Prof. Dr. Vet (66), die als onderzoeker, hoogleraar ecologie aan Wageningen Universiteit en directeur van het Nederlands Instituut voor Ecologie meer dan 40 jaar aan niets anders werkte, vindt het geen probleem om helemaal bij het begin te beginnen.

Terug naar de veerkracht van de natuur: 'We kunnen beter mét de natuur werken dan ertegen'

Prof. Dr. Vet (66), die als onderzoeker, hoogleraar ecologie aan Wageningen Universiteit en directeur van het Nederlands Instituut voor Ecologie meer dan 40 jaar aan niets anders werkte, vindt het geen probleem om helemaal bij het begin te beginnen. FOTO MAARTJE GEELS

De natuur is onze bondgenoot, te beginnen bij de bodem. Daar gaat een campagne voor het herstel van de biodiversiteit op hameren. Louise Vet legt uit.

Het zou onze grootste zorg moeten zijn. Wereldwijd worden een slordige 1 miljoen dier- en plantensoorten met uitsterven bedreigd. Deze teloorgang van de biodiversiteit speelt niet alleen op verre continenten, maar net zo goed in Nederland. Daardoor worden allerlei natuurlijke processen uit het lood geslagen. Dat gaan we voelen. En toch maakt de argeloze burger zich er nauwelijks druk om.

Twee derde van de Nederlandse bevolking heeft geen idee waar het begrip biodiversiteit voor staat. Tot ze uitleg krijgen. Dan vindt 80 procent het belangrijk dat er actie wordt ondernomen.

Deze constateringen komen uit een onderzoek dat de Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel heeft laten uitvoeren. Onderzoeksbureau Motivaction bevroeg hiervoor 1200 Nederlanders. ,,Dan kun je op zijn minst concluderen dat er werk aan de winkel is’’, zegt voorzitter Louise Vet koeltjes. Om de daad bij het woord te voegen lanceert de deltaplanstichting, waarin dik honderd partijen - natuurbeschermers, boerenorganisaties, wetenschappers, banken en bedrijven - verantwoordelijkheid nemen voor het redden van onze leefomgeving, vandaag een publiekscampagne: ‘Maak grijs groener’.

Prof. Dr. Vet (66), die als onderzoeker, hoogleraar ecologie aan Wageningen Universiteit en directeur van het Nederlands Instituut voor Ecologie meer dan 40 jaar aan niets anders werkte, vindt het geen probleem om helemaal bij het begin te beginnen. ,,Biodiversiteit gaat over heel veel meer dan panda’s in China en tijgers in India. Het gaat ook over de genetische variatie binnen soorten en de wisselwerking tussen verschillende soorten. Daarmee gaat het ook over onszelf. We zijn onderdeel van een ecosysteem dat helemaal is gebaseerd op diversiteit en samenwerking. De natuur doet heel veel voor ons, gratis en voor niks. Als dat wegvalt, hebben we echt een probleem.’’

Wanneer er hier en daar een schakeltje wegvalt in het grote geheel is dat vaak nog wel op te vangen, stelt Vet. Dat wordt anders als ‘sleutelsoorten’ het loodje leggen. ,,Denk aan de bestuivende insecten die je nodig hebt om voedsel te produceren. Denk aan alle bodemleven dat we hebben uitgeschakeld met de input van landbouwsystemen. Doordat we planten lui hebben gemaakt en de bodem niet meer voeden, hebben we een degeneratie van de bodem gekregen.’’ Ze verwijst naar Britse onderzoekers die hebben vastgesteld dat wereldwijd een derde deel van alle akkerbouwgrond verloren gegaan door erosie en vervuiling in de laatste veertig jaar.’’

Zorg en geduld

Met goede zorg én geduld zijn uitgeputte bodems weer tot leven te wekken, belooft Vet. ,,Dan gaat die hele gemeenschap van bodemleven weer aan het werk. Ze levert voedingsstoffen aan gewassen, helpt ziekten en plagen voorkomen, houdt water vast. Als de structuur van de bodem goed is, staat het land er ook bij extreme omstandigheden – bijvoorbeeld in tijden van droogte of grote nattigheid – veel beter voor.’’

Ook in Nederland zijn we de natuur als bondgenoot aan het kwijtraken, zegt Vet. Dan gaat het al gauw over de landbouw, die 60 procent van het grondoppervlak bestrijkt. ,,Onze boeren voelen zich verbonden met de natuur, maar er is veel kennis verloren gegaan over het belang van diversiteit. Iedere plantensoort heeft een eigen community van insecten, die ieder ook weer hun eigen vijanden hebben, met daarboven de vogels en andere dieren die daarmee verbonden zijn: een heel voedselweb.’’

,,Aan dat web draag je weinig bij wanneer je als melkveehouder alleen maar Engels raaigras teelt. Dan stuur je alleen op maximale productie van de eiwitten, met heel veel snedes, als voedsel voor een koe die gemaakt is om superveel melk te produceren. Dat lijkt slim bedacht, maar er kleven allerlei risico’s aan omdat je een heel kwetsbaar systeem hebt gebouwd. Daar komen ganzen en veldmuizen op af, maar al het andere verlies je.’’

loading

,,We hebben honderden jaren geploegd. Dat deden we omdat we niet anders wisten. Dan konden we zaaien en waren we het onkruid kwijt. Maar we weten nu hoe fantastisch die bodem kan functioneren als je hem met rust laat en niet omploegt, waarbij je de grond aan zuurstof blootstelt en ook nog eens ongelooflijk veel CO2 de lucht injaagt. Daar hebben we heel veel veerkracht mee verloren en dat zien we terug bij extreme omstandigheden, als het heel droog is of juist nat.’’

Vet en de partners in het Deltaplan sturen aan op een transitie waarbij boeren vooral ook worden beloond voor natuur- en landschapsverdiensten en waterbeheer. ,,Als wij nu willen dat boeren het anders aanpakken, meer natuurinclusief, dan moeten we ook zorgen dat dat financieel uit kan. We moeten stimuleren dat er een stapeling van verdienmodellen voor de boer komt, voor alles dat hij aan de preventiekant doet. Je kunt een boer niet belonen voor de grutto op zijn land, maar wel voor wat-ie met dat land doet.’’

Daadkracht

Ze mist op dit moment de daadkracht om stappen te zetten, bijvoorbeeld als het gaat om het tegengaan van de stikstofneerslag in kwetsbare gebieden. ,,Daar zien we nu de gevolgen van, want Nederland zit nog voor een groot deel op slot. En dat is nog maar het begin, want de doelen van de Kaderrichtlijn Water voor 2027 gaan we ook niet halen. Dat wordt een tweede PAS, daar ben ik van overtuigd.’’

Vet zat zelf in de Commissie Remkes, die het kabinet eerder dit jaar adviseerde over maatregelen om uit de huidige stikstofcrisis te komen. Ze hamerde erop om vooral ook verder te kijken. ,,We hebben een enorm probleem met stikstof en ook met CO2. Als we zulke problemen geïsoleerd gaan oplossen, dan zijn we dom bezig. We kunnen ook een heleboel vliegen in een klap slaan. Je kunt de klimaatadaptatie aanpakken, de vitaliteit van het landschap vergroten, het gebruik van kunstmest, antibiotica en chemische bestrijdingsmiddelen verminderen, de stikstofuitstoot beperken, betalen voor CO2-quota, zorgen dat onze steden minder zakken – wat ook miljarden gaat kosten. Noem maar op.’’


Terug naar de burger. Wat op boerenland speelt, tekent zich ook af in steden, in tuinen en in de openbare ruimte. Vet: ,,Als ik op het Stationsplein in Utrecht sta, denk ik: wat leeft hier nou nog behalve de homo sapiens? Helemaal niks. Dat is volledig versteend, op een paar vreselijke plantenbakken na met wat grasjes erin. Dat kan toch ook anders? Ook daar kan een bodem met een gezond bodemleven van alles doen, maar dan moet-ie er wel zijn. Als je de boel volledig versteent, dan krijg je dus dat hoosbuien de riolen doen overstromen, dan heb je hittestress omdat het er bloedheet wordt. Dat zijn allemaal dingen die je niet hebt als daar een natuurlijk systeem toelaat.’’

Functionerend ecosysteem

‘We moeten burgers duidelijk maken dat ze onderdeel zijn van een functionerend ecosysteem. Als je zo denkt, ga je ook anders kijken naar je omgeving. Waarom kijk ik uit op een fietsenstalling met een plastic dak? Waarom zitten geen vogels te broeden op een groen dak. Waarom is dit parkeerterrein één grote overstroming bij een hoosbui. Terwijl er iets zou kunnen groeien dat het water opneemt, zodat we daar geen last van hebben.’’

Een gezonde leefomgeving is meer lust dan last, betoogt Vet. ,,Biodiversiteitsherstel en duurzaamheid worden te vaak alleen maar gezien als een kostenpost. Ten eerste hoeft het dat helemaal niet te zijn. Maar nog belangrijker is dat het een kans is om meerdere uitdagingen te bedienen. Als je als boer meer respect krijgt van je omgeving en van burgers, dan is dat ook wat waard. Als je als provincie ziet dat het werkgelegenheid oplevert of dat het fijner is om in een groene omgeving te wonen en te werken, is dat ook winst. Dat zijn allemaal dingen die niet duurder zijn, maar gewoon anders. Er wordt vaak te negatief over gedacht.’’

,,Dat komt vast ook omdat we vanaf het allereerste begin hebben gemeend dat we moeten vechten tegen de natuur. Onze religies hebben daar ook aan bijgedragen, omdat die ons altijd boven andere schepsels stelden. Het wordt dus tijd dat we weer leren zien dat de natuur niet eng, jak, vies of onhandig is. We kunnen beter mét de natuur werken dan ertegen.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct