Zes oud-Kamervoorzitters op een rijtje. Van links naar rechts Wim Deetman, Piet Bukman, Jeltje van Nieuwenhoven, Frans Weisglas, Gerdi Verbeet en Khadija Arib. Op het schilderij middenonder staat de beeltenis van Anne Vondeling.

O, o Den Haag: De voorzitter is een beetje eigenwijs

Zes oud-Kamervoorzitters op een rijtje. Van links naar rechts Wim Deetman, Piet Bukman, Jeltje van Nieuwenhoven, Frans Weisglas, Gerdi Verbeet en Khadija Arib. Op het schilderij middenonder staat de beeltenis van Anne Vondeling.

Een wekelijkse kijk op politiek Den Haag. In deze aflevering: het bijzondere ambt van het voorzitterschap van de Tweede Kamer. ,,Het is topsport.’’

Anne Vondeling was een schoolmeester, Jeltje van Nieuwenhoven probeerde nederig en dienstbaar te zijn. Elsevier -publicist Gerry van der List schreef een boek over ‘het hoogste democratische ambt van Nederland’; Boven de partijen . Met aardige inkijkjes in dit eenzame vak.

Zo rept oud-Kamervoorzitter Gerdi Verbeet van een hondsmoeilijke baan, maar had Anne Vondeling, haar illustere Friese voorganger, daar duidelijk minder moeite mee. Vondeling zwaaide de scepter van 1972 tot 1979. Tijdens debatten zat hij een vijfde van zijn tijd echt te luisteren. ‘De rest was hij druk bezig met zaken als post afhandelen en artikelen en boeken schrijven’. Tijdens een luidruchtig debat kwam het eens voor dat Vondeling de telefoon pakte en op fluistertoon een gesprek voerde. ‘Later bleek dat hij die avond had geïnformeerd naar de ruststand van FC Groningen tegen Cambuur’.

Van de oud-Kamervoorzitters zijn er nog vijf in leven, onder wie Jeltje van Nieuwenhoven, de oud-Noordwoldse. Ze volgde in 1998 Piet Bukman op. In het boek onthult Van Nieuwenhoven waarom toenmalig PvdA-fractievoorzitter Jacques Wallage liever een ander naar voren had geschoven. ‘Hij vond mij veel te eigenwijs. Ik heb hem, dom als je kunt zijn, een paar keer gecorrigeerd met mijn archiefkennis. Dat moet je bij iemand als Jacques niet doen’.

'Dat moet je bij Jacques niet doen'

Van Nieuwenhoven probeerde de Tweede Kamer zakelijk voor te zitten met af en toe wat humor. ‘Je moet een zekere eigenwijsheid hebben’.

Kamerleden hebben soms last van schoolklasgedrag. Zoals op de laatste dagen voor het kerstreces. ‘Dan moet je rustig blijven en je niet opwinden’. Lange debatten waren slopend. ‘Om de verveling te verdrijven telde ik dan weleens het aantal ‘eh’s’ van sprekers. Of het aantal interrupties’. Bijzondere ervaringen waren de theevisites bij het staatshoofd. Voor haar eerste bezoek aan koningin Beatrix kreeg Van Nieuwenhoven advies van een collega uit de Eerste Kamer. ‘Die legde uit hoe het ging. Na twee kopjes vraagt ze of je een derde wil. Je moet dan zeggen: nee, ik heb nu wel genoeg thee gehad. Dan zegt zij: misschien wilt u dan wel een glaasje wijn. Dan neemt ze er zelf ook een, dat vindt ze lekker’.

De eerste Kamervoorzitter was jonkheer Jan Elias Nicolaas van Lynden van Hoevelaken, een Gelderse orangist die in 1814 werd benoemd. Rond de vorige eeuwwisseling ging het soms rumoerig toe in de vergaderzaal. ‘Toen in 1898 het publiek herhaaldelijk de socialistische voorman Pieter Jelles Troelstra toejuichte, gaf Kamervoorzitter Johan George Gleichman na vele waarschuwingen last het publiek te verwijderen’.

Zelfbeheersing en zitvlees zijn onontbeerlijke eigenschappen. Net als de kunst om boven de partijen te staan. Op Anne Vondeling na – ‘Die ook als voorzitter over van alles en nog wat zijn mening verkondigde’ – lukte dat allen aardig. Over het schoolmeestersgedrag van Vondeling haalt Van der List J. Bosmans aan van het Biografisch Woordenboek van Nederland . ‘Illustratief was zijn gewoonte om vanuit zijn werkkamer op het raam te kloppen om Kamerleden tot spoed te manen. (..) Ook sprak hij de banvloek uit over het wassen van auto’s op het Binnenhof en hield hij partijgenoot Hans van den Doel wekelijks voor dat hij eens naar de kapper moest. Zulk gedrag werkte mensen op de zenuwen’.

Plaatsvervangend griffier Willem Hendrik de Beaufort uit zich iets milder. ‘Vondeling kon in de persoonlijke omgang zeer gemoedelijk zijn. Hij was echt geen stijve Fries’.

saskia.van.westhreenen@lc.nl

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct