Fryslân is 'ideaal' voor kerncentrale

O, o Den Haag. ILLUSTRATIE LC

Een wekelijkse kijk op politiek Den Haag. In deze aflevering: de discussie over de komst van kernenergie is terug van nooit helemaal weggeweest.

Het was nota bene Jelle Zijlstra, de gezagvolle Friese minister van Economische Zaken, die het woord ‘kernenergie’ als eerste in de mond nam. Zijlstra zag kernenergie als dé oplossing voor het toenmalige Nederlandse energievraagstuk. Hij schreef er in 1957 een nota over:

‘Nederland moet van kernenergie voor vreedzame doeleinden gebruik gaan maken om te voorkomen dat het een speelbal wordt van de politici die de olie-aanvoer beheersen of van de economische krachten die de prijs van kolen en het vervoer beheersen’.

De woorden van Zijlstra vormen een verrassende parallel met de dag van vandaag. Tijdens de algemene politieke beschouwingen dienden VVD en CDA een motie in om de rol van kernenergie te onderzoeken. Want: kernenergie stoot geen CO2 uit. Bovendien kan de productie ervan Nederland minder afhankelijk maken van boze olie- of gaslanden.

Zelfs de Tsjûkemar kwam ervoor in beeld

Premier Mark Rutte omarmde het voorstel met enthousiasme. Er komt onderzoek. Wat Rutte betreft kan kernenergie onderdeel zijn van de toekomstige - na 2030 - energiemix. De premier, donderdagavond in de Tweede Kamer: ,,Kernenergie wordt niet, ik onderstreep NIET, uitgesloten’’.

loading

Terug naar de historie. In Friesland zijn de afgelopen eeuw meerdere plekken nadrukkelijk in beeld geweest. Een kerncentrale heeft koelwater nodig en dat is hier voldoende voorhanden. ‘Friesland ideaal voor bouw kerncentrale’, kopte de Leeuwarder Courant.

De kolenmijnen gingen dicht. Grou kwam in beeld (vanwege de Pikmar), Burgum (vanwege het Burgumermeer), Harlingen, Heerenveen. It Fryske Gea schoof in 1967 op eigen houtje de Lauwerszee naar voren. Zelfs de oevers van de Tsjûkemar kwamen in beeld.

De discussies over kernenergie gingen op en neer. Burgum kreeg een elektriciteitscentrale die op termijn, zo tegen 1980, kon worden omgebouwd tot kerncentrale.

In 1972 verscheen er een tweede nota over kernenergie, opnieuw van een oude bekende. Minister Harry Langman, geboren te Akkrum, voorzag dat Nederland rond de eeuwwisseling 35 kerncentrales nodig had. Via een omweggetje werd Fryslân mede-eigenaar van de eerste kerncentrale van Nederland; die van Dodewaard. Het Provinciaal Elektriciteits Bedrijf PEB werd aandeelhouder. Fryslân kreeg 15 van de 570 aandelen en een commissaris.

Dat was beslist niet tot ieders genoegen. Politieke partijen, milieugroeperingen en vredeswerkgroepen kwamen in actie. De ‘Koördinatie-groep Weiger Atoomstroom’ voerde fel verzet. Het kwam in 1981 tot een heuse bezettingsactie van het PEB-kantoor aan de Leeuwarder Emmakade.

Het ongeluk met de kerncentrale van Tsjernobyl in 1986 maakte kernenergie impopulair. De centrale van Dodewaard was tot 1997 in bedrijf. De discussie verstomde, zowel in Provinciale Staten als in Den Haag. Tot vorig jaar; aan de Tweebaksmarkt kwamen Forum voor Democratie en de VVD met een pleidooi om ‘groene kernenergie’ in de Friese energiestrategie te overwegen. Hun voorstel haalde het niet.

In Den Haag is de steun voor kernenergie nu groeiende. De motie van de VVD is medeondertekend door CDA, PVV en SGP. Met Forum voor Democratie erbij is dat een ruime Kamermeerderheid.

Grote energiebedrijven verwezen een pleidooi voor kernenergie in 2018 genadeloos naar de prullenbak. De investeringen zijn te hoog en in het buitenland worden er meer gesloten dan geopend. Maar gezien de verhoudingen in de Tweede Kamer is het voor voor- én tegenstanders een zaak van opletten. Het waterrijke Friesland was ideaal voor kerncentrales. En is dat waarschijnlijk nog steeds.

saskia.van.westhreenen@lc.nl