O, o Den Haag: Moderne drukte om de verwarde mens

Frans Haenen van GGD Fryslan praat de Tweede Kamer bij.

Een wekelijkse rubriek over politiek Den Haag. In deze aflevering: de lastige balans tussen paradijsvogels en echte probleemgevallen.

De Kamercommissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport trapte de week af met een deskundigenbijeenkomst over mensen met verward gedrag. Frans Haenen, afdelingshoofd Centrale Diensten en Ondersteuning van GGD Fryslân, was een van de aanwezigen.

Nu is de term ‘verwarde mens’ een modeverschijnsel. De omschrijving duikt pas sinds 2015 serieus op in de krantenkolommen. Heerenveens burgemeester Tjeerd van der Zwan was een voorloper. Hij trok in april 2014 in Binnenlands Bestuur aan de bel over de toenemende overlast van mensen met een psychische stoornis; de verwarde mens. ‘Ik houd mijn hart vast’, zei Van der Zwan.

De zaak-Udo D. in Leeuwarden gaf het fenomeen brede bekendheid. D. vermoordde op klaarlichte dag in 2016 een toevallige passante. Friese gemeenten maakten een lijst met ‘verwarde mensen’. Er kwam een doorbraakteam. De politievakbond voerde het toenemend tal verwarden op tijdens de cao-onderhandelingen, als voorbeeld van haar zwaardere taakuitvoering. Woningbouwcorporaties klaagden. Ferd Crone liep zich in Den Haag de benen uit het lijf. En iedereen gaf de schuld aan de GGZ en het afnemend aantal bedden.

Nu is het mooie van Den Haag dat daar soms een rondetafelgesprek wordt gehouden met mensen uit de echte praktijk. Zoals de Zwolse psychiater Martin Mennen. ,,Verward gedrag is van alle tijden’’, hield hij de Kamerleden voor. Alleen noemden we het vroeger anders. Collega Peter van der Noord van GGZ Drenthe sprak liever van ‘onbegrepen gedrag’.

De politie ging alle meldingen over mensen met verward gedrag apart bijhouden. Ze kregen een zogenaamd E33-stempel. En warempel, het aantal meldingen wordt steeds meer! In de eerste helft van 2019 al 47.000. Politiechef Anja Schouten: ,,We gaan dit jaar de 90.000 aantikken’’.

De registratie is psychiaters een doorn in het oog. Want wat zeggen die cijfers nou? Na onderzoek blijkt 10 procent van de meldingen op het conto te staan van dementen. Psychiater Tom van Mierlo: ,,Het is een vergaarbak waarmee we niet zoveel kunnen. Dit zegt van wie de politie last heeft. Dit voedt alleen angst in de samenleving.’’ De zielenherders suggereerden dat de politie de cijfers gebruikt ‘om te laten zien hoe druk ze zijn’.

Over het aantal psychiatrische GGZ-bedden had Van Mierlo een aardig weetje. Tot de afname, met een derde, in 2015, stond Nederland in de bedden-top-twee van Europa. De psychiatrie kwam tot inkeer. ,,We hebben geleerd dat mensen van opsluiten alleen maar slechter worden.’’ Er kwam een omslag naar ambulante hulp. Aan huis. Het paradijsvogelgehalte op straat kan daardoor best zijn gestegen, maar: ,,Dit is niet de tijd om moord en brand te schreeuwen om meer bedden.’’

Dat was wennen voor de Tweede Kamerleden, die meestal wordt gevraagd om de beurs te trekken. Frans Haenen van GGD Fryslân vertelde over de wijk-GGD’ers die in Heerenveen en Leeuwarden hun werk zijn gaan doen. Ze komen in actie bij niet-pluis-gevoelens. Ook Haenen bracht over alle ‘verwarden’ een nuance aan. ,,Dit soort mensen stelt geen vragen. Het publiék stelt vragen.’’

De politie (,,Wij staan voor het hekje als het fout gaat’’) en de corporaties raakten niet overtuigd. De politie moet zich buiten kantooruren suf bellen om hulpverleners. De corporaties zijn gedwongen een kwart van hun sociale huurwoningen te gunnen aan bijzondere doelgroepen. Zo klonteren alle paradijsvogels samen in zwakke wijken. ,,Het loopt ons over de hoge schoenen.’’

De politiek mag in al haar wijsheid een koers uitzetten.

saskia.van.westhreenen@lc.nl