Vliegtuigwrak komt laag voor laag boven (+video)

Een propeller, een machinegeweer en heel veel drek. Laagje voor laagje komt de Britse bommenwerper uit oorlogstijd boven de oppervlakte van de Alde Feanen.

,,Het is een teamsport’’, benadrukt majoor Bart Aalberts, stafofficier vliegtuigberging. Sinds maandag zijn tientallen specialisten in de weer met het uitgraven van de Lancaster die 75 jaar geleden neerkwam nabij Earnewâld. Tot nu toe zijn nog maar enkele onderdelen opgedoken, waaronder verschillende kogelhulzen en een zuurstofmasker. Maar één van de vier motoren ligt inmiddels binnen handbereik.

loading

Het verhaal begint in de nacht van 4 op 5 september 1942. Dan stijgen vanaf vliegveld Syerston in Engeland 251 bommenwerpers op. Lancaster R5682 haalt bestemming Bremen niet; boven de waddeneilanden krijgt het toestel een treffer van het luchtafweergeschut. Een Duitse gevechtsvlieger geeft vervolgens het genadeschot. Vijf van de in totaal zeven bemanningsleden weten te ontsnappen, waarvan één de parachutesprong niet overleeft.

Strikt regime

Het brandende vliegtuig, dat zijn bommenlast al heeft afgeworpen, boort zich uiteindelijk door het water in de Friese veengrond. De piloot slingert uit de cockpit, maar van het lichaam van staartschutter Francis Cooper ontbreekt sindsdien elk spoor. ,,Het hoofddoel is nog steeds om de vermiste terug te brengen, zodat zijn familie dit boek kan afsluiten’’, zegt Aalberts.

'Het hoofddoel is nog steeds om de vermiste terug te brengen, zodat zijn familie dit boek kan afsluiten'

Om deze klus te klaren, is het wrak eerst in kaart gebracht met detectieapparatuur. Vervolgens is een wal aangelegd rond de vastgestelde rampplek, waarna de grond is drooggelegd. Een grondige aanpak, weet Aalberts. ,,Maar het alternatief is opgrijpen in het natte. Dan knijp je alles kapot.’’

loading

De berging van de Lancaster vergt een strikt regime. Van 1921 tot 1962 is het gebied namelijk gebruikt als vuilstortplaats. Hierdoor is de bodem verontreinigd en stijgen bij het afgraven giftige dampen op. Wie het terrein betreedt, draagt dan ook speciale handschoenen en een beschermend pak. Gevonden voorwerpen mogen pas aan wal na grondige reiniging, legt Aalberts uit. ,,Het is een gebied waar je niet moet komen.’’

Nog bijna intact

De moeilijk benaderbare locatie heeft ook een positieve kant, vertelt de majoor. ,,Vaak zien we dat de Duitsers al op de crashsite zijn geweest om metaal en onderdelen eruit te halen. Maar dit vliegtuig is nog bijna compleet.’’ Daarnaast is de bijvangst hierdoor groter dan alleen vliegtuigresten, van pannen tot kranten en van inktpotten tot een oude carbidlamp. ,,Je kijkt terug in de tijd, daarom is iedereen zo gemotiveerd’’, aldus Aalberts.

loading

Het was bovendien de vervuiling die de eerste aanzet gaf tot de bergingsoperatie. De provincie Fryslân, de gemeente Leeuwarden en It Fryske Gea hadden al langer de wens om een damwand aan te leggen langs de voormalige stortplaats. Die moet enerzijds het lekken van giftige stoffen terugdringen, en anderzijds voorkomen dat bezoekers aanmeren om bijvoorbeeld vervuilde appels te plukken. Hieruit is het idee ontstaan om verder te graven.

Het baggeren kost in totaal zo’n vier weken. Vervolgens duurt het nog even voordat het gat weer gevuld is met water. Eerst begint de bouw van de Zwaluwhaven , een monument van landschapsarchitect Nynke Rixt Jukema. De stenen muur met nestgaten is een herinnering aan de gevallen vliegers. Wanneer de staartschutter gevonden is, kan hij rekenen op een eervolle begrafenis.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct