De plastic afvalzak van boswachter Cynthia Borras zit nabij paal 12 zomaar vol.

Overal ligt plastic op Schiermonnikoog: 'We moeten het wereldwijd radicaal verbieden'

De plastic afvalzak van boswachter Cynthia Borras zit nabij paal 12 zomaar vol.

Schiermonnikoog ligt bezaaid met plastic korrels. Ze kleven aan gras, aan vogelveren, aan vloedmerk. Ze liggen een meter onder het stuifzand, ze drijven in poeltjes. ,,Dit valt niet op te ruimen’’, zegt boswachter Cynthia Borras.

Staand op een duintop overziet ze het eiland. ,,Mooi hè? Schiermonnikoog is zo mooi.’’ Française Cynthia Borras werd als stagiaire verliefd op Schiermonnikoog. Ze bleef er, werkte zich via nulurencontracten en horecabaantjes op naar een vast bestaan en is nu alweer jaren fulltime boswachter bij Natuurmonumenten.

Begin januari stond ze op de ijskoude vloedlijn toen de zee Chinese huisraad begon uit te braken en er pas mee ophield toen elk stukje strand zijn rechtmatige portie had gekregen, 25 kilometer lang. ,,Het was alsof de Action werd leeggeschud’’, zegt Cynthia. ,,Plastic speelgoed, matrassen, dekens, plastic plantjes, mandjes, kussens, krukjes, auto-onderdelen, lampen, aanstekers. Heel veel piepschuim, heel veel plastic korrels. Eerst kwamen de grijze, toen de witte.’’

Waar het op Vlieland lukte om de meeste troep van containerschip MSC Zoe binnen één tij van het strand te bulldozeren, stond Schiermonnikoog machteloos. Te weinig materieel, te weinig handen. Een dikke storm en hoogwater brachten de troep later in de week tot diep in de kwelders.

Het leger stuurde manschappen die op linie de strijd aangingen. Twaalfhonderd vrijwilligers van de wal bouwden afvalstapels. Niet allemaal even goed voorbereid, velen hielden het in de bittere kou slechts enkele uren vol. Eilanders en 170 collega-boswachters uit het hele land deden wat ze konden. In opdracht van MSC kwam loonbedrijf Jelle Bijlsma in actie met een zware zuigmachine.

Op het oog is Schiermonnikoog schoon. ,,Je moet weten waar je moet kijken’’, zegt de boswachter. En dan is het overal. Verbijsterend overal.

Een paar meter naast het pad naar het badgastenstrand (dicht bij het dorp) knielt de boswachter in de duinen bij prut van aangespoelde takjes, zeewier en schelpresten. Ze woelt even in dit vloedmerk, prikt, vist en toont dan de vangst: een handjevol piepschuim en witte plastic korrels. ,,Deze zijn van de Zoe.’’

Een tweede greep brengt kleine stukjes blauw schredderplastic boven. ,,Deze waren er eerder ook al, niet van de Zoe.’’ Dan trekt ze aan een dunne oranje draad van kunststof. ,,Pluis. Afval van de visserij. Het zit onder aan de netten en slijt er af. Dit zit bijna standaard in vloedmerk. Ik snap niet dat het niet verboden is.’’

Roer in een willekeurig vloedmerk op Schiermonnikoog, en dit is wat je ziet.

Een paar meter lager stapt Cynthia Borras door het jonge gras van de embryonale duintjes, de eerste duintjes gerekend vanaf de zee. Ze liggen onschuldig te schitteren in de zon. ,,Deze duintjes ontstaan in het voorjaar als het droge zand zich ophoopt en het water er niet meer bij kan. Ze zitten vol plastic korrels.’’

loading

Het granulaat, dat aan de basis van elk plastic eindproduct staat, lag de eerste dag na het containerongeluk netjes op een rij. ,,Maar iedereen raapte de grote dingen op, niet het kleine spul.’’

Begin januari beloofde MSC alle Zoe-troep op te ruimen – ook op land. De rederij neemt daar niets van terug. Nog steeds worden er opruimacties gehouden in opdracht van MSC, meest op afroep. Toch zullen die niet kunnen verhinderen dat de zee tijdens nieuwe najaarsstormen de jonge duintjes af zal breken. De korrels komen dan óf hoger te liggen, óf ze beginnen aan een nieuw maritiem avontuur.

,,Je krijgt het niet opgeruimd’’, zegt Borras. Veel gebieden zijn onbereikbaar voor de zware klepelzuiger, die bovendien vooral geschikt is voor vlak terrein. En daarbij: ,,Die machine zuigt heel veel zand op. Dat moet je allemaal afvoeren. Een gigantische kostenpost.’’

De boswachter stuurt de terreinwagen over ruige zandpaden naar paal 10, een paar kilometer oostwaarts. ,,Hier is de klepelzuiger twee keer overheen geweest en moet je zien.’’ Ze bukt. ,,Wil je deze cd hebben?’’

Eén minuut woelen tussen het helmgras, en twee handen vol piepschuim, pluis en korrels zijn verzameld. Een meter verderop, zelfde verhaal.

Voort gaat het, op naar paal 12. In dit uitgestrekte duin- en kwelderlandschap komt praktisch nooit iemand. Het gebied stroomt ’s winters onder als de Noordzee de Waddenzee komt klapzoenen.

Hier wordt duidelijk dat zelfs duizend vrijwilligers met evenzovele kruiwagens het pincettenwerk niet gedaan zullen krijgen. Ook niet als ze twee maanden doorbuffelen. ,,Het is te groot, te veel.’’

Waar je ook bukt: korrels, bolletjes piepschuim, pluis, scheepstouw, paraffine. Om de 25 meter plastic verpakkingsmateriaal van de Zoe. Her en der zeeppompjes, schoenen, een deken, ook van de Zoe. Een afstandsbediening, een ruitenwisser, mogelijk van de Zoe. Links en rechts tubes, flacons, blauwe scheermesjes, petflessen, niet van de Zoe. Te kust en te keur: ballonresten. Troostballonnen uit ziekenhuizen zijn het, of feestballonnen van een nieuwe school.

,,Word ik er sip van? Mmm…nee, dat niet. Ik ga vaak in de middagpauze even met een vuilniszak de duinen in. Ik zet de wandelwagen met mijn kleine meisje op de rem en ga rapen. Opruimen geeft je een goed gevoel, het is fijn werk.’’

Ze ziet dat ook veel badgasten zwerfafval van het strand mee terugnemen. ,,Je zou opruimen het hele jaar moeten faciliteren’’, vindt ze. ,,Bakken bij de strandopgangen zetten, jutzakken uitdelen.’’

Voor de bekostiging heeft ze een idee: verplicht de rederijen tot een jaarlijkse afdracht aan een opruimfonds dat los van de verzekeringen staat.

loading

Zolang het nodig blijft, tenminste. Want je kunt wel blijven opruimen, zegt ze, maar ,,het blijft als het slikken van een pil bij hoofdpijn. Je kunt beter de oorzaak van de hoofdpijn wegnemen’’. Onze relatie met plastic mag wat haar betreft worden zoals die met asbest. ,,We moeten het wereldwijd radicaal verbieden.’’

Optimistisch beschouwd was de containerramp een welkome wake-upcall, vindt de boswachter. ,,De containerramp heeft zichtbaar gemaakt wat dag-in-dag-uit aan de hand is. Dat er wereldwijd dagelijks grote hoeveelheden plastic in de zee komen, en daar mengen met voedselsystemen. Er worden walvissen gevonden met de buik vol plastic, en stormvogels die verhongerd zijn omdat plastic in hun magen het hongergevoel onderdrukt.’’

Maar leidde het ongeluk met de MSC Zoe tot een ecologische ramp? Jazeker, zegt Cynthia Borras. ,,Het is naïef om te zeggen: ‘Het is geen ecologische ramp, want we kennen de gevolgen van dit incident nog niet precies’. We hebben net na het ongeluk gezien hoe zeesterren waarop tientallen korrels kleefden gegeten werden door meeuwen. Door het ongeluk komen stoffen in het ecosysteem die daar niet in horen, die daar jarenlang blijven en die ontwrichtend werken. Dat op zich maakt het al tot een ecologische ramp.’’

Terug in het dorp zegt Borras dat er op Schiermonnikoog na de ramp iets is veranderd. ,,Eilanders willen milieubewuster leven. Er is een groep ‘Zeegroen’-vrouwen opgestaan die op Facebook tips geven over duurzamer leven. Ze bespreken het soms ook met ondernemers. In de Spar kun je tegenwoordig stoffen zakken voor je groenten kopen; de plastic broodzakje zijn vervangen door papieren. Het zijn kleine stapjes, maar er gebeurt wat.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct