Tips voor een overvol 2018-jaar

Het feestjaar LF2018 staat voor de deur: er is zoveel te doen dat menige cultuurconsument door de bomen het bos niet ziet in de wirwar van exposities, amateurtoneelvoorstellingen, professionele optredens en mienskipsprojecten. Maar wanhoop niet! De recensenten van de Leeuwarder Courant brengen licht in de duisternis.

Doorgaans laten ze achteraf weten wat ze er van vinden, nu blikken ze vooruit op LF2018 en geven tips. Waar moeten we naartoe in 2018? Wie heeft er meer recht van spreken dan de kunstrecensent? Onze experts op het gebied van toneel, beeldende kunst en muziek komen met tips voor LF2018.

Piemelfontein

Natuurlijk stap ik op de fiets als de reuzen van Royal de Luxe Leeuwarden aandoen. Natuurlijk ga ik naar De Stormruiter, al was het maar omdat ik met mijn eigen ogen wil zien hoe ze een boekje van 125 pagina’s opblazen tot een gigantische voorstelling. En ook Marijke Muoi laat ik zeker niet aan me voorbijgaan.

Maar zo’n overweldigend aanbod maakt ook een beetje onzeker, het stendhalsyndroom ligt bij te veel moois al gauw op de loer. De Franse schrijver Stendhal raakte tijdens een bezoek aan Florence in 1817 zozeer bevangen door de immense hoeveelheid cultuur en stadsschoon dat hij dacht dat hij gek werd.

Bovendien gaat bij zoveel van overheidswege opgetuigd officieel vertoon stiekem altijd een beetje de voorkeur uit naar het kleine en het dwarse. Naar Henk de Boer bijvoorbeeld met zijn uit piemels opgetrokken Pauperfontein. Workumer Henk bewijst vanuit de Friese periferie al jaren een hoogst originele geest te zijn. Zijn fontein en het bijbehorende theaterstuk Dy lul fan my vormen daarvan ongetwijfeld het zoveelste bewijs.

Sietse de Vries

Eindeloos schikken en herschikken

Steeds hetzelfde, maar dan anders. In het oeuvre van de Italiaanse kunstenaar Giorgio Morandi (1890-1964) zijn herhaling en variatie stevig aan elkaar gewaagd. Hij is de grootmeester van de twintigste-eeuwse stillevenkunst en ik verheug me op zijn tentoonstelling in Museum Belvédère. Daar zijn vanaf 24 februari niet alleen Morandi’s tijdloze schilderijen te zien, maar wordt tevens een reconstructie van zijn sobere atelier getoond.

Morandi’s studio was een kamer met slechts één raam dat uitkeek op een binnenplaats. Hier sliep hij, had hij een tekentafel, een boekenkastje, zijn ezel en langs de wanden planken vol alledaagse objecten. Hier vond hij ook zijn ‘modellen’, de kruikjes en potten die vereeuwigd werden in steeds wisselende samenstellingen.

De schilder kon dagen bezig zijn met het verplaatsen van de voorwerpen die hij wilde schilderen. Daarbij onderzocht hij het licht, de compositie, de onderlinge samenhang en de relatie tot de ruimte. Eindeloos schikken en herschikken, als een meditatieve bezigheid.

Morandi leerde zo niet alleen zichzelf, maar ook de liefhebbers van zijn schilderijen om ‘anders’ te kijken. Het is rijkdom door eenvoud en diepgang door verstilling. Ontroerend, intrigerend en met een beeldende bescheidenheid die blijft boeien. Ik kan niet wachten om me daar weer aan te laven. Nog een paar nachtjes slapen.

Susan van den Berg

Kunst en voetschimmel

Afgelopen zomer bezocht ik Aarhus, in 2017 Culturele Hoofdstad van Europa, om te zien wat ze er daar van maakten. Ik stelde vast dat LF2018 er nog een hele kluif aan zou krijgen om Aarhus te evenaren, vooral als het om beeldende kunst ging. Hoogtepunten aldaar waren de langs een kilometerslange kuststrook opgestelde kunstwerken en een prachtige, enorme tentoonstelling in het ARHoS, Aarhus’ museum voor moderne kunst.

In dat ARHoS viel mijn oog op een korte tekst, afgedrukt op een blinde wand van het atrium: ‘Kunst vermindert de kans op depressiviteit’. Die mededeling stemde me somber, want kwam me voor als poging om bezoekers te paaien die al die zogenaamde kunst maar niks vonden en zonde van hun belastingcenten en het entreegeld.

Erger: ook het ARHoS leek gevallen voor het misverstand dat iets alleen waarde kan hebben als het nut heeft. Dat kunst pas waardevol wordt als het ook een nutsfunctie buiten zichzelf vervult. Ach, wat een armoedige gedachte. Zulk plat nutsdenken is helaas dominant, ook waar het dat niet zou mogen zijn, met fnuikende gevolgen voor de kunsten en voor wetenschappen die niet kunnen bogen op onmiddellijke gebruikswaarde.

De waarde van kunst is de kunst zelf. Daarin verschilt kunst niet van voetbal of dammen. Kunst kan becommentariëren en dat commentaar kan waardevol zijn, maar zelden in de vorm van een of ander praktisch nut. Gelukkig maar, trouwens.

Zal LF2018 ontsnappen aan plat nutsdenken en neigingen kunnen onderdrukken om te suggereren dat het bezoeken van kunstevenementen óók heel nuttig kan zijn? Bijvoorbeeld omdat het zo gezond is, dankzij de beweging die je krijgt? Ik hoop het van harte. Gebrek aan moed en een streng kijkende suppoost weerhielden me er in het ARHoS van om onder die tekst te schrijven: ‘Kunst is ook heel goed tegen haaruitval en voetschimmel’.

Mijn tips:

De expositie Beyond Dada en De Stijl Part 2 in Museum Drachten, Sense of Place (langs de Friese kust) en Sjen yn it tsjuster (Burgwerd 16 en 17 maart).

Hans van der Heijde

Drenkeling in een zee van hoogtepunten

Dat 2018 een jaar vol waanzinnige hoogtepunten wordt, is al van hogerhand vastgesteld. Met zoveel verbinding dat je het er benauwd van krijgt en zoveel iepen mienskip dat het tocht. Hoe voorkom je dat je verzuipt in dit ‘mer à boire’? De Voorkeur van de Kenner volgen? Oef. Die van mij is volgend jaar beschikbaar.

Als aankomend drenkeling probeer ik mij vast te klampen aan drie uitgangspunten: 1. Plan zo min mogelijk, laat het gebeuren. 2. Waar je niet bij bent, hoef je niet te missen. 3. Wat je niet kent is altijd verrassend. Die laatste is het belangrijkst. Dus ogen dicht en prikken.

Natuurlijk verheug ik mij met angstig hart op de drie evenementjes waar ik zelf bij betrokken ben: een Under de Toer-voorstelling in Nijland, tussen Sneek en Bolsward. Dan het Circus Bilgaardini – als er tenminste nog geld loskomt voor deze Leeuwarder wijk. En Het verloren paradijs van Ruurd Wiersma: met een bootje naar Burdaard (preview zaterdag in de Westerkerk).

Maar ook als recensent verkneukel ik mij nu al op veel stiekem genieten in het donker. Ik heb een lichte voorkeur voor billenknijpende hoogstandjes, sympathieke probeersels en interessante mislukkingen. Want theater maken moet gevaarlijk zijn.

Hans Brans

Mienskipsprojecten: de moeite waard

Warm aanbevolen: vijf te bezoeken mienskip-projecten:

Under de Toer, een keuze uit 32 verhalen. Alvast aanbevolen: het verhaal van Marijke Muoi (Meu) in de Grote Kerk te Leeuwarden (28 januari t/m 17 maart) en dat van de Klokken fan Berltsum, tot klinken gebracht door tenor Albert Bonnema en de zijnen in de Berltsumer Koepelkerk (2, 3, 5 en 8 mei).

Veelbelovend lijkt Sjen yn it tsjuster, een eerbetoon aan de blinde bard Tsjêbbe Hettinga, in en door zijn geboortedorp Burgwerd (16 en 17 maart, 13 en 14 april, 7 en 8 september).

Ameland viert het HDK-jaar oftewel het jaar van Hidde Dirks Kat, de walvisvaarder die in de zomer van 1777 vastliep in het ijs van Groenland en over zijn avonturen een dagboek bijhield, dat nu de inspiratie vormt voor onder andere een ijsopera. Tegelijk verschijnt de Nederlandse vertaling van Duveldei op Grienlân, de roman van Ype Poortinga uit 1967.

Witmarsum grijpt LF2018 aan om zijn grote zonen Menno Simons, Gysbert Japicx en Pim Mulier te gedenken. Drie eigenwijze Friezen (Dwarsdenkers), die het dorp tot voorbeeld strekken. In het theaterstuk Wy jouwe gjin krimp trekt het van leer tegen de plannen van de overheid.

De apotheose: het paardenspektakel De Stormruiter in WTC Expo (september en oktober).

Pieter de Groot

Hafabra en koren zien en horen

Het verenigingsleven zit van oudsher diep geworteld in de Fryske cultuur. Zo ook de wereld van de koren en de korpsen. Veel dorpen kennen gelukkig nog een fanfare, brassband of het koor. Optredens bij de (jaarlijkse) dorpsactiviteiten staan vast in de agenda’s gebeiteld. Met Culturele Hoofdstad een unieke kans om de vensters open te gooien en je als Fryske vereniging nog meer te laten zien en horen.

In de wirwar van activiteiten springen drie activiteiten in het oog. Allereerst de zangers en musici op drie verschillende podia tijdens de opening morgenavond. Spektakel op grote hoogte met muziek en zang van een selectie koren en korpsen. Daarnaast tweeduizend musici die in juli meerdere keren hun Conference of Birds brengen. Een bijzondere combinatie van muziek, dans en theater in de open lucht.

Ook verheug ik me op Lûd van de Middelsee waarin zeventien muziekverenigingen de oude Middelzee opnieuw tot leven brengen. Het zien wordt gesymboliseerd door een muzikale fietsroute en het horen op 30 september met een grote finale bij de Oldehove. Heb ook oog voor die vele kleine activiteiten waar individuele muzikanten uit ons rijke verenigingsleven aan deelnemen, te veel om op te noemen. Ga ervan genieten, gewoon gaan zien en horen!

Ale Nicolai

Reikhalzend uitkijken

Als ik ergens reikhalzend naar uitkijk is dat naar Verdi’s opera Aida in de versie van Corina van Eijk. Zij heeft ruimschoots bewezen een regisseur met durf te zijn die in de weer blijft met het fenomeen opera. Soms schiet ze door in haar aanpak, maar veel vaker toont ze verfrissende invalshoeken.

Ook ben ik benieuwd naar de IJsopera op Ameland en de kwaliteit van kleine projecten in de regio en dan met name de wisselwerking tussen samenwerkende formaties en de effecten daarvan, ook op de langere termijn.

Even nieuwsgierig ben ik naar de theatrale Fryske Passy op muziek van Hoite Pruiksma in de regie van Gooitsen Eenling. Dit is een project dat op meerdere plekken in ons land te zien moet zijn en is daarmee een van die projecten waarmee onze provincie buiten zijn grenzen treedt. Een interessante trend die vaker te bespeuren valt in 2018 en die naar ik hoop doorzet in 2019.

Rudolf Nammensma

Op zoek naar 'de kleine steen'

‘Hoe gelukkig is de kleine steen…’, dichtte Emily Dickinson. Ik heb dat maar als motto gekozen voor dit bijzondere jaar 2018. Want in de maalstroom van ongetwijfeld prachtige culturele projecten en indrukwekkende ‘kunstbouwwerken’ die we cadeau krijgen, ga ik op zoek naar de kleinere stenen die misschien niet zo opvallen maar die wel ‘midden yn ’e mien-skip’ zijn te vinden.

Ik heb het dan vooral over de Under de Toer-projecten. Rond allerlei bloedmooie kerkjes in Friesland die altijd al een belangrijke rol speelden in de leefgemeenschap eromheen, zijn bewoners van allerlei pluimage enthousiast bezig om oude, vaak vergeten verhalen tot leven te brengen. Koren, korpsen, toneelverenigingen, opeens vinden ze elkaar en werken samen alsof het altijd zo is geweest. Dat belooft wat voor de toekomst.

Friezen, zie deze projecten niet over het hoofd. Of het nu in Leeuwarden-Huzum is bij Slauerhoffs In memoriam patris of in Ter Idzard bij De tael van et hatte of bij die andere dertig kerkactiviteiten van Under de Toer: volg ze, onderga ze, leef mee. Ik ben ervan overtuigd dat er pareltjes tussen zitten die het begrip ‘mienskip’ voluit zullen doen stralen.

Gooitsen Eenling

Groot en klein

Wie het programma van LF2018 bekijkt bekruipt onwillekeurig het gevoel dat hij door die enorme verscheidenheid aan voorstellingen, exposities, manifestaties, projecten enzovoort het overzicht kwijtraakt. Wat wil je beslist zien, meemaken? En past dat in je andere (vakantie)plannen voor dit jaar? Veel speelt zich gelukkig af in de weekenden, want dat beperkt sowieso je keuzemogelijkheden.

Mijn kaarten voor De Stormruiter heb ik al binnen. Daar komen in elk geval bij de grote Escher-tentoonstelling, de Wereldburgers van de Voorstreek (vanwege de grote inbreng van LC-collega’s), Aida van Opera Spanga (benieuwd hoe Corina van Eijk dit spektakelstuk van Verdi aanpakt), Circus Adje (een van de weinige projecten met kinderen), At the Watergate (het grote muziekfestival in Sneek), Sense of Place van Joop Mulder en Iepen Doar(p), een thuis te volgen dorpsportret van Feanwâldsterwal.

En als we ons nu allemaal voornemen elk bezoek aan een grote manifestatie te compenseren met een bezoek aan een kleinschalig project, dan moet LF2018 slagen.

Wim Vervoort

Blikbepalende fonteinen

Wie het station van Leeuwarden uitloopt, heeft sinds enkele weken een veel vriendelijker entree tot de stad. Dat komt vooral door de blikbepalende fontein van Jaume Plensa op het omgetoverde stationsplein, waardoor die lelijke kantoorgebouwen minder opvallen. De fontein is nog niet eens in werking, maar doet zijn werk al wel. Ik wist niet dat een kleine verandering in de stad zoveel impact kon hebben.

Alleen daarom is dit project al geslaagd. Nu de andere tien steden nog bekijken. Ben vooral benieuwd naar De Vleermuisfontein in Bolsward die er wat sinister uitziet en De IJsfontein van Dokkum die hopelijk een mooie abstracte vorm heeft. Ik houd m’n hart ook wel vast voor de Leeuwenfontein in Workum en de bloemenfontein in IJlst, maar je kunt pas echt een oordeel vormen als je de fontein ziet in zijn omgeving. Ik vermoed dat de meeste inwoners binnen de kortste keren verliefd worden op de fontein in hun eigen stad.

Coen Peppelenbos

Geen vakantie, maar cultuur in Friesland

Omdat er zoveel te doen is in Friesland deze zomer, hebben mijn vriend en ik in die periode geen vakantie gepland. We willen LF2018 helemaal mee kunnen maken. Dit gebeurt maar één keer.

Ik heb veel sympathie voor de bedenkers van het project Kening fan ‘e Greide. Zij wijzen onvermoeibaar op het belang van biodiversiteit. Ik zou daarom graag Ontwakend Landschap bezoeken: vooral om ’s ochtends gewekt te worden door iemand die een gedicht voordraagt om vervolgens op expeditie door dat wakker wordende land te gaan.

Ik ga vast en zeker een bezoekje brengen aan Silence of the Bees in De Kruidhof in Buitenpost, eveneens een project dat inzoomt op de biodiversiteit.

Ik heb kaarten gekocht voor Holstmeer, een voorstelling over vrijheid op plaatsen waar die vrijheid juist ver te zoeken is. De verbinding die hier gezocht wordt, staat voor waar LF2018 volgens mij over gaat: verder kijken dan je neus lang is en nieuwe verbintenissen aangaan.

Dat iedereen elkaar nodig heeft komt ook tot uitdrukking bij 8e dag, waar ik zeker een kijkje ga nemen. Ik heb mijn buisje voor DNALWD18 al in huis. Nu nog verzinnen met welk persoonlijk verhaal ik aan dit kunstwerk bij wil dragen.

De eerste namen van Welcome to the Village zien er veelbelovend uit en die dag extra maakt het festival helemaal aanlokkelijk. Van het alleen al zo prachtig vormgegeven Under de Toer hoop ik In Memoriam Patris mee te pakken, de voorstelling over Jan Jacob Slauerhoff. En ondertussen geniet ik elke keer als ik langs het station kom, van de fontein Love van Jaume Plensa.

Ik ben erg benieuwd hoe de fonteinen in de andere steden uitpakken. Verder wil ik nog naar de tentoonstellingen over Escher in het Fries Museum. Ik hoop dat het allemaal in één jaar past. Laten we er samen een onvergetelijk LF2018 van maken.

Cilla Geurtsen

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement