irene overduin

Verrassende sporen van de coronacrisis op industrieterreinen - deel zes (slot)

irene overduin

De coronacrisis trekt verrassende sporen op Friese industrieterreinen. De afgelopen anderhalve maand hebben tientallen ondernemers onverwachte effecten laten zien en verklaard. Vandaag de zesde en laatste aflevering.

Alle verhalen uit deze aflevering en uit de drie voorgaande zijn ook te bekijken in de interactieve kaart hieronder:

Klik hier om de kaart op volledig scherm te zien.

1. Kleine, voorverpakte porties zijn het nieuwe normaal

loading

Natuurlijk heeft ook Royal Smilde Foods (o.a. Oosterwolde en Heerenveen) klappen gekregen van de coronacrisis. Normaal behaalt het bedrijf een kwart van de omzet in de horeca. Dus ja, toen die dicht moest, en niet alleen hier maar in alle Europese exportlanden, zakte de vraag naar salades, sauzen, quiches en frituurolie als een pudding in. Maar er is ook een andere werkelijkheid.

,,Er gebeuren dingen die je niet kan verzinnen’’, zegt directeur Ronald Prince. De meest aparte vindt hij de voorverpakte-portietendens, aangejaagd door besmettingsangst. Als eerste kreeg Smilde’s margarinefabriek in Heerenveen ermee te maken. ,,Wij verkopen onder meer margarine in porties van 5 á 10 gram aan hotels. De laatste tijd waren die heel erg bezig met verduurzamen. Ze neigden bijvoorbeeld naar boter in een schaal. Dat was voor ons best een bedreiging, hoe zouden we daar op inspelen? Alleen, nu met corona, zie je plotseling een kentering. Ze willen weer margarine in een portieverpakking.’’

Niet alleen hotels, ook school- en bedrijfscatering zijn op jacht naar coronaproof voorverpakte één-persoonshapjes. ,,Dus we zitten nu te kijken wat we allemaal nog meer kunnen verkleinen.’’ Salades, quiches, bladerdeegsnacks, sauzen, humus, Prince ziet volop verkleiningskansen. ,,En de verduurzaming? ,,Die komt heus wel weer.’’

Een ander verrassend effect was de run op de bakproducten van Royal Smilde Homebaking. ,,In de eerste weken ging iedereen thuis brood bakken. Later stapten ze over op taarten, het luxere segment.’’ De fabriek in Roden, gespecialiseerd in bakmixen, heeft nog steeds plezier van de bakmanie.

Er waren meer surprises. Enkele supermarktketens hadden voor Pasen en Pinksteren pizza-campagnes voorbereid. ,,Echte Italiaanse pizza’s.’’ Maar productie en transport in Italië zijn in de hobbel. Dus werd er doorgeschakeld naar een ander actieproduct. ,,Quiches.’’ Koelvers uit de Smilde-fabriek in Oosterwolde.

Welkome oppeppers, want er was tegenslag genoeg. ,,Aan sommige effecten kunnen we gewoon helemaal niets doen. Een groot deel van West-Afrika is afhankelijk van oliedollars. Daar kopen ze onder meer onze margarine mee. Maar nu de olieprijs zo ongelooflijk gedaald is, mede door de corona-crisis, heeft de bevolking nauwelijks nog koopkracht.’’

Toch, Koninklijke Smilde slaat zich wel door deze crisis heen, stelt Prince. ,,De jaarwinst zal lager zijn, maar de continuïteit van ons familiebedrijf komt op geen enkele wijze in gevaar.’’

2. Duurzaamheid breekt massief door

loading

Ontslagen alom. Maar niet bij MG Energy in Leeuwarden. De fabrikant van hoogwaardige lithium-ion-batterijen heeft juist nieuwe mensen nodig, want de coronacrisis pakt wonderwel goed uit voor deze nichespeler.

Bij MG staan we te kijken naar misschien wel het grootste kantelpunt in de contemporaine geschiedenis. Precies nu ziet het bedrijf de ene na de andere partij overschakelen van fossiele energie naar hernieuwbare energie. Batterij-opslag speelt daarin een sleutelrol.

,,Duurzaamheid hing natuurlijk al een tijd in de lucht’’, zegt directeur Gerard van der Schaar. ,,Maar corona heeft ons naar het transitiepunt gebracht.’’ Hij ziet het alom kantelen. ,,Vóór de crisis had elk bedrijf het smoordruk. Als je goed draaide, kopieerde je het succes en gassen maar. Door corona is het opeens ‘halt’. Iedereen is zich aan het herbezinnen. Hoe ziet de wereld er straks uit? Hoe acteert mijn bedrijf bij een volgende pandemie? Als je dan toch moet investeren, is het logisch om duurzaamheid nu wél mee te nemen.’’

Want kijk om je heen, zegt Van der Schaar. De automobielindustrie krijgt geweldige klappen. ,,Behalve de elektrische auto’s, daar zit groei in.’’ Of neem het rondvaartwezen in Amsterdam. ,,Dat schakelt massaal om naar elektrisch.’’ Op last van de gemeente want die wil een schonere lucht. De particuliere pleziervaart is als volgende aan de beurt.

Op steeds meer plekken zullen de nu al zwaar belaste stroomnetwerken het niet mee aankunnen. ,,En dat betekent dat bedrijven en particulieren hun zonne- en windenergie tijdelijk zelf moeten opslaan.’’ In batterijen. ,,We krijgen hiervoor in hoog tempo nieuwe aanvragen.’’

Dus ja, het 20-koppige MG-team zit dringend verlegen om drie nieuwe collega’s voor het assembleren van batterijen en de bijbehorende monitoringsystemen.

3. Frituur gaat weer aan

loading

Toen de horeca wereldwijd in het slot werd gegooid, verdampte de vraag naar diepgevroren patat, wedges en twisters vrijwel geheel. In Oosterbierum draaiden de frietlijnen van Lamb Weston/Meijer eerst nog een paar weken door. Dat was feitelijk voor de voorraad. Toen het vrieshuis in Bergen op Zoom half april tot de nok toe gevuld was, werd verder produceren zinloos.

Het bedrijf staakte de productie, deelde gratis frietjes uit in het dorp en splitste het 124-koppige personeel op in ploegen. Een deel bleef actief in de vlokkenproductie. Want naar aardappelvlokken in sauzen, soepen en aardappelpuree bleef wél volop vraag. Een ander deel stortte zich in trainingen en het controleren en herschrijven van procedures.

Nu de horeca zich opmaakt voor heropening, heeft Lamb Weston de frietlijnen weer tot leven gewekt. Sinds maandag wordt er weer patat gemaakt, meldt vestigingsmanager Bas van Damme. Iedereen is weer aan de bak.

Terug naar het productieniveau van voor de crisis zit er niet snel in, is de verwachting. Eerst moeten de vrieshuizen weer leeg. En dan is het afwachten hoe de horeca zich ontwikkelt.

Een miljoenenverlies is onvermijdelijk, liet het bedrijf eerder al weten. Het concern waartoe de Friese fabriek behoort, kan een stoot hebben. De op twee na grootste aardappelverwerker ter wereld was in de afgelopen jaren sterk winstgevend.

Kansen ziet de onderneming ook. Vooral in landen waar voedselschaarste heerst. ,,We verwachten dat daar de vraag naar onze gedroogde aardappel vlokken zal toenemen.’’

4. Meeliften op maaltijdbezorging

loading

De vele restaurants en supermarkten die zijn gaan thuisbezorgen hebben een run ontketend op verpakkingen: plastic en papieren schalen met deksels, pizzadozen, sauscups, tasjes. Een beetje thuisbezorger wil er ook nog een eigen logo op gedrukt hebben. Precies hier komt BASF in Heerenveen in beeld. Het chemiebedrijf is leverancier van grondstoffen voor de inkten en coatings die specifiek geschikt zijn voor het bedrukken van verpakkingen in de voedingsindustrie. De vraag hiernaar veerde krachtig op.

Zeer welkome handel, want de multinational is op andere plekken zwaar getroffen door de pandemie, bijvoorbeeld in de fabrieken die produceren voor de automobielindustrie.

Ondanks de drukte gingen de 210 werknemers in Heerenveen er nog iets bij doen. Toen directeur Sjoerd Visser lucht kreeg van een tekort aan handdesinfectiemiddelen in de ziekenhuizen bedacht hij dat BASF dit eenvoudig kon verhelpen. In het grondstoffenmagazijn stond ook alcohol, hoofdbestanddeel in desinfecterende middelen. In een handomdraai werd er een productielijntje opgezet en spoedig kon het spul met jerrycans tegelijk naar de ziekenhuizen. Het vrij eenvoudige recept is online ruimhartig gedeeld door de Wereldgezondheidsorganisatie WHO.

Ook onder het BASF-personeel bleek interesse voor het middel. Wie wil immers nog zonder reinigingssetje op pad? In Heerenveen zijn ze de beroerdsten niet. Het Friese team plaatste snel een productielijntje bij voor de duizenden collega’s in de andere tien BASF-vestigingen in Nederland en België. De inkoop van flesjes en pompjes bleek de grootste bottleneck. De vraag ernaar is zo explosief gestegen, dat die moeilijk verkrijgbaar zijn.

5. Half Europa ontdekt de fiets

Voor fietsproducent Accell in Heerenveen begon de pandemie dramatisch. De fabrieken van onder meer Batavus, Sparta en Koga – goed voor wereldwijd 3400 arbeidsplaatsen – zagen hun omzetten kelderen. Topman Ton Anbeek besloot de productie af te schalen naar 30 procent en offerde zijn bonus. ,,De afgelopen weken zien wij dat fietsenwinkels in steeds meer Europese landen opengaan’’, meldt Debbie de Wagenaar van Accell. ,,Wij passen onze productiecapaciteit hier flexibel op aan.’’ Op dit moment zit de productie weer rond de 60 procent van de oorspronkelijke sterkte.

In Heerenveen is carpoolen nog altijd verboden en ook de kantine blijft voorlopig dicht. ,,Kantoormedewerkers werken zoveel mogelijk vanuit huis.’’ In de fabriek zijn mondkapjes verplicht. De markt ontwikkelt zich gunstig. In Boedapest verschenen pop-up fietsstraten, Frankrijk schenkt iedere fietser 50 euro en Italianen ontvangen bij de aanschaf van een e-bike 500 euro van de staat. ,,En nu mensen in eigen land met vakantie gaan, zie je het gebruik van de fiets verder toenemen.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct