Het begint met een schijnbaar onschuldige Facebookadvertentie, waarin manegehouder Jan B. (64) uit Nijeveen zijn stallingsruimte te huur aanbiedt. Een klein half jaar later wordt in zijn Egberdinahoeve de grootste cocaïnewasserij van Europa gevonden. Hoe heeft het zo ver kunnen komen?

Vrijdagochtend 7 augustus. Dag drie van de hittegolf die uiteindelijk dertien dagen zal duren. Een politiehelikopter hangt in een strakblauwe lucht boven een manege in het gehucht de Nijeveense Bovenboer. Hij cirkelt boven een op het oog indrukwekkende paardenstal met rondom uitstekende voorzieningen voor een goedlopend hippisch bedrijf. Op de gevel van de paardenbak staat met grote witte letters Egberdinahoeve.

Buurtbewoners zien vanuit hun huizen hoe hun straat in korte tijd verandert in, naar eigen zeggen, oorlogsgebied.

Naast een cellenbus van ruim 14 meter rijdt ook een Bearcat het terrein op, een zwaar pantservoertuig dat bescherming biedt tegen vuurwapens en explosieven. Om 09.02 uur valt een team zwaarbewapende agenten zowel het woonhuis als de bijbehorende manege binnen.

Het bataljon agenten arresteert ter plekke zestien mannen, die geboeid in witgele politieoveralls in de bajesbus worden gezet, om zo alle sporen op het lichaam veilig te stellen. Veertien van hen hebben een Colombiaans paspoort.

De overdekte paardenbak blijkt verbouwd tot een uiterst professionele cocaïnewasserij, waar volgens de politie dagelijks voor 4,5 tot 6 miljoen euro cocaïne kan worden gewassen uit steenkool.

Niemand in Nijeveen heeft ook maar een vermoeden dat deze zware vorm van criminaliteit tot het dorp is doorgedrongen.

De aangehouden eigenaar van de manege, Jan B., is een bekend gezicht in de noordelijke paardenwereld . Liet hij zich bewust in met gevaarlijke krachten uit de onderwereld of is hij er vreselijk ingestonken, zoals hij zelf later zal zeggen?

loading

‘Aangeboden: pensionsstalling’

Op 14 februari 2020 verschijnt een bericht op de facebookpagina van Jan B.: ‘Aangeboden: pensionstalling voor paarden/pony’s’. Boven het bericht een lachende B., al decennia de baas bij de Egberdinahoeve, een trainingsstal en paardenhandel aan de rand van Nijeveen. In 2017 is hij door de Koninklijke Vereniging Het Friesche Paarden Stamboek nog verkozen tot fokker van het jaar.

‘Ruime stallen op stro, goed ruwvoer’, vervolgt het bericht. Een binnenhal, een buitenbaan en een longeercirkel. Kosten: 200 euro per maand. Een uitgelezen kans voor paardenliefhebbers zonder ruimte.

Financiële nood

De financiële nood is hoog bij B. Eind 2019 raakt hij verwikkeld in een echtscheiding met zijn vrouw, die jarenlang de hippische trainingen op het complex organiseert en daarmee voor een groot deel van het inkomen zorgt. In de eerste helft van 2020 loopt er bij de paardenhandelaar slechts één pensionpony rond en onderhoudt hij zelf nog twee merries, twee veulens en een hengst.

De opbrengsten daarvan zijn niet voldoende voor de grote manege aan de Nijeveense Bovenboer. B. heeft schulden.

De verdeling van de boedel met zijn ex-vrouw, die dan nog niet is afgewikkeld, maakt zijn schuldenproblematiek nog nijpender. Het gaat B., zowel hartpatiënt als stevige roker, niet in de koude kleren zitten.

Mensen die B. in het begin van de zomer zien lopen met zijn wandelstok, vinden dat hij er slechter uit begint te zien.

Een bedrijf dat tweedehands computers oplapt en ze daarna opnieuw verkoopt, meldt zich in mei bij B. met de vraag of een deel van de loods te huur is. Het komt hem dan meer dan goed uit. Hij hapt grif toe.

In juni tekent hij bij een notariskantoor in Zwolle, met twee nette jongens in pak, een huurovereenkomst. Hoe het bedrijf heet, is niet bekend. In de registers van de Kamer van Koophandel is niets terug te vinden over een bedrijf op het adres van de Egberdinahoeve.

loading

Opvallende verhouding

Verfijnde computertechniek in een stoffige, zanderige manege. Het levert B. broodnodige inkomsten op. Daar kunnen hij en zijn 92-jarige moeder, met wie hij samen in het huis naast de manege woont, mee vooruit. In drie overboekingen in juni en juli, plus een contant bedrag, ontvangt de paardenhandelaar 7000 euro voor de huur.

Op buurtfeestjes in de zomer zijn de buren maar wat benieuwd naar de ontwikkelingen in de loods van B. Als hij begint over computerverhaal, geloven ze hem niet. Een buurman zal de paardenhandelaar in een gesprek later nog waarschuwen dat hij uit moet kijken. Een afgelegen schuur als die van B. kan duistere figuren aantrekken, vindt de buurman.

De paardenman lijkt het niet serieus te nemen. Al is daar op dat moment genoeg reden voor, zal Justitie later zeggen. Het Openbaar Ministerie noemt de verhouding tussen B. als verhuurder en het computerbedrijf als huurder opvallend vanaf het eerste moment.

Van ene Oscar krijgt B. een mobiele telefoon, met daarin één telefoonnummer van ‘Spook’, met wie B. contact moet houden. Hij gaat er kennelijk in mee, maar krijgt volgens het OM begin juli ook nummers van andere betrokkenen bij het bedrijf. Hij heeft contact met hen over praktische zaken, zoals omschrijvingen van overboekingen.

De nette jongens, met wie B. het huurcontract afsloot, ziet hij niet meer terug. In de overdekte paardenbak zal grondig worden gebouwd. Het ‘computerbedrijf’ zal zich achter een nieuwe muur vestigen. Werklieden rijden consequent met hun witte werkbus de schuur in, om daarna de deuren achter zich dicht te schuiven.

Met de loods van B. wordt niet zachtzinnig omgesprongen. Zo wordt een doorgang aan de zijkant van de loods gemaakt, door simpelweg drie zijden van de wand in te zagen en het losse deel naar buiten te duwen. Of B. hier toestemming voor geeft, is niet bekend.

Camera’s op jongerenkeet

De eigenaren van ‘het computerbedrijf’ hangen camera’s in de loods. Een van de camera’s staat gericht op de jongerenkeet, waarin onder hetzelfde dak tientallen jongeren uit de omgeving feesten houden in de weekenden.

B. ziet boilers en magnetrons in de schuur staan, maar heeft nog geen argwaan, zal hij later verklaren.

Wel wordt hij ingeschakeld om materialen te halen. Na zijn vrijlating zal hij tegen deze krant zeggen: „Als ik onderweg was voor wat handel, vroeg de man die alles verbouwde of ik wat spullen wilde meenemen. Dat heb ik drie of vier keer gedaan. Verder ben ik nergens bij betrokken geweest.”

Volgens Justitie bagatelliseert hij met die uitspraak zijn rol. B. belt volgens haar ook met verschillende gespecialiseerde bedrijven in Drenthe en Overijssel. Onder andere over hydrauliek en waterdichte pakkingen die bestand zijn tegen temperaturen van 200 graden.

Wat B. en de andere betrokkenen niet weten, is dat de politie al een paar weken de praktijken in Nijeveen op het spoor is en hen afluistert. Eerder dat jaar heeft internationale politie EncroChat-telefoons, waarmee criminelen zich jarenlang vrij van opsporingsdiensten waanden, weten te hacken.

Op 30 juni komen in een ander onderzoek de plannen in Nijeveen naar boven en vanaf dat moment lezen en luisteren opsporingsdiensten mee met alles wat zich rond de manege afspeelt.

Geen twijfel over wetenschap B.

Volgens het OM is eind juli geen twijfel meer over de kennis van B. van de praktijken in zijn schuur. Justitie noemt een akkefietje met ‘Spook’ als voorbeeld.

Het komt tot een handgemeen tussen beide mannen, waarna ‘de grote baas’ zich met de zaak gaat bemoeien, zegt het OM. Wie ‘de grote baas’ precies is en waar het conflict over gaat, is niet duidelijk. De paardenhandelaar staat bekend om zijn niet te krenken zelfvertrouwen. Ook vermeende criminelen jagen hem niet op de kast.

Het voorval tussen B. en ‘Spook’ speelt volgens Justitie rond eind juli. B. wordt op 25 juli door ‘de grote baas’ verzocht zich gedeisd te houden. Hij krijgt te horen dat de handel in zijn schuur niets met computers te maken heeft, maar alles met ‘poeder’.

B. is zich vanaf dat moment doordrongen van de ernst van de situatie en zegt dat hij een pistool wil gaan dragen en dat hij twijfelt of hij zich bij de politie moet melden.

loading

Wasserij gestaag opgebouwd

De cocaïnewasserij wordt ondertussen gestaag verder opgebouwd. Slaapvertrekken worden ingericht met houten stapelbedden. Looppaden worden aangelegd tussen de tientallen duizendlitervaten die de politie bij de inval aantreft. Rode cementmolens en lektafels staan klaar om gebruikt te worden voor het chemische proces van cocaïne wassen.

Een kok wordt zelfs ingevlogen, verklaart een van de aangehouden Colombianen later. Medeverdachten bevestigen dit en in het strafdossier zitten beelden van beveiligingscamera’s waarop te zien is dat hij boodschappen doet bij een Jumbo-supermarkt in Zwolle.

Bedoeling is om in de loods in Nijeveen met een chemisch proces de cocaïne uit steenkool te wassen, die in het land van herkomst met eenzelfde proces is ingewassen. Het poeder is op deze manier niet zichtbaar tijdens het vervoer. In andere wasserijen ontdekte Justitie coke in shampoo, satésaus en washandjes.

Aan het einde van het proces blijft de coke als witter poeder over: de vorm waarin we het kennen en zoals het uiteindelijk bij de gebruiker in de neus belandt.

loading

‘B. wilde miljoen pakken’

Eind juli draaien de eerste ‘wasjes’. En B. weet dat inmiddels ook, zegt het OM. ‘Die rommel’, zoals hij de cocaïne in getapte gesprekken noemt, wordt samengeperst tot tabletten die vervolgens met een stempelaar worden afgewerkt. Criminelen doen dat doorgaans om grote pakketten er minder verdacht uit te laten zien, vertelt B. in een tapgesprek met een bekende van hem.

Vanuit Nijeveen moeten de drugs over heel Europa worden verspreid, van Engeland tot Turkije, vangen rechercheurs op in andere gesprekken tussen betrokken criminelen, die hoger in de organisatie zitten.

Van B.’s voornemen om naar de politie te stappen, blijkt weinig meer over. Hij gooit het roer om kiest voor de aanval, valt op te maken uit gesprekken die de politie afluistert. Twee dagen na het gesprek met ‘de grote baas’, belt B. met dezelfde bekende die later wordt opgepakt. Volgens Justitie bespreekt de paardenman een tactiek waarmee hij zoveel mogelijk geld wil pakken als hij kan.

Hij noemt een bedrag van een miljoen euro. Mocht Justitie de boel ontdekken, dan hoeft hij niet lang te zitten, zegt hij tegen zijn kennis.

Maar die verder niet uitgelegde tactiek sneuvelt voor B. er werk van kan maken. Wanneer de politie anderhalve week later de deuren aan de Nijeveense Bovenboer intrapt, is het te laat.

B.’s hoogbejaarde moeder ligt nog te slapen als haar slaapkamerdeur wordt ingetrapt. Zittend op een krukje ziet ze hoe agenten en rechercheurs de illegale praktijken op het erf ontmantelen. Daarna wordt ze in allerijl bij een familielid ondergebracht. Ze zal uiteindelijk in een verzorgingshuis gaan wonen.

loading

Gevangenschap

B. wordt naar de gevangenis in Nieuwersluis gebracht. Geen vreselijke tijd, zegt hij later, al komt hij daar niet ongeschonden uit. Hij zegt uit een politiebus te zijn gevallen nadat hij werd overgebracht naar een gevangenis in Sittard.

De manege, al decennia familiebezit, doet hij vanuit detentie van de hand om zijn schulden af te lossen.

De vijftien mensen die uit verbouwde paardenhal tevoorschijn komen bij de inval, ziet B. naar eigen zeggen voor het eerst in de gevangenis. Zelfs op de luchtplaats loopt hij ze straal voorbij. Bewaarders wijzen hem erop. „Ze vroegen of ik twee jongens die verderop stonden kende. Nee, want toen ze uit de schuur werden gehaald, kregen ze allemaal een zak over hun hoofd. Nou, die hadden dus bij mij op het erf gewoond”, zal hij later zeggen. Maar de beweringen van het OM en zijn medeverdachten spreken tegen dat hij ze nooit eerder had gezien.

Het OM dicht hem een grotere rol in de cocaïnewasserij dan B. het zelf doet voorkomen. Zijn medeverdachten bevestigen dat.

Meerdere Colombianen bekennen aan de rechercheurs dat zij slechts onderknuppels waren. Zo moesten ze bijvoorbeeld B. om toestemming vragen om van zijn erf af te mogen. Hij overlegde dit dan weer met de hogere bazen; de vermeende criminele organisatie achter de wasserij.

In tapgesprekken zou B. hebben bekend dat in zijn schuur twaalf mannen zitten, die ‘één tot anderhalf miljoen euro per maand draaien’.

De boer op

Ondanks zijn vermeende rol bij de wasserij komt is B. 23 september vrij. Het hof in Amsterdam ziet bij hem geen vluchtgevaar of kans op herhaling. Hij mag het proces in vrijheid afwachten, maar blijft wel verdacht van het bereiden, vervoeren en aanwezig hebben van cocaïne. Daarnaast acht Justitie hem strafbaar aan het witwassen van de huur van 7000 euro.

De man die al eens fokker van het jaar was en verdachte is in een grootschalige cocaïnezaak, zit eind 2020 met lege handen en krijgt onderdak bij familie. Hij is bang dat veel mensen hem nu zullen wantrouwen, maar wil toch zijn oude leventje weer oppakken. De ‘boer op’ als paardenhandelaar. ,,Zoals ik dat altijd heb gedaan”.

Dagblad van het Noorden sprak voor deze reconstructie met bronnen rondom het onderzoek, advocaten van verdachten, bronnen rondom de manege en met Jan B. zelf. Ook is informatie gebruikt uit de uitgebreide toelichting die het Openbaar Ministerie heeft gegeven bij de pro-formazittingen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Ondermijnende criminaliteit
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct