Onderzoeksproject De Terugkeer van de Joodse Kinderen levert 250 namen van Joodse overlevenden op

Een kaartje met de route waarlangs de Joodse kinderen vanuit Amsterdam naar Friesland werden gesmokkeld. Inzet links: onderduikster Lea Tropp met broer Izak en nichtje Basja. Inzet rechts: de Doopsgezinde kerk aan de Singel in Sneek.

Het onderzoeksproject De Terugkeer van de Joodse Kinderen heeft het afgelopen half jaar 250 namen opgeleverd van Joodse overlevenden van de Sjoa, die als kind in Friesland zaten ondergedoken. Van hen zijn er 140 nog in leven. Ze zijn over de hele wereld uitgewaaierd.

Dat maakte Gerard van der Veer van het onderzoeksteam zondag bekend in Buro De Vries op Omrop Fryslân. ,,Het aantal tips is een veelvoud daarvan, want veel tips gingen over dezelfde personen. Op een gegeven moment zijn we gestopt met tellen.”

Het onderzoek, waarover sinds november verhalen verschenen in de Leeuwarder Courant, het Friesch Dagblad en bij Omrop Fryslân, is onderdeel van het omvangrijkere herdenkingsproject van Stichting De Verhalen. Een groot deel daarvan is in het water gevallen door de coronamaatregelen.

Het fotoproject, met grote portretfoto’s van de kinderen van toen op de plek waar ze destijds ondergedoken zaten, is verschoven naar volgend jaar. Ook de documentaireserie op NPO2 gaat volgend jaar door.

Afgelopen weekend zou in het teken staan van de Onderduikdagen. De kinderen van toen zouden naar Friesland terugkeren om hun verhalen te vertellen. ,,Dat proberen we ook door te schuiven, maar dat is veel complexer”, zegt projectleider Van der Veer.

,,Als alles geluwd is ontstaat er weer ruimte om elkaar te ontmoeten, maar dit zijn allemaal mensen op leeftijd. Willen die dat dan allemaal nog wel? Het is verstandiger om even af te wachten hoe alles rond corona zich ontwikkelt.”

Ook de theaterproductie Smokkelbern kon niet doorgaan. ,,Die willen we linksom of rechtsom volgend jaar realiseren, maar misschien in aangepaste vorm. We hebben kaarten verkocht voor de voorstellingen en we bieden een alternatief. Maar wat als je maar honderd mensen mag toelaten, of nog steeds anderhalve meter in acht moet nemen. Ook dat is nog afwachten.”

Losgelaten

Het onderzoeksproject richtte zich in eerste instantie op de groep van naar schatting 210 kinderen die via de Amsterdamse Studentengroep naar Friesland gesmokkeld zijn. ,,Dat hebben we al snel losgelaten, omdat we ook veel tips kregen over andere Joodse kinderen'', zegt Martijn van Dijk, van de kernredactie van het project. ,,Er zijn heel veel smokkelroutes geweest en we wilden alle verhalen recht doen.”

Van die oorspronkelijke groep zijn vijftien personen teruggevonden die nog in leven zijn. ,,Dat lijkt weinig, maar ik vind het nog best veel”, zegt Van Dijk. ,,Vergeet niet dat het heel lang geleden is. Ook zijn veel kinderen opgevangen door kinderloze echtparen. Met het overlijden van die echtparen is vaak ook het verhaal uitgestorven, want veel kinderen waren zo klein dat ze zelf geen precieze herinnering hebben.”

Van der Veer vult aan: ,,De grootste opbrengst is misschien wel dat mensen die tientallen jaren hun verhalen hebben weggestopt nu zijn gaan praten. Mensen op leeftijd dachten: het is nu of nooit. Zo hebben we hun verhalen aan de geschiedschrijving toegevoegd.”

Van Dijk denkt dat deze verhalen heel wat hebben losgemaakt. ,,Bij mijzelf ook. Ik heb urenlang met mensen gesproken over hun levensverhaal. Ik ben 26, en ik heb het gevoel dat ik er een heleboel opa’s en oma’s bij heb gekregen.”