FOTO RENS HOOYENGA

Regisseur Corina van Eijk over Aïda: 'Verdi weet alles'

FOTO RENS HOOYENGA

Aïda gaat over macht, maar ook over vaders en dochters. Daar wil regisseur Corina van Eijk van Opera Spanga het graag over hebben met componist Giuseppe Verdi.

Op het terrein van Opera Spanga is het een drukte van belang. Logisch: er doen zo’n 96 mensen mee aan Aïda , van wie 27 op het podium. Een flink deel daarvan is gehuisvest in een van de tientallen caravans. In de lunchpauze wordt er gekookt, en lekker ook. Een soort chili met witte bonen, guacamole, rijst en zachte tortilla’s vormt de bodem voor een conversatie met Corina van Eijk, al zo’n 29 jaar de drijvende kracht achter Opera Spanga.

,,Als ik hier de boel niet op orde heb, en ik let niet goed op, is het hier ook binnen de kortste keren een klerezooi”, zegt ze over dit 96-koppige monster. ,,Daar word ik soms ook een beetje moe van. Als ik ooit zou willen stoppen met Spanga, is het daarom. Ja, ik heb er 29 jaar over kunnen doen, maar dan moet ik nog af en toe de schellen van mijn ogen halen.” Het is natuurlijk een soort community art- project, met zo veel mensen op de creditlijst. ,,Heel erg heel, heel erg. Zowel hier als op Malta. Heel erg mienskip .”

Malta, ja. Wat het er niet simpeler op maakt: voor deze versie van Verdi’s Aïda werkt Van Eijk samen met ,,ontzettend veel studenten” van mbo-opleiding D’Drive in Leeuwarden en van het Malta College of Arts, Science and Technology (MCAST), verwikkeld in een samenwerkingstraject met D-Drive. Daar maakten ze draaiboeken en storyboards op basis van haar oorspronkelijke scripts. ,,Daar zijn heel goede ideeën uit voortgekomen”, zegt ze. Ook de decors zijn voor een groot deel op Malta ontworpen, net als de filmbeelden die in de voorstelling een prominente plek innemen.

Valletta 2018

Aïda wordt ook op Malta opgevoerd. Zowel Leeuwarden als de Maltese hoofdstad Valletta zijn dit jaar immers Culturele Hoofdstad van Europa. Dat gaat gewoon door, ondanks de vertroebelde relatie tussen Leeuwarden en Valletta na de moord op journaliste Daphne Caruana Galizia en de schampere reactie daarop van Jason Micallef, voorman van Valletta 2018. Daarover later meer.

In 2001 deed Van Eijk Aïda in Spanga ook al. Wat zijn de verschillen in de opera èn in de tijdgeest, waarop zoiets uiteraard altijd reflecteert? ,,De wereld is alleen maar harder geworden. Dus is het nog relevanter, wat Verdi heeft gemaakt. Er wordt gewoon gezongen: morte allo stranier , dood aan de vreemdelingen!” Ja, Verdi is heel politiek, en daar kun je dik anderhalve eeuw na de première nog steeds mee uit de voeten. Beter dan ooit, wellicht.

,,Natuurlijk vond Verdi dat zelf niet. Het zijn de priesters die dat zingen, de religieuzen. Niks veranderd!” Hogepriester Ramfis bepaalt, door een tikje op het hoofd, welke van de krijgsgevangenen uit verre landen gedood moet worden. Het volk, dat eerder nog tegen zulk soort wreedheden protesteerde, draait het hoofd weg. ,,Dat soort dingen, daar zit het vol van. Het zit er dus in, ik haal er niet iets uit wat er niet is.”

De titelheldin en koningsdochter Amneris zijn allebei verliefd op veldheer Radames. Dat conflict, ,,die tegenstelling en dat leed, dat heb ik veel scherper gemaakt dan toen. Dat is een verschil. De hogepriester had toen, in 2001, ook al overal controlecamera’s hangen. Dat privacy-vraagstuk, dat is ook alleen maar erger geworden.”

Opera, kitsch of engagement? Van Eijk moet een lezing houden over dat onderwerp bij Tresoar (het Fries Historisch en Letterkundig Centrum) in Leeuwarden (gisteren inmiddels), en dat leek haar een mooi onderwerp. Bij Verdi lijkt het antwoord op die vraag wel duidelijk, met zijn uitgesproken politieke engagement. ,,Ja, dat denk jij, maar heel veel mensen hebben bij opera het clichébeeld: dat gaat toch over liefde, en dan zingen ze een half uur over hetzelfde. Dat is natuurlijk ook wel een beetje zo. Ja, je kunt je engagement ook bereiken door middel van kitsch.”

Een absoluut genie

Aïda wordt aangekondigd als het sluitstuk van Van Eijks Verdi-trilogie (na Macbeth en La Traviata , ,,maar voor hetzelfde geld doe ik over twee jaar weer een Verdi.” Giuseppe Verdi (1813-1901) is de man, wat haar betreft. En niet eens alleen vanwege dat engagement van hem. ,,Zijn teksten passen zo goed op de muziek, zo verschrikkelijk goed. Bij veel componisten vraag je je af hoe het zit, maar bij hem snap je het gewoon.”

Een absoluut genie en een sympathieke man, zo ziet Van Eijk haar Verdi. ,,Hij weet alles.” Maar stel dat ze hem nog eens iets zou kunnen vragen, over Aïda of over iets anders – wat dan? ,,Hmmm... Hij schrijft altijd over vaders en dochters. In Aïda heb je zelfs twee van elk. Daar zou ik het wel eens met hem over willen hebben. Hij had zelf geen kinderen hè, die zijn heel jong overleden. En toch weet hij alles over vaders en dochters. Alles. Waar komt die fascinatie vandaan?”

Zelf weet ze niets over vaders en dochters – ze verloor haar vader toen ze heel jong was: ze was toen 11. ,,Wie weet dat daar mijn fascinatie voor Verdi vandaan komt.” Een virus, een antibioticum, een allergische reactie ,,en toen ging hij dood. Dat was noodlottig, voor mij en mijn broer maar met name voor mijn moeder. Maar die heeft het daarna echt heel goed gedaan, hoor.”

Van Eijk kreeg er nog eens een flinke klap van toen ze 18 was. Ze zat in de eerste klas van de toneelschool, de druk was hoog want van de vijftig studenten konden er maar tien door – en bam. ,,Dat heb ik kort en snel opgelost. Een docent zei tegen me: ‘Ga jij maar eens naar het park, onder een boom zitten, schrijf alles op wat je denkt en kom dan maar terug’. Dat werkte. Een geweldige docent.”

'Ik vind dat juist heel leuk, dat super-politiek-incorrecte'

Ze stak het nodige van hem op. ,,Van hem moest ik aan de kant zitten en kijken. We waren met zijn zessen, vier moesten spelen, een improvisatie-opdracht van anderhalf uur, en de andere twee moesten kijken. Alles observeren wat de anderen deden. Elke linksaf-rechtsaf. Emoties, alles. Kijken, schrijven, verbanden leggen.” Dat is regie.

,,Zo heb ik echt geleerd om heel precies te regisseren. Wie wat met wie te maken heeft, on stage . Daarom zeg ik tegen die zangers: tegen wie heb je het? ‘Huh, tegen hem’, zeggen ze. Nou, zeg ik, kijk dan . Zangers zijn dat niet gewend.” Maar ze willen wel, hoor, als je hen erop wijst.” Regisseren is ook heel concreet werk. ,,Er worden deuren opengedaan, er wordt een doek om iemands schouders gelegd, de koorleden helpen ook mee. Dan moet je wel weten waar het fout kan gaan.”

Ze is heel praktisch, zegt ze, ,,ook in wat ik maak. Ik kies de opera uit, duik erin, en daar haal ik dingen uit. Ik plak er nooit dingen van buiten op. Je moet graven, graven, graven. Het zit in het stuk, dan is het aan mij om daar een vorm voor te vinden.” Dus hoe komt er een twitterende koning in het stuk terecht? ,,De hogepriester in Aïda wil alle krijgsgevangenen dood. De koning gaat daartegenin, die wil er nog over nadenken. Dus wat is die man dan? Die is misschien een beetje ijdel. En wie, welk staatshoofd is er nog meer heel ijdel en wat doet-ie de hele dag? Daarom laat ik hem twitteren. Dat komt dus wel uit het stuk zelf.”

Je moet de zaken tenslotte wel concreet maken, mensen moeten snappen waar het over gaat. ,,Heel concreet: ik wil gewoon een verhaal vertellen. Misschien is het wel gemakkelijker om dat niet te doen. Want hoe concreter je bent, hoe meer consequenties het heeft. Als je één ding helder maakt, moet je het volgende ding ook helder maken. Concretiseren dus, en dat kan met verdieping.”

Triomfmarsen

Ter verhoging van de feestvreugde liet Van Eijk vier nieuwe ‘triomfmarsen’ componeren, die bij wijze van voorprogramma op het terrein worden uitgevoerd. Geschreven door jonge of in ieder geval levende componisten, zodat je het er nog eens met hen over kunt hebben. Een van hen is Monique Krüs, die als sopraan meerdere malen in Spanga zong.

Krüs componeerde ook de tweede opera die Corina van Eijk in september op Malta opvoert, naast deze Aïda -productie: Corto Maltese , naar de stripheld van de Italiaanse tekenaar Hugo Pratt. Daar was al een libretto voor, ,,maar de eerste schrijver en regisseur hadden alle politieke incorrectheid eruit gehaald. Maar dat verhaal komt uit de jaren zestig en zeventig, ik herkende het uit de Pep die mijn broer las. Ik vind dat juist heel leuk, dat super-politiek-incorrecte. Dus dat hebben we er allemaal weer ingestopt.”

Opera op Malta: hoe politiek incorrect is dat? Ze slaat de ogen ten hemel, wil of liever: kan er niet te veel over kwijt. ,,In mijn ogen is het een schijndemocratie”, zegt ze. ,,Maar als het gaat om een boycot, denk ik: jullie kunnen me wat met die boycot, maar ik zit wel met tweehonderd studenten daar, en voor hen wil ik niet dat ’t niet doorgaat om dat politieke gekloot. En het is belangrijk dat zo’n verhaal ook daar getoond wordt.”

Aïda

Opera Spanga brengt Aïda - de opera uit 1871 van de Italiaanse componist Giuseppe Verdi - op 24, 26, 28, 31 juli, 2, 4, 7, 9, 11, 13 augustus in Spanga, in een halfopen tent op het terrein aan de Spangahoekweg 47.

Op 13 en 15 september op het Pjazza Teatru Rjal in Valletta, Malta. Meer informatie, ook over het randprogramma: www.operaspanga.nl

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct