Het borstbeeld van Eise Eisinga bij de protestantse kerk d’Alde Wite in Dronryp.

Restauratie verpestte grafsteen van Eise Eisinga in Dronryp

Het borstbeeld van Eise Eisinga bij de protestantse kerk d’Alde Wite in Dronryp.

Bij de restauratie van de grafsteen van Eise Eisinga in 2011 in Dronryp zijn grote fouten gemaakt. Ook onderhoud bleef achterwege.

Vrijdag en zaterdag wordt in Franeker en Dronryp een internationaal symposium gehouden over het Planetarium en Eise Eisinga. Mooi, al die aandacht voor het zonnestelsel dat Eisinga in zijn woonkamer bouwde, maar de rest van het erfgoed van Eisinga wordt verwaarloosd, stelt amateur-wiskundige en -historicus Albert Breeuwsma uit Sneek. 

Het meest schrijnende voorbeeld daarvan is volgens Breeuwsma de steen van het graf waar Eisinga en zijn vader Jelte begraven liggen. De grafsteen heeft de gemoederen altijd beziggehouden. Dat komt door de wiskundesom die Eise erop zette om de geboorte- en sterfdatum van zijn vader aan te geven. De exacte data staan er niet, het is aan de rekenaars om deze hersenkraker op te lossen. Dat heeft menigeen geprobeerd.

'De steen komt er weer uit te zien zoals hij moet zijn'

De steen werd in 2011 op initiatief van Dorpsbelang Dronryp opgeknapt voor 5000 euro. ,,Dat leek goed gebeurd te zijn’’, vertelt Adri Terlouw, die er destijds namens Dorpsbelang bij betrokken was. ,,We kregen als advies een steenhouwer te nemen die ook bij de restauratie van grafmonumenten in de Nieuwe Kerk van Delft betrokken was. Daar vertrouw je dan op, maar het is minder goed gebeurd dan wij dachten.’’

Historicus Arjen Dijkstra van de Rijksuniversiteit Groningen, die een biografie over Eisinga schrijft, is stelliger: ,,De steen is bij de restauratie verpest. Daar word je koud van.’’ Dijkstra zegt dat Breeuwsma degene is die daar de alarmbellen over liet rinkelen. Los van de fouten bij de restauratie vertoont de steen inmiddels alweer heftige slijtageverschijnselen.

,,Dat heeft onze aandacht’’, stelt Terlouw. Na de restauratie werd Dorpsbelang Dronryp verantwoordelijk voor het onderhoud. Dorpsbelang delegeerde dit naar de Wurkgroep Histoarysk Dronryp, waar Terlouw inmiddels deel van uitmaakt. ,,We zijn ermee bezig, de steen komt er weer uit te zien zoals hij moet zijn.’’

Nieuwe letters opgeplakt

Breeuwsma werd aanvankelijk geïntrigeerd door de rekensom op de grafzerk. De artikelen uit 2011 over de restauratie lieten hem niet los. Van het een kwam het ander. Hij speurde in historische boeken en archieven, zocht naar foto’s en vond een foto van een amateur uit 1955 waarop duidelijk te zien is hoe de steen er voor de restauratie uitzag. Tot zijn grote verbazing zag Breeuwsma dat van de tekst op de steen alle beginletters van een regel van hoofdletters naar kleine letters waren veranderd. Ook een woord als ‘gemultipliceert’ is hersteld naar ‘gemultipliceerd’, terwijl de ‘t’ correct was in de tijd van Eisinga. 

,,Bij de restauratie zijn de letters eraf gehaald en er zijn gewoon nieuwe opgeplakt’’, zegt Dijkstra. Hij vindt dat Breeuwsma een belangrijk punt aansnijdt als het om historisch erfgoed gaat. Vooral met grafstenen gaat het vaak mis. Ze zijn meestal privé-eigendom. Als de familie uitsterft, blijft onderhoud achterwege. 

'De steen is bij de restauratie verpest, daar word je koud van'

Ook op ander gebied gaat het mis, merkt hij nu hij met de biografie van Eisinga bezig is. ,,Ik was op zoek naar bepaalde brieven, waarvan bekend is dat ze bestaan, maar die waren gewoon zoek. Ze zijn inmiddels weer opgedoken. Het wordt tijd dat we gaan nadenken hoe we alle historisch erfgoed veilig stellen.’’ Daarbij ziet Dijkstra een rol weggelegd voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Een van de laatste nazaten van Eisinga ligt in Franeker begraven, maar ook die steen is totaal verwaarloosd, ontdekte Breeuwsma.

Sterfdatum vader Eise Eisinga

Verder brak hij zich het hoofd over de wiskundesom, waarvan door de meeste rekenaars beweerd wordt dat er voor de vader van Eise het sterfjaar 1784 uitkomt. ,,Maar astronomen rekenen met voltooide jaren. Een jaar wordt pas geteld als het geheel verlopen is. Je komt wel uit op 1784, maar dat was het voltooide jaar en daar komt de rest van de som dan bij. Dan komt je uit op 1785.’’ 

Onlangs ontdekte Breeuwsma dat dit klopt door een brief die hij vond. Een brief van Eise aan Jacobus Scheltema, die in 1818 een biografie over Eisinga schreef. Daarin schrijft Eise over zijn vader: ,,Vader in 1785 Overleden Zijndes, had in zijn Jeugdige Jaaren veel Lievhebberij om zo veel Zijn Fabriiksbeezigheden toe Lieten, yets te maken dat buiten gewoon was...’’

De veronderstelde doopdatum van de vader van Eise, 2 januari 1716, klopt niet, aldus Breeuwsma omdat dat een donderdag was. Ook hiervoor vond hij bewijs.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct