,,Soms gaat het er simpelweg om mensen zelfredzaam te maken, zodat ze het na een poosje zelf weer kunnen'', zegt cliëntondersteuner Nita de Jong (links), hier bij iemand thuis.

Reddingsboei voor worstelende burger: 'We laten ons niet sturen of remmen, we opereren echt onafhankelijk'

,,Soms gaat het er simpelweg om mensen zelfredzaam te maken, zodat ze het na een poosje zelf weer kunnen'', zegt cliëntondersteuner Nita de Jong (links), hier bij iemand thuis. FOTO NIELS DE VRIES

Overbelaste mantelzorgers, wanhopige ouders en eenzame ouderen: allemaal hebben ze recht op advies van een cliëntondersteuner, gratis. Het probleem is dat bijna niemand dit weet en mensen daardoor nodeloos in problemen komen.

Wie een indicatie krijgt voor langdurige zorg (WLZ) of maatschappelijke ondersteuning (WMO) kan zomaar verdwalen in een woud aan wet- en regelgeving. Maar ook zonder indicatie kan iedereen sinds vijf jaar een beroep doen op een onafhankelijke cliëntondersteuner; die denkt mee, kan vragen beantwoorden en gaat mee naar gesprekken met een zorgverlener.

,,Deze gratis voorziening is vastgelegd in de wet, maar niemand weet het en dat is heel frustrerend’’, zegt Nita de Jong uit IJsbrechtum van stichting Clionn Partisipaasje, een van de vier organisaties in Noord-Nederland die onafhankelijke cliënt-ondersteuning bieden: kortdurende steun bij het vinden van de juiste hulp of zorg.

Een landelijke campagne van zorgverzekeraars en gemeenten begin vorig jaar moest voor meer bekendheid zorgen. Die leverde echter nauwelijks wat op. De Jong: ,,Er is heel veel geld in gestoken, maar het is eigenlijk alleen bij een website gebleven. Het campagnemateriaal is in de la van ambtenaren blijven liggen.’’

Slechts twee van de achttien Friese gemeenten hebben op deze site ingevuld op welke cliëntondersteuningsorganisaties mensen rechtstreeks een beroep kunnen doen: De Fryske Marren en Heerenveen. De Jong: ,,In die andere zestien moeten hulpvragers dus met de gemeente bellen, terwijl het dus kan gaan om een klacht over diezelfde gemeente.’’

Zorgplicht

De Jong noemt als voorbeeld een gezin met een meervoudig gehandicapt kind dat geld nodig heeft voor aanpassingen in huis. ,,Een gemeente zegt vaak: ga maar verhuizen, en wijst het verzoek af. Maar ze heeft wel zorgplicht. Wij zijn er voor de individuele cliënt en proberen dan te bemiddelen.’’

Cliëntondersteuners worden betaald door gemeenten. ,,Maar we laten ons niet sturen of remmen, we opereren echt onafhankelijk.’’

Dat een gemeente een hulpaanvraag afwijst, is vaak geen onwil, stelt De Jong. ,,Ze moeten bezuinigen en zijn vaak op zoek naar de goedkoopste oplossing. Dat zie je nu ook bij de nieuwe buurtkamers in Leeuwarden waar vrijwilligers worden ingezet. Die kunnen tot op zekere hoogte best helpen, maar hebben er geen opleiding in gevolgd. Professionele cliëntondersteuners wel, zij weten de weg in de steeds veranderende wet- en regelgeving.’’

Probleem is ook dat een website alleen toegankelijk is voor digitaal vaardige inwoners. De Jong: ,,Ouderen zijn dat vaak niet. Bovendien zitten zij nu door corona veel thuis. Ook de maatschappelijk werkers van de gebiedsteams komen daar nu meestal niet om die reden. Cliëntondersteuners kunnen wel bij mensen thuis komen en zien dan meteen of er meer aan de hand is, bijvoorbeeld of er sprake is van eenzaamheid.’’

Daklozen

De doelgroep van de cliëntondersteuner is heel breed, en varieert van overbelaste mantelzorgers en eenzame ouderen tot (partners van) mensen met dementie en vastgelopen jongeren. ,,Maar we helpen ook daklozen bij de zoektocht naar een woning of mensen met psychische problemen.’’ Het gaat om iedereen die advies wil of een beetje hulp nodig heeft.

Daarvoor is lang niet altijd bemoeienis van professionals nodig. De Jong noemt het voorbeeld van een vrouw die zorgt voor haar partner met niet-aangeboren hersenletsel. ,,Ze had al haar eigen dingen, afspraken met vriendinnen, fietstochtjes, opgegeven. Maar hulp van haar kinderen wilde ze niet aannemen.’’ Een gesprek met de hele familie onder leiding van een cliëntondersteuner leerde dat ze toch wel heel graag steun wilde. ,,Dus dat hebben we geregeld; een zoon doet nu de financiën, een kleindochter lapt de ramen.’’

In dit geval werd de oplossing dus eenvoudig en dichtbij gevonden, precies wat de bedoeling was toen verschillende zorgtaken zes jaar geleden van het rijk werden overgeheveld naar gemeenten. De Jong: ,,De zorg moest dichter bij de mensen komen, maar in de praktijk zijn gemeenten alleen maar onbereikbaarder geworden. Gebiedsteams zijn vaak overbelast. De menselijke maat is soms zoek.’’

Zelfredzaam

En dus is het juist van belang dat gemeenten ervoor zorgen dat burgers gemakkelijk de weg weten te vinden naar de cliëntondersteuners, betoogt De Jong. Soms gaat het er simpelweg om mensen zelfredzaam te maken, zodat ze het na een poosje zelf weer kunnen.

,,Ik heb een vrouw begeleid die vanuit Amsterdam door het maatschappelijk werk naar Friesland was verplaatst. Ze was sociaal nogal onhandig en had ook nooit geleerd met geld om te gaan. Ze had al een batterij aan hulpverleners versleten en een groot wantrouwen jegens de overheid ontwikkeld.’’ De Jong ging eens in de anderhalve week bij haar langs en leerde haar stapje voor stapje zelfredzaam en weerbaar te maken. ,,En nu is ze helemaal happy en doet ze alles zelf. Daar doen wij het voor.’’

De ondersteuner roept mensen op om vooral niet te wachten met het vragen van hulp. ,,Dat zien we nu gebeuren, vanwege corona. Maar daardoor kunnen problemen juist verergeren.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct