminatie wordt verweten. Zo zei Baudet eerder dat hij ‘Europa dominant blank en cultureel’ wil houden en moest toezien hoe Nederland ‘homeopathisch’ wordt ‘verdund’ door migratie.

Hiddema trekt een gepijnigd gezicht als de citaten ter sprake komen. ,,Culturéél kan Nederland het niet aan om migranten te blijven verwelkomen’’, zegt hij snel. ,,Het gaat erom dat de mensen die hier worden geboren, decennia van democratische processen hebben doorlopen. Migranten moeten zich verplicht weten zich daar ook aan te houden, anders ondergraaf je het democratische hart van het land. Daar gaat het om. Dát mag niet verdund worden. Dat gelul over kleur...’’

De uitspraken van Baudet lokken het verwijt van discriminatie toch uit?

,,Ik word daar zo moe van. Ik heb als advocaat veertig jaar lang alle bajessen afgelopen. Dan kom je alle denkbare kleurtjes tegen, hoor. Als ik alleen maar op iemands buitenkant was afgegaan, dan was ik arbeidsongeschikt geweest. Dan had ik niet hoeven komen. Hup, schuldig. Joh, alle onhebbelijkheden, het moreel van de mensen: dat gaat dwars door kleuren heen.’’

Heeft u als advocaat ook wel mensen aangenomen met een andere kleur of achtergrond?

,,Natuurlijk, waarom niet? Ik zou wel gek zijn als ik het niet deed. Mijn halve klandizie was Marokkaans of Turks getint. Dat was makkelijk. Hoefde ik niet met een tolk op pad, en het schepte vertrouwen.’’

Toch hebben werkzoekenden met een allochtone achtergrond vaker moeite werk te vinden.

,,Als het Marokkaanse volksdeel nou bekend zou staan vanwege een perfect arbeidsethos, goudeerlijk, keiharde werkers, gezagsgetrouw... dan nam iedere baas er zo één. Het is het imago dat hen wreekt. Ik zocht hen juist, dat was hartstikke nuttig. En dat raad ik iedere baas aan: het is dom en bekrompen om te kijken naar kleur.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct