Partijen presenteren een compromis vaak als een overwinning. Bij de Wet Stikstofreductie en Natuurverbetering is dat niet het geval. Met deze wet, die donderdag in de Tweede Kamer op brede steun kan rekenen, levert landbouwminister Carola Schouten een politieke prestatie van formaat.

Toen de Raad van State in mei vorig jaar het Programma Aanpak Stikstof (PAS) naar de prullenbak verwees, werd Nederland een explosief dossier rijker. Als de stikstofneerslag in kwetsbare natuurgebieden niet drastisch afneemt, stokt uiteindelijk ook de economie. Dan kan er op termijn geen vergunning meer afgegeven worden voor activiteiten waarbij stikstof vrijkomt. Niet voor niets noemde premier Mark Rutte het stikstofprobleem de grootste crisis in zijn negen jaar als premier.

Grote demonstraties waren het gevolg. Boeren rolden met tractoren naar Den Haag, naar het RIVM in Bilthoven en naar de provinciehuizen. Uit onvrede dat zij de zwartepiet kregen toegespeeld en uit vrees dat ze onrealistische maatregelen opgelegd zouden krijgen. Ook bouwers met kranen en shovels lieten zich niet onbetuigd. Zij zijn juist bang dat er te weinig stikstofruimte is om woningen te bouwen of wegen aan te leggen.

Carola Schouten

Het kabinet kwam onder leiding van coördinerend stikstofminister Carola Schouten eerst met maatregelen voor de korte termijn. Zo is de maximumsnelheid op snelwegen overdag verlaagd van 130 naar 100 kilometer per uur. Haar eigen departement, dat van landbouw, wist echter niet te leveren.

Schouten moest haar eigen voorstel intrekken om koeien eiwitarmer krachtvoer te laten vreten. Dat de ChristenUnie-minister desalniettemin nog steeds op haar zetel zit, noemde haar topambtenaar Herman Snijders onlangs op een seminar van Bles Dairies in Leeuwarden ,,een politieke prestatie van formaat.” ,,Je bent coördinerend minister en je eigen departement levert niks.”

Stikstofreductie van 26 procent

Onderwijl werkte Schouten stug door aan de plannen voor de lange termijn. Dit pakket, opgenomen in de Wet Stikstofreductie en Natuurverbetering, staat donderdagmiddag- en avond op de rol in de Tweede Kamer. Het doel is om voor 2030 de helft van de natuurgebieden te vrijwaren van een teveel aan stikstof. Daar is volgens Schouten een stikstofreductie voor nodig van 26 procent.

Met 6 miljard euro hoopt het kabinet dit te halen. Er is 3 miljard euro voor natuurherstel, 1 miljard euro voor verduurzaming van de bouw en 2 miljard euro voor industrie, luchtvaart en de landbouw. Vooral de landbouw moet leveren. Om veehouders hiertoe te verleiden, zijn er onder meer subsidies om de stal en/of de bedrijfsvoering aan te passen. Ook kunnen boeren nabij natuurgebieden zich vrijwillig laten uitkopen. Daarnaast worden bij transacties stikstofrechten afgeroomd (30 procent) en kunnen ook niet-landbouwbedrijven stikstof van landbouwbedrijven kopen, het zogenaamde extern salderen.

Broos compromis

Schoutens wetsvoorstel rust echter allesbehalve op een solide fundament. Veel voorgestelde regelingen zijn omgeven met onzekerheden. Een als verhelderend bedoeld kaartje op de site van ministerie is wat dat betreft illustratief. Bij menige regeling staat: meer informatie volgt.

Het wetsvoorstel is een broos compromis waar geen van de coalitiepartijen CDA, VVD, D66 en ChristenUnie echt blij mee is. Zo wil D66 eigenlijk een forse krimp van de veestapel terwijl VVD en CDA eigenlijk nog meer hadden willen inzetten op technische maatregelen. Daar komt bij dat de coalitie in de Tweede en vooral de Eerste Kamer geen meerderheid heeft.

Lobbyisten draaiden overuren

De lobbyisten van landbouw en natuur roken hun kans en draaiden overuren. Zo wees LTO Nederland op de weinig effectieve opkoopregeling van veebedrijven, de onzekere stikstofberekeningen, de onzekerheden omtrent het extern salderen en het feit dat nog altijd ruim drieduizend veehouders het zonder geldige vergunning moeten stellen (de zogenaamde PAS-melders).

Mobilisation for the Environment (MOB), de organisatie die met succes het PAS aanvocht, waarschuwde daarentegen voor een felle juridische guerrillastrijd. MOB vindt dat de stikstofreductie minimaal 50 procent moet bedragen en wijst er fijntjes op dat dit ook het advies was van de commissie onder leiding van VVD-coryfee Johan Remkes.

Woensdagavond bereikte het kabinet een akkoord met oppositiepartijen SP, 50PLUS en SGP. Met deze opmerkelijke deal, vooral door deelname van de SP, verzekerde Schouten zich van brede steun voor haar wet in de senaat.

Haar topambtenaar kan voor de tweede maal zeggen dat ze een politieke prestatie van formaat heeft geleverd.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Stikstof
Nationale politiek
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct