Louis Zantema en Margryt Fennema

Virtual reality als medicijn om pijn de wereld uit te helpen: 'We kunnen ons brein heel goed foppen'

Louis Zantema en Margryt Fennema Foto: Niels Westra

De een weet veel van games en is psycholoog, de ander houdt van kunst en is innovatief ondernemer. Samen willen ze pijn de wereld uit helpen. Hun medicijn: virtual reality . ‘We kunnen ons brein heel goed foppen.’

Ondernemen in de zorg, het staat niet per se in een goed daglicht. Maar Louis Zantema en Margryt Fennema vinden een briefje van iemand die laat weten dankzij hun inspanningen veel minder pijn te hebben belangrijker dan een briefje van honderd. Zo veel mogelijk geld verdienen is niet wat hen drijft.

Ze timmeren aan de weg met hun start-up Reducept, gevestigd in gebouw Z in het centrum van Leeuwarden. ,,Het is keihard werken’’, zegt Margryt Fennema (26). ,,Ik heb mijn baan als psycholoog in het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL) opgezegd om dit te kunnen doen’’, vult Louis Zantema (32) aan. ,,Maar ik heb wel een jong gezin en een hypotheek.’’

Het is een avontuur met onzekere afloop, waar ze zich in 2018 met volle overgave in stortten. Vanuit het niets een innovatief bedrijf in de zorg opbouwen, waarbij patiënten met veel pijn geen pillen krijgen voorgeschreven – maar een virtual reality -bril op hun hoofd.

Paleis Noordeinde

Ze staan in de spotlights. Vorige week nog zat Louis aan tafel bij koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Op Paleis Noordeinde, als een van de genodigden voor de halfjaarlijkse Uitblinkerslunch. Smetteloos gedekte tafels, in een gezelschap van ‘Nederlanders die zich hebben onderscheiden door een bijzondere prestatie’ – aldus de Rijksvoorlichtingsdienst.

,,Ja, leuk’’, zegt hij daarover. Tussen handbalster Estevana Polman, schaatster Jutta Leerdam, vlogger Nienke Plas en komiek Jandino Asporaat, maar ook uitvinder Arthur Valkieser van Hydraloop (een systeem waarbij huishoudelijk afvalwater kan worden hergebruikt, ontwikkeld bij kennisinstituut Wetsus in Leeuwarden) en hoogleraar metabole ziekten Carla Hollak, was hij een van de zestien mensen die koninklijke lof ontvingen voor hun prestaties.

,,Het is natuurlijk een hele fancy setting . Maar Willem-Alexander en Máxima doen hun best om zo gewoon mogelijk te doen. En als je met elkaar aan tafel zit, ben je allemaal vooral gewoon mens.’’

Kortom: dit soort dingen zijn best aardig, maar het is niet waar Zantema het voor doet. De uitnodiging van het Koninklijk Huis was het gevolg van het winnen van een innovatieprijs van de Verenigde Naties, eind vorig jaar. Eigenlijk hadden ze geen tijd om mee te doen aan die competitie, want de ontwikkeling van hun product eiste alle inzet.

,,Eerder schreef Margryt ons in voor allerlei prijzen en awards. En dat leverde ook wel de nodige aandacht op, dat was tof. Maar dan werden we weer genomineerd en moest ik weer ergens op een podium een presentatie houden – ik was het wel een beetje beu’’, lacht Zantema.

Maar zo’n prijs van de Verenigde Naties - misschien was dat toch nog wel de moeite waard. ,,Alleen had Margryt geen tijd. Ik dacht: weet je wat, ik steek er maximaal een uur van mijn tijd in om alles in te vullen. Dus letterlijk een uur voor de deadline heb ik Reducept aangemeld.’’

De Leeuwarder start-up deed zo mee aan de World Summit Award, een tweejaarlijkse prijs voor vindingen die een digitale oplossing bieden voor grote maatschappelijke problemen.

In november werd bekend dat ze in de prijzen waren gevallen. Op advies van hun investeerders gaven ze er ruchtbaarheid aan. Het NOS Journaal besteedde er aandacht aan.

,,Met als gevolg dat ik in de kerstvakantie thuis met mijn vrouw pakketjes stond in te pakken. Ik had gedacht dat we in de eerste maanden misschien af en toe een klant zouden krijgen. Het punt is dat je bij ons product een VR-bril moet hebben. Dus daar had ik drie van besteld bij Coolblue. Maar de telefoon ging onophoudelijk…’’

Op dat moment was Margryt aan de andere kant van de wereld, in Nieuw-Zeeland. ,,Als Louis naar bed ging, startte ik de computer op en deed customer support . We waren 24/7 bezig.’’

Goede weg

De plotselinge vraag bevestigde weer dat ze op de goede weg zijn. Twijfel daarover hebben ze ook eigenlijk niet. In termen van markt en vraag hebben ze met Reducept een solide product.

,,In Nederland zijn zo’n 3 miljoen mensen die pijn hebben. En 1 miljoen van hen ondervindt forse pijnklachten’’, zegt Zantema. Wereldwijd gaat het volgens onderzoekers wel om 1,5 miljard mensen, ,,al vind ik dat wel een erg hoog aantal’’.

Op een wereldbevolking van 7,8 miljard zou dat betekenen dat bijna 1 op de 5 mensen ernstige pijnklachten heeft. En het ervaren van pijn heeft ook te maken met welvaart. ,,In Europa en de Verenigde Staten melden zich meer mensen met pijnklachten dan in, bij voorbeeld, Kenia.’’

Maar pijnklachten zijn een fors gezondheidsprobleem. ,,Als je alleen al kijkt naar Nederland, dan weet je dat je met een handjevol psychologen niet iedereen kunt helpen.’’

Want: pijn zit tussen je oren.

In ieder geval voor een deel. Pijn heeft een psychologische component – en die moet je niet onderschatten. Dat is het gebied waar Fennema en Zantema zich op richten.

De website verwoordt het zo: ‘Alle pijn die je voelt, wordt door je hersenen gemaakt. Reducept is de eerste methode die zich rechtstreeks richt op de pijn: de hersenen. Door virtual reality leren we de hersenen om weer te kalmeren, en daardoor ervaar jij minder pijn.’

Het zit ook in de naam Reducept. ‘Redu’ komt van reduceren en ‘cept’ van nociceptie, de pijnsignalen die het brein ontvangt en die ervoor zorgen dat je pijn ergens in je lichaam voelt.

In het MCL behandelde Zantema als psycholoog mensen met chronische pijnklachten. ,,Het gaat dan om hele serieuze klachten, waardoor mensen soms al jaren niet meer aan het werk kunnen. Ze voelen de hele dag door pijn, dikwijls in de rug of in gewrichten. Zenuwpijn vaak. Ze worden ernstig gehinderd in hun leven, leven van een uitkering.’’

Er is veel psychologische kennis waarmee je patiënten kunt leren beter om te gaan met pijn. En dat was wat Zantema in het ziekenhuis deed. ,,Maar we zagen mensen toch afhaken. Voor de een werkte het wel en voor de ander niet.’’

Een frustrerende conclusie. Op het juiste moment meldde Margryt zich in het MCL. Zij zocht een onderzoeksproject voor haar studie Digitale Innovatie in Zorg en Welzijn aan hogeschool NHL Stenden. Ze raakten in gesprek.

,,Louis en ik lijken in veel opzichten op elkaar, maar qua karakter zijn we tegenhangers’’, schetst Fennema. ,,Ik ben chaotisch, creatief, impulsief en Louis is stabiel en beredeneerd. Ik ben opgegroeid in een ondernemend gezin, vind risico nemen leuk. Maar we hebben hetzelfde doel: we willen graag mensen helpen.’’

Ze besloten van het project om pijn op andere, onconventionele wijze te lijf te gaan, een bedrijfje te maken. In de veronderstelling dat zo’n innovatie beter tot zijn recht komt buiten de muren van een zorginstelling dan erbinnen. ,,Ik ben hartstikke dankbaar dat ik in het ziekenhuis de kans heb gekregen te beginnen met het onderzoek’’, zegt Zantema.

Video

In Leeuwarden werkten ze hun idee uit tot een functionerend product. Het bestaat uit een video waarin mensen op reis gaan door het menselijk zenuwstelsel, en onderweg schieten op pijnprikkels. Met een VR-bril op waant de speler-patiënt zich in die virtuele werkelijkheid, met als gevolg dat het doen alsof je pijn bestrijdt ook werkelijk leidt tot pijnbestrijding.

,,Ja, we kunnen ons brein heel goed foppen’’, zegt Zantema.

Het principe van deze VR-ervaring wijkt niet af van het lezen van een boek of het kijken naar een film. ,,Je weet heus wel dat wat je leest of ziet nep is. Maar toch voel je de spanning. En een goed verhaal sleept je emoties mee. Je brein denkt dat het echt is.’’

Het is ‘een vrij kostbaar technisch project’ geweest om van idee naar werkend geheel te komen. Zantema en Fennema vonden durf-investeerders om de eerste fase van Reducept mogelijk te maken. Het fonds Healthy Capital bijvoorbeeld en Peter Driessen, die als ondernemer kapitaal vergaarde met spellenbedrijf Spil Games en nu geld steekt in innovatieve ondernemingen op het gebied van milieu en zorg.

Zantema heeft ook wat met games. ,,Ik heb veel te lang games gespeeld’’, lacht hij. ,,Vooral shooters zoals Overwatch . Maar daardoor weet ik wel wat werkt in een spel en of het er goed uitziet.’’

Voor Reducept is het nu tijd voor level 2. Al met al is er in de eerste fase wel een miljoen euro geïnvesteerd: eigen inbreng, subsidies en externe kapitaalverschaffers. Het resultaat is een werkend product en een groeiend aantal professionele en particuliere gebruikers. Het bedrijf telt inmiddels 22 medewerkers. Nu is de uitdaging het product schaalbaar te maken en internationaal aan te bieden.

,,Daarvoor is meer geld nodig’’, stelt Fennema vast. ,,Maar op de wereld is geld genoeg. Het gaat erom dat we investeerders vinden die het fijn vinden dat de wereld dankzij hun bijdrage een stukje mooier wordt.’’

Wat de grondleggers van Reducept betreft gebeurt dat in Friesland, waar zowel de wortels liggen van Louis (in Boazum) als die van Margryt (Oudwoude). ,,We zijn allebei echte Friezen en hopen dat we vanuit hier ons werk kunnen blijven doen. Waarom zouden we ergens anders heen gaan? We moeten ervoor zorgen dat de goede mensen bij ons komen werken.’’

Uit China, Vietnam en Dubai zijn ze naar Leeuwarden gekomen om als ‘Reducepter’ aan de slag te gaan. De helft van het personeelsbestand is internationaal, becijfert Fennema. ,,En van de andere helft komen verreweg de meesten uit Friesland.’’

Was 2018 het jaar van de oprichting van hun bedrijf en markeerde 2019 het rondkrijgen van de financiering, in 2020 moet Reducept de injectie krijgen om gezond verder te kunnen groeien.

,,Het is de kunst kritisch te blijven’’, vertelt Fennema. ,,We leren steeds nieuwe dingen. Dat geeft nieuwe energie, maar leren vreet ook energie.’’

Jonge markt

De innovatieve manier waarop Reducept mensen met pijnklachten helpt is uniek, zeggen ze. ,,Het is een jonge markt. Virtual reality is nog super onvolwassen’’, aldus Zantema. Zo kondigde Oculus onlangs aan te stoppen met de productie van de goedkoopste VR-bril Oculus Go, precies de bril die Reducept gebruikt voor zijn product. Inmiddels is Oculus helemaal gestopt met de support voor Oculus, dus werkt Reducept nu met de Pico G2 4K.

Het levert een nieuwe uitdaging op.

En ook de coronapandemie laat het bedrijf niet onberoerd. In zowel positief als negatief opzicht. Om met dat laatste te beginnen: ziekenhuizen hadden wel wat anders aan hun hoofd dan nadenken over een compleet andere manier van pijnbestrijding, net toen die markt interesse kreeg in Reducept en partijen als Medisch Centrum Máxima in Eindhoven en Universitair Medisch Centrum Radboud in Nijmegen zich meldden als klant.

Tegelijkertijd biedt corona een kans. Reducept is een van de vijf partijen in Noord-Nederland die onlangs samen een miljoen euro ‘coronasubsidie’ kregen. De onderneming onderzoekt hoe het concept van pijnbestrijding kan worden ingezet om klachten bij coronapatiënten te verminderen.

Pijnprikkels

Ze hebben inmiddels een werkend prototype, bedoeld om op mobiele telefoons te spelen: Corona Combat. ,,Het is een werktitel’’, zegt lacht Zantema lachend, ,,misschien moet de naam veranderd worden omdat Apple en Google in hun appstores geen games met de naam ‘corona’ willen hebben.’’

Het spel werkt volgens hetzelfde principe: door in een game pijnprikkels te lijf te gaan moet werkelijke pijn bestreden worden. Zantema en Fennema mikken eigenlijk op een breder publiek. Iedereen die de afgelopen maanden last heeft gehad van de coronamaatregelen, somber is geworden door het thuiszitten of thuis werken moet door het spel een mentale boost krijgen. ,,We willen met Corona Combat de impact van het virus op je brein aanpakken.’’

Er borrelen meer ideeën. ,,De app met de VR-bril is ons kroonjuweel. Maar we willen ook mensen helpen via webinars, we denken na over een boek over pijnbestrijding en een app voor smartphones’’, somt Fennema op.

En er zijn ook specifieke aandoeningen die ze willen aanpakken. Tinnitus, waarbij mensen last hebben van bijna gekmakende oorsuizingen, noemt Zantema als voorbeeld. Maar ook bij patiënten die zijn behandeld voor kanker ziet hij een rol voor Reducept.

,,Louis heeft het lef gehad zijn baan op te zeggen om dit avontuur te starten. Ik kon er bevlogen en onbevangen instappen, Ik heb geen binding, geen gezin’’, aldus Margryt. ,,We hebben samen een missie.’’

Het bedrijfsmotto is klaar voor hun ambities. Freeing the world of chronic pain.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Interview
Startups
Instagram
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct