ILLUSTRATIE GERCO VAN BEEK

Waarom we zo snel weer zo veel coronabesmettingen hebben: zo werkt exponentiële groei

ILLUSTRATIE GERCO VAN BEEK

Hoe leg je iets uit wat voor veel mensen eigenlijk niet te bevatten is? De snelle toename van het aantal coronabesmettingen verloopt volgens het principe van de exponentiële groei.

Klein grapje van mijn wiskundeleraar, lang geleden. Leg deze week een euro (eigenlijk was het nog een gulden) apart – en verdubbel het bedrag elke week. Dat leek zelfs voor een scholier in het voortgezet onderwijs, met een bijbaantje als vakkenvuller bij de Poiesz, nog wel een haalbare kaart.

‘Wanneer denk je dat je miljonair bent’, vroeg hij.

Enig rekenwerk leverde het verbluffende antwoord op: binnen een half jaar. Om precies te zijn na 21 weken. Het simpele getal 1 was door een consequente wekelijkse verdubbeling in die tijd uitgegroeid tot een fenomenale 1.048.576! Dat is hoe exponentiële groei werkt.

Het coronavirus verspreidt zich nu al een aantal weken met deze snelheid door het land. Bleven Friesland en de rest van het Noorden tijdens de eerste golf nog grotendeels gevrijwaard, dat is nu anders. En ook al blijft het aantal ziekenhuisopnames hier nog op bescheiden niveau, minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge zei dinsdagavond tijdens de persconferentie terecht: ,,Wat vandaag nog niet zo ernstig lijkt, kan volgende maand de zorg overbelasten.’’

Vorige week lag het aantal besmettingen in Nederland op zo’n 1500 per dag, deze week is dat al ruim 3000. En, waarschuwde De Jonge, dat loopt volgende week op naar zo’n 5000 per dag.

De aantallen zijn in Friesland weliswaar veel kleiner, maar de stijging gaat minstens net zo snel. Vier weken geleden waren er in een week tijd 37 mensen positief. Dat is elke week hard opgelopen: van 93 naar 209 en de afgelopen week zelfs 513. Hier toont zich het exponentiële monster.

,,We doen ons best, maar het virus doet het beter’’, zei de minister. En: bijsturen nu is noodzakelijk, want het virus gedraagt zich als een mammoettanker – het duurt even voor de koerswijziging zichtbaar wordt.

Het vervelende is: deze mammoettanker vaart nu wel op Formule 1-snelheid.

Geen fantasie

loading

Kijk naar de grafiek. De steeds sneller stijgende lijn is geen fantasie, maar de werkelijke trend van de toename van het aantal mensen met corona. Nederland en Friesland ontlopen elkaar weinig. Hoe hebben we dat toch laten gebeuren?

Albert Postma, lector aan NHL Stenden hogeschool en deskundig op het gebied van scenarioplanning, geeft een paar voorbeelden waarmee hij het verschijnsel probeert uit te leggen aan zijn studenten.

,,Als je bij de voordeur van je huis dertig stappen van 1 meter zet, ben je bij stap dertig waarschijnlijk aan het eind van de tuin. Dertig meter verder. Maar als je bij elke stap de afstand verdubbelt – van 1 naar 2 naar 4 naar 8 enzovoorts – waar ben je dan bij stap dertig?’’ De dertigste stap is dan al bijna 536.871 kilometer en de optelsom is goed voor een rondje of dertien rond de aarde.

Nog een veelgebruikt voorbeeld: vouw een A4-tje van ongeveer een halve millimeter dik een aantal keren dubbel. ,,Na vier keer vouwen is het papier nog geen centimeter dik, na 43 keer is het papier zo dik als de afstand van de aarde naar de maan. En de 44ste keer is dus die hele afstand weer terug. Na 94 keer ben je aan het eind van het heelal.’’

Lineair denken

Mensen denken vooral lineair, niet exponentieel. Bovendien, aldus Postma, is de mens geneigd ,,vast te houden aan wat hij heeft’’. Helaas heeft het coronavirus hier maling aan en gedraagt dat zich nu juist wel explosief.

Toch probeert Postma in zijn vakgebied rekening te houden met zulke verstorende gebeurtenissen. ,,In scenarioplanning gebruiken we zogeheten ‘zwarte zwanen’. Plotselinge gebeurtenissen die alle bestaande structuren omverwerpen.’’ Voor de coronapandemie heeft de lector vier scenario’s voor de toeristische sector uitgewerkt. In twee ervan is de crisis rond de jaarwisseling ten einde. Die behoeven naar alle waarschijnlijkheid een fikse bijstelling, lacht Postma. Scenario 3 is eigenlijk een survival of the fittest. Wie slaagt erin zich het beste aan te passen aan de veranderingen? Dit gaat gepaard met een stevige recessie van enkele jaren, een ‘ik-samenleving’ en een overheid die cruciale sectoren zal nationaliseren.

Scenario 4 leidt tot fundamentele veranderingen. ,,Daarbij gaan oude structuren echt veranderen. Neem reizen – als dat vanwege corona langdurig onmogelijk is, gaan we nieuwe vormen zien. Bijvoorbeeld in virtual reality.’’

Ook dit scenario belooft een diep economisch dal. ,,Een paar weken geleden waren de waarschuwingen niet van de lucht’’, aldus Postma. ,,Maar als je die niet waarneemt of ontkent, dan gaat het opeens razendsnel. In die fase zitten we nu.’’

In dit scenario is eigenlijk maar één zaak van belang: het exponentiële monster moet terug in zijn hok.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct