ILLUSTRATIE GERCO VAN BEEK

Struisvogelpolitiek bij Zorggroep Aventura: 'Het enige wat wij vragen is dat ze transparant zijn. Dat is toch niet zo moeilijk?'

ILLUSTRATIE GERCO VAN BEEK

Sleutelfiguren van Smallingerland bedachten de vragen van ‘onafhankelijke’ onderzoeken naar de kwaliteit van zorg en geldstromen bij Zorggroep Aventura. Zorgwekkend. B en W voeren over de rug van de allerkwetsbaarsten van de samenleving al een jaar struisvogelpolitiek.

De onafhankelijke voorzitter van de onderzoeken naar Aventura betitelt zichzelf liever als onpartijdig voorzitter. Dat klinkt alsof de gemeente en de Drachtster aanbieder van beschermd wonen aan mensen met een verstandelijke of psychische beperking als twee tegenover elkaar staande partijen worden beschouwd.

Een terugkerend probleem in dit dossier is echter dat de gemeente en de zorgaanbieder bij elkaar op schoot zaten, zo was de indruk bij naasten en (oud-)medewerkers, en dat ervoeren ook de media. Vanaf dag 1 is duidelijk dat de gemeente zelf een grote rol speelt in dit lastige en complexe dossier. Mogelijk duidt de term onpartijdig ook op de aanwezigheid van een rancuneuze oud-mede-eigenaar die zich bedonderd voelt door de twee mede-eigenaren. Er is sprake van de verspreiding van roddels en geruchten. Dat leidt af van de serieuze signalen, die ruim voorhanden zijn.

Het leek soms wel alsof het zorgbedrijf over de gemeentelijke woordvoering ging. Indirect, want de eigenaar-directeur heeft de Leeuwarder Courant maar een keer te woord willen staan, geflankeerd door een advocaat en zijn accountant. Nu is vorige week weer gebleken dat bij de onafhankelijke onderzoeken de zorgaanbieder bepaalde onder welke voorwaarden er in zijn boeken gekeken mocht worden. Wat die voorwaarden zijn, is onbekend. De geheimhoudingsverklaring is voor iedereen geheim.

Zand erover, de weg van de minste weerstand

Wethouder Piet de Ruiter (GroenLinks) was er een jaar geleden tegenover de media van overtuigd dat op Aventura niets viel aan te merken. Hij voer volledig op de input van zijn ambtenaren. Bijna direct na publicatie maakte hij een draai van 180 graden en zou hij tot op de bodem laten uitzoeken wat er aan de hand is. De inmiddels vanwege andere bestuursperikelen vertrokken wethouder meent dat dit nu duidelijk is. Er is sprake geweest van incidenten, maar het zorgbedrijf en de gemeente hebben ervan geleerd (dankzij de aanhoudende bemoeienis van verontruste moeders), we willen het verleden nu achter ons laten, zand erover, zo oordeelde het college van burgemeesters en wethouders.

B en W kiezen duidelijk de weg van de minste weerstand. Volgens de onderzoeken is de kwaliteit van zorg bij Aventura inmiddels redelijk op orde. Incidenteel zijn er fouten gemaakt, structureel niet, oordeelt de onafhankelijk voorzitter. De zorgorganisatie wordt steeds weer op scherp gezet door de aanhoudende klachten van ouders en (oud-)medewerkers. Die conclusie vinden B en W voldoende, of er in het verleden mogelijk gerommeld is met gemeenschapsgeld, dat hoeven de bestuurders niet meer te weten.

Op het onderzoeksrapport (zestien kantjes, niet ondertekend, een pagina ruimte voor de financiële kant van de zaak) komt intussen steeds meer kritiek. De uitwerking is soms cryptisch en alleen door ingewijden te vertalen. Terecht merkt CDA-raadslid Hans Doddema op dat alle geconstateerde onvolkomenheden en incidenten in het voordeel van de zorgaanbieder worden uitgelegd. De gemeenteraad heeft al een betere rapportage afgedwongen.

Risico dat fouten worden toegedekt

Waarom is deze houding van B en W zo verontrustend? Omdat de gemeente helemaal niets leert van dit dossier. De aanwezigheid van louter sleutelfiguren in de onderzoekscommissie brengt het risico met zich mee dat fouten worden toegedekt. In dat opzicht staan de signalen al een jaar op rood.

Waarom is onafhankelijk, grondig onderzoek zo belangrijk? Omdat de doelgroep van Aventura en vergelijkbare zorginstellingen uitermate kwetsbaar is. Het gaat om mensen met een verstandelijke beperking en vooral om mensen met een psychische beperking. Deze laatste groep kan moeilijk voor zichzelf zorgen, dat is een symptoom van hun aandoening. Een ander symptoom van hun aandoening is dat zij argwanend zijn tegenover hun naasten en dikwijls alle contacten met familie en vrienden in de loop der jaren zijn verloren. Deze mensen zijn volledig afhankelijk van hun hulpverleners. De financiën komen geregeld voor rekening van voor hen onbekende bewindvoerders.

Voor beschermd of begeleid wonen hangen aan deze mensen budgetten van tienduizenden euro’s. Dat geld is bedoeld om deze mensen te begeleiden bij een zelfstandig leven. Dus niet voor levensonderhoud. Dat maakt dat deze mensen, hoewel ze een hoog zorgbudget hebben, soms zelfs afhankelijk zijn van de voedselbank.

In de jeugdzorg speelt deze problematiek ook. Er zijn kinderen en gezinnen aan wie zo’n hoog zorgbudget hangt dat hele bedrijfsvoeringen ervan afhankelijk worden. Dat maakt deze mensen nóg kwetsbaarder.

Naasten: geen bemoeienis, wel scherven opruimen

B en W van Smallingerland toonden zich een jaar geleden aantoonbaar uiterst naïef; die houding lijkt amper bijgesteld. Er zijn in zijn algemeenheid signalen dat deze kwetsbare mensen handelswaar zijn. De enige vertrouweling is hun begeleider. Als die overstapt naar een andere zorgaanbieder, wat moet je dan? Achterblijven of meegaan? Er zijn in zijn algemeenheid signalen dat er gerommeld wordt met indicaties.

Kwetsbare mensen krijgen hogere indicaties voor zorg dan ze eigenlijk nodig hebben. Ouders werken daar graag aan mee, hun volwassen kind krijgt dan immers meer zorg. Maar wat als de indicatie verhoogd is, de zorgaanbieder meer geld krijgt voor begeleiding, maar er verder voor de cliënt niets verandert? Er zijn signalen over handjeklap tussen aanbieders van zorg aan de allerkwetsbaarsten en bewindvoerders.

Deze signalen komen allerminst uit de lucht vallen en zijn recent letterlijk beschreven in het rapport Fraude en zorgverwaarlozing bij beschermd en begeleid wonen van het Informatie Knooppunt Zorgfraude. Het totaalbeeld is dat jaarlijks naar schatting 2.300 cliënten in zorg zijn bij een aanbieder van beschermd of begeleid wonen waarbij fraude of zorgverwaarlozing wordt vermoed. Hiermee is minimaal 100 miljoen euro gemoeid. Vertaald naar de Friese omvang zou het gaan om 100 van de 1.200 cliënten van beschermd wonen.

Naasten die het voor deze kwetsbare mensen opnemen zijn schaars, de meesten hebben immers niet meer zulke naasten, of hebben daar geen band meer mee of hebben naasten die er de energie niet meer voor hebben. Niet uit het oog verloren moet worden dat deze naasten ook nog eens op een muur van de privacy-wetgeving botsen. Zij mógen zich niet eens bemoeien met het lot van hun dierbaren. Hiervan wordt dankbaar gebruik gemaakt door kwaadwillenden. Pas als het helemaal mis is gegaan, als de kwetsbare voldoende een gevaar voor zichzelf of zijn of haar omgeving is, komen de dierbaren weer in beeld en mogen zij de scherven opruimen.

Geen zorgfraude gevonden: goed of slecht nieuws?

Dat in Friesland bij Sociaal Domein Fryslân (SDF) - de organisatie die voor alle Friese gemeenten de inkoop doet van jeugdzorg en beschermd wonen - de laatste drie jaar geen enkel geval van zorgfraude aan het licht is gekomen, is in dit licht bezien niet zonder meer goed nieuws. Zou zorgfraude bij de provinciegrens stoppen? Of is er wat anders aan de hand en wordt er om wat voor reden dan ook onvoldoende werk gemaakt van de aanpak van zorgfraude?

Door niet het naadje van de kous te willen weten, wekken B en W van Smallingerland de indruk dat er iets verborgen moet blijven en geven ze bovendien het signaal af dat het loont als je de uit publieke middelen verkregen geldstromen verborgen houdt. Zo stel je al die andere betrokken, integere zorgbedrijven in een kwaad daglicht. Dat is nog altijd de overgrote meerderheid, daar gaan we van uit.

En zorgbedrijven, dat zijn er tegenwoordig nogal wat. Alleen al in Friesland staan er zo’n zevenduizend (!) geregistreerd bij de Kamer van Koophandel. Sinds de intrede van de marktwerking in de zorg - veertien jaar geleden - betreden ondernemers de markt. Het hoeft niet te verbazen dat dat niet louter mensen met hart voor de zorg zijn, maar ook mensen die verdienmogelijkheden zien.

Er zijn kleine zorgbedrijven waar naast vorstelijke salarissen in korte tijd tonnen of zelfs miljoenen euro’s worden verdiend, allemaal publiek geld dat niet langer beschikbaar is voor de zorg. Dat kan slim ondernemerschap zijn, maar ook slim profiteren van perverse prikkels en mazen in wet. Er zijn aanbieders die beschermd wonen erbij doen naast het exploiteren van een jachthaven.

Vertrokken mede-eigenaar Aventura handelt nu in jacuzzi’s

Bij Aventura gaat het om een zorgbedrijf waar een van de twee mede-eigenaren kort voor de publicatie in de Leeuwarder Courant en Reporter zou zijn vertrokken. Waarom weten we niet, hij wil vooralsnog niet praten met de media, de overgebleven eigenaar beweerde dat zijn voormalige zakeneigenaar de hetze tegen zijn bedrijf niet meer aankon. De man handelde kortgeleden in tweedehands jacuzzi’s.

Emeritus hoogleraar openbare financiën Harrie Verbon haalt in een blog vernietigend, zij het ook enigszins ongenuanceerd, uit naar de gemeente Smallingerland. Het lijkt volgens hem wel of de maffia regeert in en rond Drachten. Hij heeft in elk geval gelijk met zijn stelling dat het tijd is voor een derde serie onderzoeken: onderzoek dat écht onafhankelijk is.

Burgemeester Jan Rijpstra kan daar een voorbeeld aan nemen. Een jaar geleden wekte hij de indruk dat hij zich het lot van de moeders aantrok, hij toonde zich een waar burgervader door hen een luisterend oor te bieden en grondig onderzoek te beloven. Sindsdien is hij weggedoken voor de problematiek. Zoals gezegd, dat kan naïviteit zijn. Wellicht heeft hij te veel vertrouwd op slechte raadgevers.

‘Transparant zijn, dat is toch niet zo moeilijk?’

Aan wethouder Hilde Tjeerdema van centrumgemeente Leeuwarden zal het niet liggen. Zij vindt het wél belangrijk om te weten hoe zorggeld besteed wordt en trekt zich zo indirect het lot aan van bonafide zorgondernemers en kwetsbare mensen. Ze laat SDF aanvullend onderzoek doen naar de 285.000 euro aan beveiligingskosten die niet als zodanig verantwoord kunnen worden, en de rol van de accountant.

Aventura is beslist niet het enige voorbeeld van een BW-aanbieder waar sprake is van vermeende en deels bevestigde misstanden. De eigenaar schijnt moedeloos te worden van de aandacht die nu al een jaar op zijn bedrijf gericht is. Anders dan B en W van Smallingerland heeft de Leeuwarder wethouder Tjeerdema daar niet zoveel compassie mee. ,,Het enige wat wij vragen is dat ze transparant zijn. Dat is toch niet zo moeilijk?”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct