Hoogleraar Caspar van den Berg (RUG) ziet dat de rijksoverheid te veel met zichzelf bezig is. Van dat ik-denken is de regio de dupe

Caspar van den Berg, hoogleraar bestuurskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Foto Phil Nijhuis

Caspar van den Berg, hoogleraar Bestuurskunde aan de Campus Fryslân van de RUG, ziet dat de rijksoverheid te veel met zichzelf bezig is. Het zit een goede samenwerking met decentrale overheden in de weg.

De samenwerking tussen het rijk en lagere overheden verloopt stroef, concluderen jullie. Waarin uit zich dat?

,,Wat het meest in het oog springt, is dat overheden geen duidelijke verwachtingen naar elkaar uitspreken. Dat leidt tot misverstanden en onbegrip en komt de samenwerking niet ten goede. Het rijk wil graag een gelijkwaardige partner voor decentrale overheden zijn, maar dat komt niet altijd uit de verf.’’

Hoe komt dat?

,,Bij de meeste samenwerkingen, zoals bij Regio Deals en infrastructurele projecten, betaalt het rijk een forse bijdrage. Ministeries willen graag regie houden over de miljoenen en stellen strikte verantwoordingseisen aan gemeenten en provincies. Dat verhoudt zich moeilijk met het idee van gelijkwaardig partnerschap.’’

Je kunt ook stellen: wie betaalt, bepaalt.

,,Gemeenten en provincies hebben weinig eigen mogelijkheden om belasting te heffen. Het Nederlandse stelsel is zo ingericht dat het rijk belasting int en het publieke geld eerlijk herverdeelt. Het is de taak van het rijk om alle regio’s in staat te stellen hun problemen goed aan te pakken. Dat kunnen ze niet alleen.’’

U schrijft in het ROB-rapport dat het decentrale overheden bij het rijk een gebrek aan ‘inzicht in en begrip voor’ regionale problemen voelen. Waar komt dat vandaan?

,,Op de ministeries ontbreekt het aan beleidskennis over regionale thema’s. Bij het aanpakken van problemen worden vaak Nederlandse cijfers en gemiddelden aangehaald, regionale uitsplitsing ontbreekt vaak. Maar Nederland is niet gemiddeld.’’

,,Ten tweede zie je dat de ideeën die in Den Haag bedacht en besloten worden, vaker passen op omstandigheden in grootstedelijke gebieden dan in dunbevolkte regio’s. Er is een risico dat ambtenaren op ministeries de wereld om zich heen zien als de norm voor heel Nederland, terwijl dat niet zo is.’’

Hippe termen in bestuurdersland zijn nu ‘integraal en gebiedsgericht’ werken. Het rijk vraagt van de regionale overheden om problemen in een bepaald gebied te bundelen en een op maat gesneden oplossing te formuleren. Overheden doen dat, maar het rijk kan er niet mee omgaan, schrijven jullie.

,,Het rijk wil van decentrale overheden integraal geformuleerde beleidsplannen zien. De regio’s kunnen steeds beter aan die vraag voldoen, maar waar zij tegenaan lopen is dat die integrale plannen in Den Haag vervolgens geen integraal antwoorden krijgen. Daar heerst nog veel verkokering tussen de ministeries. Departementen spreken niet meer één mond, zitten verschillend in de wedstrijd. Ondanks de goede wil, botst het daar in de ogen van de decentrale overheden.’’

Er heerst een hoge vorm van ik-denken in Den Haag, lees je in het advies.

,,Spelers op de Haagse vierkante kilometer zijn veel met zichzelf en met elkaar bezig. Dat zie je ook in de actuele discussie over de bestuurscultuur op het Binnenhof. Terwijl het rijk het steeds meer van de decentrale overheden moet hebben.’’

,,Men is in de beleidstorens bezig met het bedienen van bewindspersonen, het afvinken van punten uit het regeerakkoord en de beeldvorming in de media. Daarmee verdwijnt de relatie met decentrale overheden soms uit beeld.’’

Waar ligt de oplossing?

,,Wat ons betreft moet de relatie van rijk met de decentrale overheden beter doordacht worden. Wij hebben een model ontwikkeld die duidelijkheid moet verschaffen over wie waar verantwoordelijk voor is.’’

,,Daarnaast pleiten wij voor het aanwijzen van één minister per grote opgave. Dat moet helpen om de verkokering tegen te gaan. Zo’n ‘opgave-minister’ kan dan ondersteund worden door ambtenaren van verschillende departementen, die bij elkaar worden gezet. Daar is geen departementale herindeling voor nodig. Elke vier jaar organisaties overhoop gooien is wat ons betreft niet verstandig. Anders gaat de energie dáár in zitten.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Politiek