Den Haag ziet het wel zitten als Friesland meer zelf gaat regelen

Professor Caspar van den Berg met commissaris Arno Brok (links) en Fred Veenstra (rechts) tijdens de presentatie van het essay over bestuurlijke vernieuwing. Op tafel de Zeeuwse vlag; de Zeeuwen waren via een livestream met Leeuwarden verbonden. FOTO NIELS WESTRA

Het ministerie van Binnenlandse Zaken wil een experiment aangaan met Fryslân en Zeeland om beide provinciebesturen extra zeggenschap te geven. Het zou een novum zijn in de bestuurlijke geschiedenis.

,,Dat zien wij wel zitten’’, zei Anneloes Kroeskamp, directeur Bestuur, Financiën en Regio’s van het ministerie donderdag, bij de presentatie in Leeuwarden van een essay over bestuurlijke vernieuwing.

Het wemelt in Nederland van de gemeenschappelijke regelingen. Daardoor is een redelijk oncontroleerbare bestuurslaag ontstaan. Fryslân en Zeeland zijn qua omvang en aard ideaal om hiermee af te rekenen; hier zouden meer taken naar het provinciebestuur kunnen worden getild. Dat geldt ook voor ‘Haagse’ onderwerpen als woningbouw, energie en veenweide.

Wetenschappelijk essay: ‘Zo kan het wél’

Hoogleraar Caspar van den Berg (Campus Fryslân) en doctor Herman Lelieveldt van de University College Roosevelt in Middelburg schreven er een wetenschappelijk essay over met de titel ‘Zo kan het wél’. Ze zeiden een steen in de vijver te willen gooien.

Beide commissarissen Arno Brok en Han Polman van Zeeland namen het boekwerkje in ontvangst. Zij waren terughoudend over de uitvoering. Discussies over structuurvernieuwing eindigen vaak in de grindbak, waarschuwde Fred Veenstra, voorzitter van de Friese gemeenten.

'Het ligt voor de hand een stapje verder te gaan'

Groot was daarom ieders verrassing toen de directeur van het ministerie, die via een internetverbinding aanwezig was, het plan direct omarmde. Het idee past in lopende plannen voor bestuurlijke vernieuwing, zei Kroeskamp. ,,Het ligt voor de hand een stapje verder te gaan.’’

Kroeskamp sprak van ,,een bestuurlijk arrangement’’ voor Fryslân en Zeeland. Binnenlandse Zaken neemt het voortouw. Het ministerie gaat uitvogelen wat het precies betekent als meer zaken hier provinciaal worden geregeld.

Heersende cultuur van goed bestuur

De wetenschappers Van den Berg en Lelieveldt spreken in hun essay van ‘de emancipatie van de periferie’. Ze keken naar Italië waar eind jaren zeventig belangrijke bevoegdheden werden overgeheveld naar een nieuw regionaal bestuur. In noordelijke regio’s als Lombardije of Emilia-Romagna werkte dat uitstekend, in zuidelijke regio’s minder.

Het succes had niets te maken met rijkdom, maar alles met de heersende cultuur van goed bestuur: normen, goede netwerken en sociaal vertrouwen. Van den Berg en Lelieveldt zien parallellen met Fryslân en met Zeeland waar de bestuurlijke lijnen kort zijn en de samenleving hecht is.

De wetenschappers willen beide provincies ,,bevrijden uit de wirwar van bestuurlijke arrangementen en ze dezelfde leidende rol geven die de Italiaanse regio’s eind jaren zeventig kregen’’. Gek is dat niet, stellen ze. Ook in Spanje (Catalonië, Baskenland) zijn er verschillen in de autonomie tussen regio’s, net als in het Verenigd Koninkrijk (Schotland, Wales).

Het nieuwe systeem weeft tegelijk af met ,,het Haags instrumenteel denken ten aanzien van de periferie’’. In simpele woorden: de periferie hangt er nu in Den Haag maar een beetje bij. Dat voedt onvrede en schept ongelijkheid. Meer zeggenschap naar de regio kan dat tegengaan.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland