Reconstructie: de val van De Sionsberg

FOTO MARCEL VAN KAMMEN

In januari 2016 publiceerde de Leeuwarder Courant, na onder meer gesprekken met ruim twintig nauw betrokkenen, deze reconstructie over de laatste maanden van De Sionsberg in Dokkum.

Februari 2014: ‘Give it a try’

Een vrolijke drukte bij De Sionsberg. Honderden Dokkumers zijn op hun vrije zaterdag naar het ziekenhuis gekomen. Op de gevels zien ze tientallen versierde poppen, gemaakt door basisscholen uit de stad. Warme chocomel verdrijft de kou.

Kinderen in witte doktersjassen vormen een cirkel rond het podium bij de ingang. Een man met een roze stropdas loopt naar de microfoon. Ziekenhuisdirecteur Jelle Nutma bedankt iedereen die zich met de verbouwing heeft bemoeid. In vier maanden hebben ze hier met zijn allen toch maar een efficiënter ziekenhuis neergezet.

De Sionsberg moet op de kleintjes letten. De laatste reorganisatie is net een paar weken achter de rug. Om de zorg betaalbaar te houden is het ziekenhuis ‘compacter' gemaakt. Ongebruikte ruimte kost geld. Door de verbouwing zijn de poliklinieken bij elkaar gezet. Zo kunnen specialisten sneller ‘pendelen' bij spreekuren en meer patiënten behandelen. Kamers staan minder vaak leeg.

Volgend jaar, in 2015, zal er geen verlies meer worden gedraaid. Actiegroep Red de Sionsberg heeft een paar dagen eerder zelfs besloten niet meer te demonstreren. De Sionsberg is dan wel afgeslankt, maar het ziekenhuis bestaat nog. Daar gaat het om.

Burgemeester Marga Waanders van Dongeradeel is blij met ‘haar' streekziekenhuis, het kleinste van het land, maar een van de grootste werkgevers in de gemeente. Daarom roept Waanders de aanwezige bewoners op om toch voor De Sionsberg te blijven kiezen. De stijgende lijn ,,kan niet alleen aan de mensen van het ziekenhuis worden overgelaten''.

Dan drukt ze samen met Jelle Nutma en twee schoolkinderen op een grote knop: de nieuwbouw is geopend. Er is dans; slingers schieten de lucht in. Boven alles, aan de gevel, hangt het vertrouwde spandoek met het motto van het ziekenhuis: ‘Met elkaar zorgen we ervoor'.

Wegblijvende patiënten zijn al lang een probleem in Dokkum. Al vanaf het moment dat er in 2011 gedoe ontstaat tussen de artsen van interne geneeskunde en cardiologie. De Inspectie voor de Gezondheidszorg plaatst het ziekenhuis onder verscherpt toezicht, waarna de directie de afdeling cardiologie sluit. Maar ruzie tussen medisch specialisten blijkt niet de enige horde: ook de kas is leeg.

Dankzij een fusie met het Drachtster ziekenhuis Nij Smellinghe, dat Dokkum meteen 8 miljoen euro leent, ontloopt De Sionsberg in 2012 op het nippertje een faillissement.

Het ziekenhuisbestuur en de raad van toezicht willen dat de broekriem wordt aangehaald. Daarom raken in twee saneringsrondes bijna 200 medewerkers hun baan kwijt en worden de 130 bedden teruggebracht naar 52. De spoedeisende hulp verdwijnt, en na veel rumoer en protest onder de bevolking ook de afdeling verloskunde.

Veel bewoners van Noordoost-Friesland kiezen al sinds 2011 voor de ziekenhuizen in Leeuwarden en Drachten. Het valt niet mee iedereen duidelijk te maken dat de zorg bij De Sionsberg veilig en in orde is. En door de sluiting van afdelingen indertijd heeft het ziekenhuis miljoenen minder omzet.

En toch. ,,Give it a try'', denkt Diana Monissen als ze in februari het verbouwde ziekenhuis bezoekt. Dit kan wel eens gaan werken. De bestuurder van De Friesland Zorgverzekeraar spreekt met verpleegkundigen en specialisten. Ze vindt de vernieuwde hulp aan patiënten een uitkomst. De artsen zijn goed op weg, hier kan iets moois uit groeien.

loading

De viering van de verbouwing van De Sionsberg op 1 februari 2014.   FOTO MARCEL VAN KAMMEN

Maart 2014: Winst wordt verlies

Op zijn kamer in Nij Smellinghe maakt bestuurder Peter Littooij zich grote zorgen. Sinds 2012 is hij niet alleen de baas over het Drachtster ziekenhuis, maar ook over De Sionsberg. Het moest wel, die reorganisatie in Dokkum. Maar nog steeds zijn ze niet uit de gevarenzone. Patiënten blijven weg; op de afdeling kindergeneeskunde zien ze soms maar één kind per dag.

Uit nieuwe cijfers blijkt dat De Sionsberg nog niet de helft levert van alle zorg die mensen in Noordoost-Friesland gebruiken. Vooral voor verpleging en operaties zoeken bewoners hun heil vaak bij het MCL in Leeuwarden. Terwijl ze daarvoor ook in Dokkum terecht kunnen. Het kost De Sionsberg 4 miljoen euro per jaar.

Littooij praat met het MCL. Het ziekenhuis wil patiënten wel terugverwijzen naar Dokkum. In ruil daarvoor probeert Nij Smellinghe om zorg die ‘weglekt' naar ziekenhuizen in Groningen of Drenthe voor Friesland te behouden en naar het MCL te dirigeren. Er is overleg met De Friesland Zorgverzekeraar: of die niet wat meer zorg in Dokkum wil inkopen. Maar de zorgverzekeraar kan en wil de patiënten niet zo sturen.

De specialisten denken mee. Littooij hoopt dat ze beseffen wat er op het spel staat. Het zou schelen als alle medici in Drachten en Dokkum goed met elkaar konden opschieten. Hij is er al een jaar mee in de weer, en het wordt maar niet beter. Irritaties, cultuurverschillen en miscommunicatie vertragen het samensmelten van beide medische teams. En dat is een groot probleem, want een geïntegreerde medische staf is een belangrijke voorwaarde om de fusie te laten slagen.

De specialisten in Drachten moeten voor hun gevoel een stap terug doen. De Sionsberg is klein, er zijn te weinig patiënten. Ze verdienen er minder, omdat ze minder omzet kunnen maken. In Nij Smellinghe zullen ze het vast ook merken in hun inkomen, zodra de fusie volledig is doorgevoerd.

Er is meer. Sommige specialisten willen niet in Dokkum werken omdat het te ver is. En bij sommige artsen in Drachten bestaan twijfels over de kwaliteit van hun Sionsbergcollega's. Vooral tussen de cardiologen botert het niet. Het is geen geheim dat de artsen in Drachten niet zitten te wachten op de heropening van de verpleegafdeling cardiologie in Dokkum. Toch moet het, want die afdeling levert jaarlijks misschien wel duizend extra patiënten op.

Halverwege maart krijgt Littooij een nieuwe tegenslag. De grote reorganisatie heeft De Sionsberg niet financieel gezond gemaakt. Bij het opmaken van de jaarrekening is boven water gekomen dat de begroting over 2013 veel te optimistisch was.

De kiem voor die vergissing blijkt al in januari 2012 te liggen, toen de samenwerking tussen Drachten en Dokkum door zijn voorgangers werd voorbereid. De boekhouders van Nij Smellinghe moesten in korte tijd een nieuwe begroting voor De Sionsberg maken. Maar omdat ze de bedrijfsvoering van het ziekenhuis nog niet goed kenden, maakten ze onrealistische inschattingen. En daar is sindsdien door iedereen op voortgeborduurd, zonder tussentijds nog eens goed naar die cijfers te kijken.

De treurige conclusie doemt op: in 2014 zal het ziekenhuis geen 1,6 miljoen euro winst maken, maar 1,2 miljoen verlies. Veel minder verlies dan in vorige jaren, maar het betekent wel dat De Sionsberg zo niet kan voortbestaan.

De accountants van KPMG weten dat ook. Daarom willen ze de jaarrekening over 2012 van de holding van De Sionsberg nog altijd niet goedkeuren. Vanwege de financiële nood kreeg het ziekenhuis vorig jaar al zes maanden extra voor het indienen van de cijfers. Maar KPMG twijfelt nog steeds. Het bureau wil stevige garanties.

Er is geld nodig, en snel. De banken houden hun portemonnee al sinds begin 2012 potdicht. Nij Smellinghe misschien? De boekhoudingen zijn officieel nog steeds gescheiden.

Vorig jaar heeft het Drachtster ziekenhuis nog 10,8 miljoen aan De Sionsberg geleend. Daarmee kon Littooij de verbouwing en de reorganisatiekosten betalen.

Beide ziekenhuizen delen sinds 2012 niet alleen dezelfde topman, maar ook dezelfde raad van toezicht. Die besluit op 19 maart dat Nij Smellinghe garant zal staan voor de financiële behoeftes in Dokkum.

loading  

Sionsberg-directeur Jelle Nutma (links) en bestuursvoorzitter Peter Littooij. FOTO ARCHIEF LC

April 2014: Adieu 24 uurs-ziekenhuis

De Sionsberg kampt met een nieuwe werkelijkheid. In plaats van winst toch weer verlies. Dat heeft gevolgen voor het ziekenhuis dat Littooij voor ogen staat: eentje dat 24 uur per dag open is en acute zorg biedt. De verbouwing heeft er niet voor gezorgd dat patiënten terugkeren. Hij moet zijn plan voor een 24-uursziekenhuis laten varen.

Zolang niet duidelijk is welke kant De Sionsberg op moet, heeft het weinig zin om verder aan de fusie met Nij Smellinghe te werken. Het overleg met de medische staven over de fusie wordt stilgezet.

Op 25 april, nog geen drie maanden na de herbouw van De Sionsberg, vertelt Littooij de medische staf in Dokkum dat hij wil stoppen met 24-uurszorg. Het ziekenhuis moet een plek worden waar je alleen overdag wordt behandeld of opgenomen, maar wel met een uitgebreide polikliniek met eigen specialisten.

De Dokkumer dokters zijn er niet blij mee. Martijn Möllers, hoofd van de medische staf van De Sionsberg, heeft naar een alternatief gezocht om het ziekenhuis boven water te houden. Hij heeft gesprekken gevoerd met een private investeerder. Die heeft een kansrijk toekomstscenario met 24-uurszorg doorgerekend. Littooij weet dat allemaal toch? Is dat dan voor niets geweest?

Feit is dat De Sionsberg als 24-uursziekenhuis 2 miljoen euro meer omzet verwacht binnen te halen dan als dagziekenhuis. Maar Littooij vindt het alternatieve plan te mager. Na de laatste cijfers ziet hij geen andere uitweg meer. De kosten moeten omlaag. Een volledig ziekenhuis kan niet meer uit.

Dat heeft mogelijk ook gevolgen voor Nij Smellinghe. Het ziekenhuis is altijd kerngezond geweest. Er was in 2012 genoeg geld om De Sionsberg te redden met een fusie. Maar niet zonder eigenbelang. Ook Nij Smellinghe kan alleen bestaan als er voldoende patiënten zijn. Als artsen een bepaalde operatie niet vaak genoeg uitoefenen, komt de kwaliteit van de zorg in gevaar. Dan wil de verzekeraar de kosten niet meer vergoeden. Drachten heeft Dokkum dus nodig.

Möllers wordt door Littooij gevraagd om mee te werken aan het plan voor een dagziekenhuis met polikliniek. Hij weigert. Niet zolang andere alternatieven zonder bestudering en zonder uitleg terzijde worden geschoven. Möllers heeft er genoeg van en treedt af als stafvoorzitter.

loading

Een open dag in De Sionsberg. FOTO ARCHIEF LC

Mei 2014: Geen vakantiegeld

Wie is de baas in De Sionsberg? Nederlandse ziekenhuizen moeten afspraken maken met zorgverzekeraars. Die betalen de facturen van patiënten uit, of schieten grote sommen geld voor zolang de operaties nog niet zijn uitgevoerd. Zo kan het ziekenhuis blijven draaien.

In deze provincie zijn veel mensen aangesloten bij De Friesland Zorgverzekeraar. Die heeft rond Dokkum zelfs een marktaandeel van 68 procent. Een unieke situatie in Nederland. De Sionsberg heeft dus veel baat bij een goede verhouding met De Friesland, de belangrijkste financier.

Al een paar jaar werkt de verzekeraar met lokale ziekenhuizen aan het project Friesland Voorop. Om kwalitatief goede zorg op langere termijn betaalbaar te houden, moeten volgens dat plan medisch specialisten zich concentreren in grote ziekenhuizen. Als het aan De Friesland ligt zeker niet in een krimpregio, zoals bij De Sionsberg.

Bestuurder Diana Monissen van De Friesland ziet in Dokkum liever een ‘anderhalvelijnscentrum', iets tussen een huisartsenpost en een eenvoudig hospitaal in. Dokters werken er samen met specialisten van andere ziekenhuizen, maar complexe operaties of opnames vinden elders in een groter ziekenhuis plaats.

Het lot van De Sionsberg houdt haar bezig. Ze heeft ervaren dat sommige Dokkumers haar bloed wel kunnen drinken. Als baas van De Friesland wordt ze gezien als kwade genius die de zorg van het ziekenhuis zo snel mogelijk wil afslanken. In de discussie rond de sluiting van de afdeling verloskunde is ze zelfs met de dood bedreigd.

Ze heeft geen hekel aan het ziekenhuis. Maar het verzorgingsgebied van de Sionsberg lijkt simpelweg te klein voor specialistische zorg. Onderzoek wijst uit: de bevolking in Noordoost-Friesland vergrijst, de behoefte aan zorg verandert. Monissen vindt dat het ziekenhuis daar te weinig op inspeelt. Alsof ze in Dokkum de toekomst niet willen zien.

Peter Littooij heeft nu geen tijd voor de toekomst. De Sionsberg heeft acute geldproblemen. Mei is een dure maand, hij moet het vakantiegeld uitbetalen. Maar dat lukt niet. Als er niet heel snel nieuwe financiering komt, gaat het ziekenhuis per direct failliet. Nog voordat de 24-uurszorg is weggestreept.

Op 8 mei belt de ziekenhuisbestuurder met de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) om uit te leggen hoe ernstig de situatie is. De inspecteur geeft instructies. Littooij moet ook het ministerie van Volksgezondheid inlichten en uitleggen hoe de patiënten ná het bankroet goede zorg blijven ontvangen. Een faillissement is niet niks. De minister en de toezichthouders willen van elke stap op de hoogte blijven.

Littooij gaat hard aan de slag. De banken geven geen krediet. Kan Nij Smellinghe niet een bedrag ‘doorlenen' aan Dokkum? Hij overlegt met de raad van toezicht. Ook De Friesland vraagt hij om financiële hulp.

Vier dagen later is zijn draaiboek klaar voor een eventueel faillissement en hoe het daarna verder moet. In het plan staat dat het ziekenhuis binnen zes weken geheel zal sluiten. Dat de medische dossiers bij Nij Smellinghe worden ondergebracht. Dat MCL en Nij Smellinghe de meeste patiënten kunnen overnemen. Dat de medewerkers op een vrijdag vernemen dat ze hun baan verliezen.

De Sionsberg-bv heeft een zusje. Dat is een vennootschap met acht verpleeg- en verzorgingstehuizen. Die bv en het ziekenhuis vormen samen sinds 2007 de Zorggroep Pasana. Met de verpleeghuis-bv gaat het financieel wel goed. Zo goed zelfs dat de winst uit de ouderenzorg-bv al jarenlang wordt gebruikt om de tekorten bij het ziekenhuis aan te zuiveren.

Dit is mogelijk omdat beide onderdelen financieel geheel vervlochten zijn. De Sionsberg en de verpleeghuizen delen hetzelfde huishoudboekje. Uit elkaar halen kan misschien wel, maar wat blijft er dan van het ziekenhuis over?

Adviseurs van KMPG hebben dit in 2011 al eens onderzocht. De conclusie: zelfstandig, dus zonder de ouderenzorg, gaat De Sionsberg meteen failliet. Banken zouden direct hun leningen bij het noodlijdende ziekenhuis opeisen.

Als de verpleegzorg valt, valt dus ook De Sionsberg. Maar geldt dat andersom ook? Littooij laat het uitzoeken. Juristen verwachten niet dat de ouderenzorg in een eventueel faillissement wordt meegezogen.

Uiteindelijkblijkt er helemaal geen draaiboek nodig. De raad van toezicht van Nij Smellinghe geeft Littooij groen licht voor zijn reddingsplan. Het Drachtster ziekenhuis schiet de ene helft van het tekort voor, verzekeraar De Friesland de andere helft. Voorwaarde is dat De Friesland mag meedenken over een nieuw, levensvatbaar model voor het ziekenhuis.

Juni 2014: De bestuurder is moe

De zon schijnt als Jelle Nutma op 6 juni de sportdag van de leerlingen van het Dockinga College in Dokkum opent. De kinderen hebben zich door ouders en buren laten sponsoren. Een paar maanden eerder hebben ze lege flessen ingezameld en verkochten ze broodjes in de schoolkantine.

De totale opbrengst gaat naar een door de leerlingen gekozen doel: De Sionsberg. Van de ingezamelde 2500 euro maken de kinderen nieuwe wachttafels en bloembakken voor in de ziekenhuisentree.

Het is niet genoeg om Nutma uit de problemen te helpen. Drie dagen eerder heeft hij een nieuw bedrijfsplan voor De Sionsberg afgerond. Het ziekenhuis zal niet meer 24 uur per dag open zijn, zoals nu. De acute spoedhulp verdwijnt. Wel blijven de poliklinieken in Dokkum, mét medisch specialisten. Daar neemt het aantal patiënten namelijk weer toe.

Eind juni geeft Brenda van Haarst, directeur zorg bij De Friesland, een reactie op Nutma's plan. Ze vindt het niet voldoende. Het nieuwe model lijkt te veel op de ‘oude' Sionsberg. De samenwerking tussen de specialisten in Drachten en Dokkum is een risico, want tot nu toe verloopt die niet vlekkeloos.

Maar vooral het aanhouden van die specialisten in Dokkum juicht ze niet toe. Op lange termijn staat niet vast dat in Noordoost-Friesland, ook gezien de krimp, veel behoefte blijft bestaan aan dit soort zorg.

Nee, de regio rond Dokkum biedt juist ,,een uitgelezen kans'' om de zorg anders te organiseren. Om initiatieven te nemen die elders in Nederland maar halfslachtig worden aangepakt. Meer taken aan de huisartsen geven, zoals simpele chirurgische ingrepen bijvoorbeeld. Patiënten korter opnemen. Niet de dure specialist, maar de huisarts zou in De Sionsberg centraal moeten staan.

Het is 27 juni als Nutma die reactie ontvangt. Zijn baas, Peter Littooij, zal zich er niet veel meer mee bemoeien. Een headhunter heeft hem benaderd voor de functie van bestuurder van het Martini Ziekenhuis in Groningen.

Littooij is moe.

In zijn eentje vormt hij de raad van bestuur van twee ziekenhuizen, waarvan eentje op omvallen staat. Hij maakt lange dagen, waar zijn gezondheid onder begint te lijden. Ziekenhuizen hebben maar zelden een eenkoppige directie. Hij heeft het meer dan eens aangekaart bij de toezichthouders van Nij Smellinghe. Dat hij graag eens wilde sparren met een collega-bestuurslid. Het zat er niet in.

En dus hapt Littooij toe. De benoeming in Groningen is razendsnel geregeld. De nog altijd niet geëffectueerde fusie tussen Drachten en Dokkum, waarover hij pas te horen kreeg toen hij begin 2012 zijn sollicitatiegesprekken voerde, maakt Littooij niet meer mee.

loading

FOTO ARCHIEF LC

Juli 2014: ‘Geen zorgen’

Het wordt stil rond de Sionsberg. Medewerkers krijgen weinig te horen over de plannen met het ziekenhuis. Cardioloog Jan Leendert Brouwer, de nieuwe voorzitter van de medische staf, heeft met andere specialisten een eigen businessplan voor Dokkum gemaakt – en bekostigd. De raad van toezicht kreeg het al weken geleden, maar voorzitter Tiny Derks reageert maar niet.

De ondernemingsraad in Dokkum raakt geïrriteerd. Vergaderingen gaan vooral over de lastige voortgang van de fusie. Over de moeilijke samenwerking. Maar hoe zit het met het geld? Als voorzitter Siemie Kazemier er bij de raad van toezicht naar vraagt, krijgt ze te horen dat ze zich geen zorgen hoeft te maken.

Ondertussen belt Derks met Norbert Hoefsmit, die op dat moment vakantie viert in Italië. Hoefsmit heeft in meerdere ziekenhuizen als interim-manager gewerkt. In 2008 werd hij ingevlogen bij de IJsselmeerziekenhuizen in Emmeloord en Lelystad. Daar was het crisis, nadat de Inspectie meerdere operatiekamers had gesloten omdat ze niet hygiënisch waren. Hij wist een dreigend faillissement af te wenden en verkocht het hospitaal aan MC Klinieken, het bedrijf van zorgondernemer Loek Winter.

Derks vraagt of ze niet eens kunnen praten.

Dat kan: Hoefsmit heeft de handen vrij.

Augustus 2014: De Sionsberg moet dicht

Norbert Hoefsmit kent de verhalen over De Sionsberg. De beoogd interim-manager weet dat het ziekenhuis al jaren gevaar loopt. En de medische staven van Drachten en Dokkum zijn in twee jaar niet naar elkaar toe gegroeid, vertelt voorzitter Tiny Derks van de raad van toezicht hem in het Van der Valk-hotel in Drachten, waar ze elkaar voor het eerst ontmoeten.

Derks wil dat de fusie doorgaat. Wat hem betreft smelten Nij Smellinghe en De Sionsberg helemaal samen, ook financieel. Maar Hoefsmit wil een vrije rol en geen kaders waarbinnen hij besluiten moet nemen. Die ruimte krijgt hij.

Hoefsmit laat zich op 19 augustus in één keer door alle partijen binnen de twee ziekenhuizen informeren. Hij praat met het management. De medische staven. De ondernemingsraden. Aan het eind van de dag weet hij voldoende. Hij neemt voor zichzelf een besluit dat al veel te lang is uitgesteld. De Sionsberg moet dicht.

Het is al bij het begin van de fusie in 2012 niet goed aangepakt, vindt hij. De Sionsberg had toen al een miljoenenschuld. Toen al stroomde de winst uit de ouderenzorg meteen in het ziekenhuis. Nij Smellinghe en de raad van toezicht hadden die risico's beter moeten beoordelen.

Zijn voorgangers hadden meteen afscheid moeten nemen van een volledig uitgerust ziekenhuis in Dokkum. Neem nou Oranjeoord in Harlingen. Dat ziekenhuis werd na de overname door MCL gesloten, maar is nu een florerende polikliniek. Zo'n ‘Harlinger model' had tussen Drachten en Dokkum vast ook gewerkt.

Nij Smellinghe heeft nu al bijna 15 miljoen euro in De Sionsberg gestopt. Het is aantrekkelijker om telkens een tekort aan te vullen dan een ziekenhuis failliet te verklaren. Daarmee maak je je niet populair in de regio. Maar De Sionsberg krijgt te weinig patiënten. Het kan gewoon niet uit.

Hoefsmit zal zijn aandacht eerst richten op de ouderenzorg van Zorggroep Pasana. Die doet het goed. Hij wil snel een nieuwe eigenaar. Zo kan hij voorkomen dat de ouderenzorg in een faillissement van De Sionsberg wordt meegesleurd.

September 2014: Verloren miljoenen

De adviseurs van KPMG beginnen met hun onderzoek naar de toekomstscenario's van De Sionsberg. Dat hadden de in juni vertrokken bestuurder Peter Littooij en De Friesland in mei immers samen afgesproken. De zorgverzekeraar en Nij Smellinghe zullen nu nog niet onderhandelen over de inkoop van medische zorg in Dokkum voor 2015. Niet voordat het KPMG-onderzoek klaar is.

Eigenlijk zijn er twee opties. Een ‘anderhalvelijnscentrum' zonder eigen specialisten – het idee dat De Friesland heeft ingebracht – of een dagcentrum met poliklinieken, wat Nij Smellinghe graag wil. De vraag is wel hoe het dan moet met de huidige De Sionsberg. Langzaam vanuit de bestaande situatie veranderen naar een nieuwe vorm van zorg? Of de boel sluiten, iedereen ontslaan en helemaal schuldenvrij opnieuw beginnen? Hoefsmit laat het vastgoed en de inventarissen van de Pasanagebouwen taxeren, zodat alvast bekend is wat ze opleveren bij verkoop.

De Sionsberg-cardioloog Jan Leendert Brouwer heeft het toekomstplan nog dat de specialisten een paar maanden eerder hebben opgesteld. Hij legt het aan Hoefsmit voor, die op 15 september officieel aan zijn nieuwe baan begint. In dit scenario kan De Sionsberg blijven bestaan. Zouden hij en De Friesland dit plan niet willen meenemen in hun onderzoek? De bestuurder bekijkt het plan. Hoefsmit vindt de onderbouwing onvoldoende. Nee, ze zullen het niet aan KPMG voorleggen.

De raad van toezicht ging er rond de zomer vanuit dat een bankroet van De Sionsberg niet nodig was. En nog steeds heerst er binnen de ploeg van Tiny Derks verdeeldheid. Bij een faillissement gaan al die miljoenen verloren die Nij Smellinghe in het Dokkumer ziekenhuis heeft geïnvesteerd.

Red de Sionsberg roert zich weer. De actiegroep had bij de opening van de nieuwbouw beloofd zich een tijdje koest te houden, om De Sionsberg zich in alle rust te laten herstellen. Maar de actievoerders horen onheilspellende geluiden, en roepen op 30 september klanten van De Friesland op om over te stappen naar DSW. Met hulp van de Schiedamse zorgverzekeraar kan het ziekenhuis misschien open blijven.

loading  

Een demonstratie in Dokkum voor het behoud van De Sionsberg voor de regio. FOTO ARCHIEF LC

Oktober 2014: Een voorgekookt bankroet?

Hoefsmit heeft een partij gevonden die mogelijk interesse heeft in overname van de verzorgingstehuizen. Dat is belangrijk, want als De Sionsberg failliet zou gaan, valt ook het doek voor de verzorgingshuizen. De ouderenzorg zit dan wel in een andere bv, maar binnen de Pasanagroep zijn alle vennootschappen verantwoordelijk voor elkaars schulden.

De mogelijke nieuwe eigenaar is de Kwadrantgroep, een zorgaanbieder met bekende merken als Palet en de Friese Wouden, op een steenworp afstand van Nij Smellinghe in Drachten.

Terwijl burgemeesters en wethouders in Noordoost-Friesland van hun gemeenteraden de opdracht krijgen om al het mogelijke voor De Sionsberg te doen, vordert het KPMG-onderzoek. De gesprekken tussen de adviseurs, Nij Smellinghe en De Friesland leveren de eerste conclusies op.

Een anderhalvelijnscentrum in Dokkum is de beste optie, heeft KPMG becijferd. Maar als De Sionsberg moet veranderen vallen er opnieuw ontslagen. Die zijn onvermijdelijk.

Zo'n reorganisatie met ontslagvergoedingen, terwijl het overgebleven personeel zijn arbeidsvoorwaarden houdt, kost alleen enorm veel geld. Zeker 21 miljoen euro. Nij Smellinghe heeft op dat moment enkel 10,5 miljoen aan liquide middelen: voorschotten van verzekeraars. Een sanering van De Sionsberg is dus onbetaalbaar.

Toch moet er wat gebeuren. Voor 2014 verstrijkt zal Nij Smellinghe weer een paar miljoen in het Dokkumer ziekenhuis hebben gestopt. Duidelijk is nu al dat dit geld moet worden afgeboekt en verloren is. Nóg meer lenen? Dan is ook Nij Smellinghe financieel niet langer solide.

Wat Hoefsmit zag aankomen, wordt realiteit. In aanwezigheid van Nij Smellinghe en De Friesland constateert KPMG in de laatste week van oktober dat voor De Sionsberg nog maar één optie overblijft: faillissement.

KPMG heeft nog onderzocht of dat kan via een pre-pack, een voorgekookt bankroet. Dan stelt de rechtbank een ‘stille bewindvoerder' aan, die in het geheim werkt aan een onmiddellijke doorstart onder een nieuwe eigenaar. Dan kan het ziekenhuis de volgende dag in een andere vorm weer open. Maar het blijkt juridisch te ingewikkeld.

Als De Sionsberg inderdaad een anderhalvelijnscentrum wordt – zoals De Friesland graag wil – speelt Nij Smellinghe daarin geen rol, vindt Hoefsmit. Of beter gezegd, hijzelf niet. Hij is aangenomen om een ziekenhuis te besturen en niet iets anders.

November 2014: De bank heeft er genoeg van

Op 4 november laat Hoefsmit het ministerie, de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Zorgautoriteit weten dat hij op korte termijn faillissement wil aanvragen. Voor zowel De Sionsberg als de ouderenzorg.

Een besluit van de Kwadrantgroep om de Pasanaverzorgingshuizen over te nemen is er nog niet. Duidelijk is wel dat ook de ouderenzorg moet afslanken. De gebouwen zijn verouderd, geld voor nieuwbouw is er niet. En door nieuwe regelgeving zal er meer leegstand komen. Diezelfde middag laat Hoefsmit het personeel weten dat er verzorgingscentra dichtgaan. De Stelp in Hollum, Talma Hoeve in Feanwâlden en Spiker in Ternaard sluiten binnen drie jaar de deuren. Het zal 150 banen kosten.

De Friesland weet van het overleg met de Kwadrantgroep. Als de overname niet slaagt, loopt de zorg voor de 550 bewoners van de verzorgingstehuizen gevaar. De verzekeraar wil een troef achter de hand houden en laat juristen onderzoeken of een ‘vangnetstichting' mogelijk is. Zo'n stichting kan de failliete ouderenzorg straks in de lucht houden, terwijl de curator speurt naar een nieuwe eigenaar.

Hoefsmit stuurt de Inspectie een stappenplan voor de faillissementsaanvraag. Op 17 november sluiten de operatiekamers, een dag later geldt voor het hele ziekenhuis een opnamestop. Op 25 november volgt dan F-day, de dag waarop om drie uur 's middags het faillissement valt.

De eerste klus is het communicatieplan. Wat vertellen we het personeel en wanneer? Wie doet de persconferentie? Wie mogen er met journalisten praten? Wie schuiven we de zwartepiet toe?

Het ambulancevervoer is al op de hoogte en zal een seintje krijgen wanneer de acute hulp in Dokkum dichtgaat. Uiterlijk op 21 november weten huisartsen uit Noordoost-Friesland dat ze niet meer naar De Sionsberg kunnen doorverwijzen. De vakbonden en het UWV zijn dan ingelicht over het bankroet. Ziekenhuismanagers en ondernemingsraden ook. De banken. Burgemeester en wethouders van Dongeradeel. Pas daarna, op 24 november, het personeel.

Op 6 november roept Sicco Boorsma, wethouder in Dongeradeel, de zeven fractievoorzitters bij elkaar. Hij vertelt ze dat een faillissement van Pasana aanstaande is.

13 november. Ook de Nederlandse Zorgautoriteit heeft gehoord dat De Sionsberg definitief failliet gaat: De Friesland heeft haar het nieuws gemeld.

De medische staf van De Sionsberg, vrezend voor een faillissement, treedt naar buiten met het eigen plan voor het ziekenhuis. De artsen willen het ziekenhuis eigenhandig voortzetten, met financiële hulp van Loek Winter, de zorgondernemer die van Hoefsmit de IJsselmeerziekenhuizen kocht.

Het is publiek geheim dat De Friesland geen kliniek in Dokkum wil met eigen specialisten. De verzekeraar heeft bovendien nieuwe cijfers ontvangen over de zorgvraag in de regio. Die bevestigen: ook voor een kleinschalig ziekenhuis in Noordoost-Friesland is geen plek.

Bestuurder Diana Monissen van De Friesland heeft nog geen behoefte het specialistenplan in te zien. Ze wil niet vooruitlopen op het besluit dat Hoefsmit en zijn raad van toezicht op 18 november nemen over het faillissement van het ziekenhuis.

Maar dat besluit blijft uit. Hoefsmit heeft meer tijd nodig om de ouderenzorg goed over te dragen. Voor kerst wil hij geen faillissement afkondigen. Als er genoeg geld is, hoopt hij dat het lukt om het over de jaarwisseling heen te tillen.

Hoefsmit kan nog één keer de salarissen van het Pasanapersoneel uitkeren, voor de maand november. Dan is het geld op. Als het faillissement na de feestdagen en in 2015 wordt uitgesproken, redeneert hij, staat het UWV garant voor de maand december.

Op 20 november informeert hij de banken over de problemen van De Sionsberg en Pasana. Zij hebben de zorggroep grote bedragen geleend voor de aankoop of verbouwing van vastgoed. Bij de Bank Nederlandse Gemeenten staat ruim 25 miljoen euro open. Rabobank Noordoost-Friesland kan aanspraak maken op 3 miljoen. Huisbankier ING heeft een verleende hypotheek van 2,9 miljoen voor onder andere verzorgingstehuis Talma Hûs in Feanwâlden.

Hoefsmit vertelt over het sluiten van De Sionsberg en het stopzetten van de juridische fusie met Nij Smellinghe. Hopelijk geven ze hem nog een paar weken de tijd om alles netjes af te ronden.

Maar als het aan ING ligt krijgt hij geen seconde meer. De kleinste kredietverstrekker van Pasana is onaangenaam verrast. Als het ziekenhuis failliet gaat, draait ook de ouderenzorg op voor het verlies. Dan loopt de investering van ING gevaar.

Toevallig is het ING die de betaalrekeningen van Pasana beheert. Nog diezelfde dag worden ze geblokkeerd. De uitbetaling van de salarissen over november mislukt. In plaats daarvan haalt ING 2,9 miljoen van de Pasana-rekening om de hypotheekschuld te vereffenen.

Van Hoefsmits draaiboek komt nu weinig terecht. Er valt geen cent meer uit te geven.

Niks stapsgewijze sluiting van de afdelingen na de kerstdagen. Niks uitgekiend communicatietraject. De Sionsberg moet meteen dicht.

Maandag: Snelle patiëntenstop

Stafvoorzitter Jan-Leendert Brouwer hoort op 24 november van Hoefsmit dat er die middag een opnamestop in De Sionsberg komt. Anders, zegt Hoefsmit, kan hij de kwaliteit van de zorg niet meer garanderen.

Brouwer protesteert. Hoe noodzakelijk is dit, medisch gezien? Wat moet hij doen als een patiënt acute hulp nodig heeft? Niet helpen en daarmee als arts zijn eed negeren? Dat Hoefsmit de medische kwaliteit in twijfel trekt maakt hem alert. Krijgen de artsen straks aansprakelijkheidsclaims aan hun broek?

Namens de medische staf adviseert Brouwer negatief. De cardioloog neemt diezelfde middag contact op met de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Maar die blijkt van niets te weten.

Meteen trekt de Inspectie bij Hoefsmit aan de bel om opheldering te vragen. Het nieuws van de opnamestop hadden ze graag van tevoren van de bestuurder zelf vernomen. Op dat moment is het stomverbaasde ziekenhuispersoneel al op de hoogte van de patiëntenstop. Huisartsen in de omgeving wordt verteld dat ze niet meer kunnen doorverwijzen naar Dokkum.

loading  

Het personeel wordt in de kapel van De Sionsberg bijgepraat over het faillissement. FOTO ARCHIEF LC

Dinsdag: Als een bom

Artsen en verplegend personeel in Dokkum proberen ‘gewoon' door te werken. Maar instructies zijn er niet. Op de polikliniek regent het telefoontjes van patiënten. ,,Kunnen we nog wel langskomen? Gaat mijn operatie door?'' Geen dokter die het kan zeggen. Medewerkers zoeken alvast hun privéspullen bij elkaar. Je weet nooit wat de dag van morgen brengt.

Aan het begin van de middag krijgen alle medewerkers per mail een uitnodiging voor een bijeenkomst, om half vier in zalencentrum De IJsherberg. Al om drie uur is het smoordruk. Parkeren lukt nauwelijks. Bij de deur houden beveiligers van Schaaf nauwlettend in de gaten wie naar binnen mag. Journalisten zijn niet welkom, maar het lukt enkelen toch naar binnen te glippen.

In de overvolle zaal vertelt Hoefsmit over de bijna 40 miljoen euro schuld die het ziekenhuis heeft opgebouwd. Over de 16 miljoen die Nij Smellinghe in De Sionsberg heeft gestoken, en hetzelfde bedrag aan winst van de ouderenzorg dat in het ziekenhuis verdween. Over het salaris dat niet meer kan worden uitbetaald. En dat voor zowel De Sionsberg als de ouderenzorg een faillissement ophanden is.

Hoewel iedereen wel aanvoelde dat het niet goed gaat met het ziekenhuis, slaat het nieuws in als een bom. Veel van de 1600 Pasanamedewerkers horen dan pas voor het eerst over het financiële kluwen dat De Sionsberg en de verzorgingshuizen bij elkaar houdt.

Na de personeelsbijeenkomst lichten de specialisten in een bijgebouw van De Sionsberg hun eigen plannen toe. Ze krijgen er een heldenontvangst van het massaal toegestroomde personeel. Iedereen rekent op het specialistenplan. Het eerste persbericht over het bankroet komt niet van Pasana, maar van De Friesland. Die meldt dat ze de vangnetstichting heeft opgericht voor de ouderenzorg, zodat die meteen een doorstart kan maken.

's Avonds geeft de raad van toezicht officieel groen licht voor de aanvraag van het faillissement. De aanvraag wordt meteen verstuurd.

Woensdag: Verzet tegen ontmanteling

Terwijl de directie van Pasana een persconferentie houdt, sluiten in het ziekenhuis de operatiekamers. Geplande ingrepen worden afgezegd. In de hospitaalbedden liggen nog vijftien patiënten.

Tegen de aanwezige journalisten in De IJsherberg zegt Hoefsmit dat De Sionsberg 2014 afsluit met 2,7 miljoen euro verlies. Dat het ziekenhuis al lang geen bestaansrecht meer had. En dat het reddingsplan van de Dokkumer specialisten meer woorden dan getallen telt.

Bij die specialisten begint het bloed meer en meer te koken. De directie vraagt hen een instructie te ondertekenen waarmee De Sionsberg zo snel mogelijk zijn polikliniek kan afbouwen. Vanaf woensdagmiddag vijf uur mag het personeel geen nieuwe afspraken meer maken.

Maar dat willen de Dokkumer artsen helemaal niet. Als er straks na het faillissement een curator wordt aangesteld, moet die een volledig ziekenhuis aantreffen. Niet een ontmantelde instelling waar de patiënten al zijn doorverwezen naar Drachten of Leeuwarden. Dan wordt de kans op een doorstart voor De Sionsberg wel erg klein.

Hoefsmit zet door. Voor Dokkum ziet hij geen toekomst. Dan heeft het ook geen zin om alles draaiende te houden.

Donderdag: Artsen buitenspel

Het personeel ziet zich geplaatst tussen twee vuren. 's Middags krijgen ze een mail van de medische staf die laat weten dat ze de zorg gewoon doorzetten, ondanks de orders van het bestuur. De ziekenhuismedewerkers scharen zich massaal achter de artsen en werken door – ook al krijgen ze niet betaald en wordt de medicatie niet meer bijgevuld. Als cardioloog Brouwer blijft volhouden het werk niet te willen neerleggen, krijgt hij van Nutma op staande voet ontslag. Hij werkt door; het ontslag wordt schriftelijk noch mondeling bevestigd.

Terwijl Kamerleden van de SP bij de ingang van De Sionsberg in gesprek gaan met chirurgen, ontvangt Hoefsmit een advocatenbrief van de medische staf. De ontmanteling van de polikliniek en de overdracht van de patiënten is medisch onverantwoord, luidt de boodschap. Als hun bestuurder niet snel met de specialisten hierover in gesprek wil, starten ze een kort geding.

De Inspectie wordt ongeduldig. Hoefsmit krijgt te horen dat hij zorggerelateerde besluiten in overleg met de artsen moet nemen. Hij krijgt tot de volgende ochtend de tijd om aan te tonen hoe hij het meningsverschil denkt op te lossen.

loading

De Sionsberg is failliet: overal in Dokkum gaan de vlaggen halfstok. FOTO ARCHIEF LC

Vrijdag: Het doek valt

Een snel bankroet moet alles in één klap duidelijk maken. Hoefsmit hoopt dat de rechtbank het vandaag uitspreekt. Hij heeft de rechter een advocaat voorgesteld, iemand die bekend is met de zorg, die een goede curator zou kunnen zijn. Die kan De Sionsberg dan snel sluiten. Dan is er duidelijkheid. Waar hoop is, blijft onrust.

In Dokkum hangen bewoners de vlag halfstok, als protest tegen het aangekondigde einde van het ziekenhuis. De Sionsberg is inmiddels leeg. Slechts twee kijkonderzoeken staan vandaag nog op het programma. Het MCL in Leeuwarden schaalt alvast op om de extra patiënten uit Noordoost-Friesland op te vangen.

Dan is opeens alles voorbij. De voorspelling van Hoefsmit komt uit, al wijst de rechter hem niet de curator toe die hij in het hoofd had. In Leeuwarden krijgt advocaat Matthijs Sturms rond twee uur van de rechtbank te horen dat De Sionsberg failliet is verklaard. Zijn collega Hans Silvius verneemt het nieuws in de auto, op weg naar een congres in Amsterdam. Hij keert direct om.

Het kort geding van de Dokkumer specialisten wordt een uur voor aanvang afgeblazen. De polikliniek is nog steeds niet gesloten, en dat zal ook niet gebeuren zolang de kersverse curatoren dit niet toestaan.

Als de schemer valt, halen de bedroefde Dokkumers hun vlaggen naar binnen. De 58-jarige geschiedenis van het Dokkumer ziekenhuis De Sionsberg is ten einde.

Verantwoording

Dit artikel kwam tot stand na gesprekken met ruim twintig betrokkenen rond De Sionsberg, Nij Smellinghe en het faillissement. Daarbaast is er geput uit tientallen documenten, die op basis van de Wet Openbaarheid van Bestuur zijn opgevraagd bij de gemeente Dongeradeel, de provincie Friesland, De Nederlandse Zorgautoriteit, de Inspectie voor de Gezondheidszorg en het Ministerie van Volksgezondheid.

home
net-binnen
menu